Wat is een canon?

Compositie waarin de verschillende stemmen steeds na elkaar inzetten — Een canon is een meerstemmige compositie waarin de verschillende stemmen steeds na elkaar inzetten en elkaar imiteren. De oudst bekende canon stamt uit de dertiende eeuw. Het is het Engelse liedje Sumer is icumen. Dat werd mondeling overgeleverd. In Italië en Frankrijk gingen ze ook met deze muziekvorm aan de slag. In eerste instantie noemden ze het Caccia, wat 'Jacht' betekent: de verschillende stemmen jagen achter elkaar aan. Later koos men het Oudfranse woord 'canon' dat weer afstamt van het Oudgriekse 'kanon'. Dat woord betekent 'regel' of 'wet'. — Hallo allemaal. Wat hebben een... Ja sorry hoor, kan het echt niet goed lezen. Het is echt tijd voor een nieuwe printer. Nou dan maar uit m’n hoofd. Wat hebben Frederik de Grote, een kreeft en een spiegel te maken met een Canon? - Cánon! Canon. Een canon. Iedereen kent er wel één. Denk aan ‘Row row row your boat’ en ‘Kom mee naar buiten allemaal’. Of natuurlijk Vader Jacob, de vleesgeworden canon. Een canon is een meerstemmige compositie waarin de verschillende stemmen steeds na elkaar inzetten en elkaar imiteren. Dus de eerste stem begint bijvoorbeeld met Vader Jacob en even later, terwijl deze melodie nog bezig is zet de andere stem diezelfde melodie in. En bij een goede canon klinkt dat ook nog eens heel mooi samen. De oudst bekende canon stamt uit de 13e eeuw. Ene heer of mevrouw A. Nonymous uit Engeland kwam met het liedje ‘Sumer is icumen’. Dat werd mondeling overgeleverd, want een canon printen was iets wat nog Ni-kon. Fotograferen met een spiegelreflexcamera overigens ook niet, maar dat terzijde. In Italië en Frankrijk gingen ze ook met deze muziekvorm aan de slag. In eerste instantie noemden ze het ‘Caccia’ hetgeen ‘jacht’ betekent. De verschillende stemmen jagen achter elkaar aan. Later was de kanonskogel door de kerk: Men koos het Oudfranse woord canon, dat weer afstamt van het Oudgriekse kanon met een k, en dat woord betekent regel of wet. Er zijn verschillende soorten canons. Je hebt de enkelvoudige canon, waarbij elke stem de melodie één keer zingt of speelt, en je hebt de cirkelcanon, waarin de afzonderlijke stemmen steeds weer van voren af aan beginnen en zo als een perpetuum mobile eindeloos door kunnen gaan. Er zijn tweestemmige canons, driestemmige, vierstemmige en zelfs 24-stemmige canons. “Qui habitat in adiutorio” van de in 1450 in Henegouwen geboren Josquin Desprez is een voorbeeld van dat laatste: 24 stemmen die allemaal op een ander moment dezelfde melodie zingen. Kanonne wat goed! In de internationale canon van de canons staat met stip op één de canon in D van Johann Pachelbel, of officieel Johann PaCHELbel, maar goed. Dit stuk dankt zijn naam niet zoals veel mensen denken aan het zich steeds herhalende thema in de bas. Want in de stemmen daarboven zit een tweede melodie met dalende noten en die stemmen zetten steeds na elkaar in. Vandaar de naam Canon. Zo begint ie dus is het dus nog niet de canon. Hier komt de canonmelodie en de tweede inzet In het Musicalisches Opfer laat Johann Sebastian Bach zien wat je allemaal met een canon kan. Hij schreef dit muzikale cadeau voor Frederik de Grote, de koning van Pruisen die tijdens diverse oorlogen heel wat kanonnen liet afvuren. Tijdens een bezoek aan een koning vroeg Bach hem een thema op te geven waar hij dan op kon improviseren. Nou, zo geschiedde. De koning was zeer onder de indruk. Maar Bach zelf, die was niet tevreden. Hij ging er thuis mee verder aan de slag en het gedrukte eindresultaat bood hij aan de koning aan met te volgende woorden: “Dit werk heeft slechts het niet verwerpelijke doel om de roem van een vorst, hoewel slechts op een klein punt, te verheerlijken, wiens grootheid en kracht, net als in alle krijgs- en vredeswetenschappen, ook in het bijzonder in de muziek door een ieder bewonderd en vereerd moet worden. Ik neem de vrijheid hier om dit onderdanigste verzoek toe te voegen: dat Uwe Majesteit het behaagt om dit huidige kleine werk welwillend te aanvaarden en dat het Uw allerhoogste koninklijke nog lang genade zal gunnen. Uwe Majesteits alleronderdanigste gehoorzaamste knecht, de auteur.” Bach dus. Hij liet zien dat de verschillende stemmen in een canon niet steeds precies hetzelfde hoeven te doen. De imitatie van de hoofdmelodie kan bijvoorbeeld steeds op een andere toonhoogte beginnen, de intervalcanon. Ook komen er spiegelcanons voor: de imiterende stem is precieshet spiegelbeeld van de oorspronkelijke melodie. De noten worden horizontaal gespiegeld. Gaat de melodie dus omhoog, dan gaat imiteren de stem omlaag. Verticaal spiegelen kan ook. Dat noemen we kreeftgang of retrograde. Kreeften kunnen elke kant op lopen, super handig! Dit is waarschijnlijk waar de term kreeftengang vandaan komt. De imitatie speelt de hoofdmelodie van achter naar voren en daarnaast kan je variëren in lengtes van noten. Bach schreef ook raadselcanons, maar uhm ja wat die inhouden dat is mij eigenlijk uh... ...heb ik dat misschien? “Aan de hand van een subtitel kan een muziekkenner de raadselcanon ontcijferen en de canon meerstemmig uitwerken. Vaak werd hierbij ook visueel in de partituur gebruik gemaakt van gespiegelde sleutels aan het eind van de notenbalk of speciale tekens op plekken waar de stemmen kunnen inzetten. Een van de betere voorbeelden vormen de Veertien Canons of Canonische Variaties van Bach”. Nou, ik moet nu snel een nieuwe printer kopen dus ik rond af. Je kaan-ons bereiken via maatwerk@omroepmax.nl voor al uw klachten. Vond je deze video leuk? Like en subscribe! Kom eens effe kijken. Dit kan toch echt niet man. - Nee, dit is echt heel slecht.