Wat is een fuga?

Een muzikale vlucht — Het woord fuga komt van het Latijnse fugere dat vluchten betekent. De fuga is dus een muzikale vlucht. Elke fuga begint met een eenstemmig fugathema. Aan het einde van het thema zet de tweede stem diezelfde melodie in maar dan op een andere toonhoogte. Een doorsnee fuga heeft minstens 3 stemmen. Stuk voor stuk hoor je de binnenkomst van de verschillende stemmen, de expositie. Daarna gaan ze aan de wandel. Je kan van alles met zo'n thema. Achterstevoren spelen, uitrekken of versnellen bijvoorbeeld. — Wat hebben Barbapappa, Nissan en een tropisch eiland te maken met een fuga? Die kennen we allemaal. Het Is de fuga uit Bachs Toccata en Fuga in d klein. Maar wat is zo'n fuga nou eigenlijk? Eerst het woord, dat komt uit het oud-Noors. - Ik heb net een enorme fuga gedraaid. Nee hoor, het komt gewoon weer uit ‘t Latijn. Ja, het werkwoord ‘fugere’ betekent vluchten. De fuga is dus eigenlijk een muzikale vlucht. Een fraai staaltje muziektechniek dat in de 18e eeuw tot volle bloei kwam en waarin het begrip contrapunt op expertniveau kan worden geanalyseerd. Maar laten we ‘t simpel houden. Ik speel het begin van een fuga van Bach. Dit is het Lego steentje waar we hier mee werken. Een van de vele fuga's uit het Wohltemperierte Klavier van Bach. Dit was het fugathema, ook wel subject of dux genoemd. Het thema begint doorgaans op de tonica: de grondtoon van de toonsoort. In dit geval C Groot. Ik laat het nog een keer horen, die eerste stem en dan speel ik door. En wat er dan gebeurt: Inderdaad, Adam, die eerste is niet langer alleen. Hier kwam Eva. Musicologen spreken over dux, het eerste thema en comes dux de leider, het hoofdthema, comes de metgezel. De kopie van dux. Maar dan op een andere toonhoogte. Want dux begon hier en comes begon hier. Hmmm mooi. Kijken wat er nog meer in verschiet zit. Ah, fantastisch! Dit was dus nummer drie. Uhh het is een beetje alsof je op de fiets zit of in de auto en bij het optrekken steeds een volgende versnelling kiest. Mensen, gaat ie misschien nog naar vier? Mensen die Bach toch he. Ja, die versnellingen. Oh, als je dat helemaal in de sfeer wil doen, dan koop je een Nissan Fuga. Maar die is alleen met een automaat geleverd, dus die auto bepaalt zelf de inzet van de volgende fugastem. Een gezonde fuga, die heeft minstens drie stemmen. Maar het kan altijd gekker. De echte pro, die componeert er een met tien stemmen. Ik moet er niet aan denken. Daar zou ik dus echt een fugue van krijgen. Dit Bach-exemplaar is vierstemmig, dat kan je horen door goed naar dat begin te luisteren. En al stuk voor stuk hoor je de binnenkomst van die verschillende stemmen. De expositie is dat. En als al die stemmen binnen zijn, dan gaan ze aan de wandel. Je kan van alles met zo'n thema: horizontaal spiegelen, achterstevoren spelen, uitrekken, versnellen, versneld laten inzetten. Ja, zo'n fuga thema wordt eigenlijk een muzikale Barbapapa. Mmm. Toch maar terug naar Bach. Zijn techniek nam zo'n hoge vlucht dat hij moeiteloos ook vocale fuga's schreef. Zoals hier in de Johannes Passion. En als je niet van zulke stemmige stuff houdt, dan valt er nog steeds veel te genieten hoor. Neem de finales uit Mozarts Jupiter symfonie en Bruckners Vijfde. Dat is echt huub huub, Barbatruc. Ja, geweldig. Maar je wordt al moe als je er naar luistert. Even bijkomen door je op een tropisch strand ter grootte van Texel, maar dan bij de Filipijnen. Parelwitte stranden, geen files en een volstrekt gebrek aan 5G. Je vindt het allemaal op Fuga. Inclusief koraalriffen. Maar los van zo'n koraal ben je even helemaal bevrijd van fugagefriemel. Tenzij je Emerson, Lake and Palmer meeneemt naar het eiland, want volgens het internet hebben zij de beste fuga ever. Staat op het album Trilogy en heet ook Fugue. Ja, dat is inderdaad een héle gave fuga. Uh, even over die zomervakantie jongens. Ik heb gekeken wanneer de vluchten naar Fuga vertrekken. Ik denk dat ik gewoon nuga.