Wat houdt ons tegen? in de klas

Schoon water — Door vervuiling uit landbouw, industrie en het riool holt de kwaliteit van het Nederlandse oppervlaktewater achteruit. Hele ecosystemen dreigen kopje onder te gaan en het zuiveren van ons drinkwater kost steeds meer moeite. De slechte waterkwaliteit kan zelfs effect hebben op onze gezondheid. Wat houdt ons tegen om de kwaliteit van ons oppervlaktewater weer op peil te brengen? — Er zit ook gewoon PFAS in het water. Er zit hier ook PFAS in het water en die vind je dus gewoon als je een flesje vult. Ja. Ik ben een beetje geschokt, maar. Ja dat is best wel heftig. Nederland Waterland. Het land dat eeuwig in strijd is met het water. We hebben rivieren en zee√´n bedwongen en onder controle gekregen. En daar zijn we natuurlijk hartstikke trots op. Het heeft ons zelfs wereldberoemd gemaakt. Maar met het water binnen onze dijken is iets goed mis. Je ziet het niet, maar ons oppervlaktewater is enorm vervuilden dat zou ernstige gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van mens en milieu. Ik ga op bezoek bij een meer dan honderdjaar oude appels- en perenkwekerij. Ren√© van der Aarde besloot biologisch de Boer. Maar mag het water uit de sloot niet gebruiken. De sloot? Ja, wat is hier mis mee? Nou, op het moment komt uit de monsters nog steeds dat er een te hoog gehalte vaneen aantal bestrijdingsmiddelen in zitten. En ze mogen niks terugvinden. Dus ik loop het risico dat als ik ga beregenen. Dan is het niet meer biologisch. Zo. Ja. Dat is heftig. Ja dan? Dan is zo'n oogst van zo'n jaar kan je niet meer biologisch verkopen. Maar straks hebben we drie weken droogte. Ja, als ik Als ik echter dertig, dertig, 35graden wat al meer voorkomt, dan kan je zonnebrand krijgen. Vorig jaar was veertig graden. Ja ja, ik had het ook sinaasappelen. Ik had zonnebrand, appeltjes en dan heb je zo met 10% appel ben je kwijt. De kwekerij van Ren√© staat niet toevallig aan een vervuilde sloot. Al ons oppervlaktewater is er niet best aan toe. Ons oppervlaktewater is vies. In die Europese context zijn wij het slechtste jongetje van de klas. En dat terwijl we super veel water hebben. En we hebben ook super veel kennis van watertechnologie. Maar wat zit er in dit water? Eigenlijk alles wat wij gebruiken als samenleving, zowel in de landbouw, in de industrie, maar zeker ook in onze huishoudens, vinden we terug in het water. Ons oppervlaktewater wordt vervuild vanuit grofweg drie bronnen de industrie die direct mag lozen op het water. Landbouw. Denk aan bestrijdingsmiddelen, mest en het riool. Dat zijn we allemaal. Ons water behoort dus tot het meest vervuilde van heel Europa. In de rivier de Schelde bijvoorbeeld zittende vissen vol met PFAS en drinkwaterbedrijvenmoeten steeds vaker stoppen met het innemen van water omdat de kwaliteit te slecht is. Hier en daar wordt ook gesuggereerd dat dit ziekmakend is. Nou, zeker voor het ecosysteem is het ziekmakend, dus het zijn allerlei effecten in het ecosysteem die toe te schrijven zijn aan deze chemicaliën. Denk aan vervrouwelijking van vissen, ander gedrag van beesten, vervrouwelijking van vissen, vervrouwelijking van mannetjes vissen. We weten dat heel veel van die chemicaliën slecht afbreekbaar zijn. We gebruiken ze in steeds hogere mate. Dat blijft maar in dat systeem komen. Ja, de dosis maakt het gif, dus we weten eigenlijk zeker dat als we zo doorgaan dat we op niveaus komen die echt problematisch zijn voor ons gezondheid. En als we dat eenmaal in dat hele systeem verspreid is, is dat nog heel moeilijk schoon te maken. Dus we moeten echt nu bij de bronnen flink ingrijpen. Hoeveel gevaarlijke stoffen zitten dan in ons water? Daphné gaat een watermonster nemen met waterkwaliteit Onderzoeker Milou Dupont. Ik heb hier alvast handschoenen voor je. Helemaal ingepakt. Ja, waarom moet ik die aan? Nou, je weet natuurlijk nooit hoe giftig het water precies is. Dat kan echt schadelijk zijn. Als je het vaak doet, kan je het beter met bescherming doen. Het is voor de zekerheid. Je moet een beetje voorzichtig voelen waar je kan gaan staan. Het voelt wel grappig h√®? Ja, druk op je benen. Ja, wil jij het watermonster nemen? Ja, is goed. nou je houdt de hals onder water en dan laat je hem vollopen tot je ongeveer op een liter zit. Nou, het lijkt mij een prachtig watermonster. Op naar het lab. Hier hebben we ons watermonster. En wat voor stoffen zitten er dan in? Ja, we hebben een hele diverse lijst aan stoffen. Nou sommige stoffen worden wel aangetroffen en andere niet. En ik vond dat er een aantal opvallende stoffen tussen zaten, zoals bijvoorbeeld tri, fluor, azijnzuur of wat zeg je, drie fluor azijnzuur? Ja, dat is azijnzuur. Dat is een stof die onder andere als afbraakproductensoort van afbraakproducten van PFAS voor kan komen of in ieder geval het is ook een PFAS volgens sommige definities. Er zit ook gewoon PFAS in het water. Er zitten hier ook PFAS in het water en die vind je dus gewoon als je een flesje vult. Ja dat ben ik met je geschokt, maar ja, dat is best wel heftig. Niet zo gek dus dat het steeds lastiger wordt om ons water drinkbaar te maken. Maarten van der Ploeg weet hier alles van. Hij is de directeur van Ria Maas, de vereniging van drinkwaterbedrijven die hun water uit de Maas halen. We hebben te maken met steeds complexere stoffen die in het water zitten, die ook ingewikkelder zijn om eruit te zuiveren. Dat is eigenlijk dit is niet het water wat uit je kraan komt. Daar zit een heel traject aan zuivering in, zodat je gewoon heel gezond en veilig water uit de kraan krijgt, zoals al jaren gebeurt. Als je dan gaat kijken naar schadelijke stoffen die vragen een zuiveringstechniek die eigenlijk heel veel water slurpt. Dus je hebt eigenlijk meer water nodig om dat water te zuiveren. Ok√©, dat is eigenlijk heel onduurzaam. Ja, ja. En bovendien heb je chemische stoffen nodig. Je hebt heel veel energie nodig, dus eigenlijk heb je een enorme negatieve milieu impact. Om het water schoon te krijgen. Het is eigenlijk bijna een soort negatieve cirkel waar je in terechtkomt. Ja, ja. Een van de bronnen is natuurlijk de industrie die direct loost op het oppervlaktewater. Ja, hebben we goed in beeld wat daar allemaal aan vervuilingen rivier in stroomt? Nou, eigenlijk niet. Omdat er eigenlijk een ontzettende achterstand is met de vergunningen die verstrekt zijn. Ok√©, in principe is het zo een beetje afhankelijk van wat voor bedrijfje hebt, hoe schadelijk het is. Dan moet de vergunning elke 5 tot 10 jaar herzien worden. En wat je ziet is dat van de vergunningen die niet openbaar zijn gemaakt, dat toch nog wel behoorlijk veel vergunningen uit de jaren negentig stammen. Nou, dat is ietsje langer geleden dan 5 tot 10 jaar. Ja, en als je dan gaat kijken wat zit er precies in die vergunning, dan zijn dat hele algemene basale parameters die we inde jaren negentig hadden, maar niet de complexe stoffen die we vandaag de dag in een heleboel productieprocessen zien. En nu ruik ik ook iets. We komen nu ook volgens mij een beetje ineen industriegebied. Ja, ik zou nu wel twee keer nadenken voordat ik hier het water in spring. Ja, ik denk dat ook zo'n industrie√´le haven niet bedoelt is om om te zwemmen. Maar ja, het is wel dezelfde rivier als waar mensen even verderop in zwemmen. Ja, daarom maakt het zo’n interessant stukje water. We moeten dus echt aan de bak voor onze gezondheid en die van ons ecosysteem, maar ookom de kosten te beperken. Het verwijderen van al deze complexe stoffen uit ons oppervlaktewater kost onze drinkwaterbedrijven namelijk miljoenen. En dat zien we terug in de steeds hogere prijzen van ons drinkwater. Nederland wordt nu vanuit Brussel geconfronteerd met een harde deadline. In de Europese Unie is namelijk de Kaderrichtlijn Water van kracht. Het doel van deze richtlijn is om water in alle lidstaten chemisch, schoon en economisch gezond te krijgen en te houden. De richtlijn geldt al vanaf 2000, maar Nederland vroeg keer op keer om uitstel en nu is de maat vol. Hoe komt het dat waterkwaliteit zo langgeen prioriteit is geweest? Dat is een lastige vraag, maar ik denk dat het daar ook mee te maken heeft dat mensen het niet zo snel merken. En het water stroomt gewoon langs en wij zien het niet. Maar ondertussen zitten er allemaal giftige stoffen inen we zien de achteruitgang van de waterkwaliteit niet goed. We kunnen dat niet zien totdat we gaanmeten. Heel veel mensen hebben daar niet zo snel contact mee. Nu wordt dat wel meer duidelijk en mensen worden ook meer bewust. En helaas is dus ook zo'n deadline van de Kaderrichtlijn Water 2027 nodig, want we gaan gewoon mogelijk boetes uit Brussel krijgen. Net als er voor stikstof is, gebeurt dat ook. Voor waterkwaliteit gebeuren. En dan als mensen in de portemonnee gaan voelen, of als overheden het in de portemonnee voelen, dan pas wordt er echtactie ondernomen. En dat is natuurlijk heel erg zonde, wantje kan het veel eerder voorzien en het is ook echt met een reden bedacht dit soortregels. Want we hebben het water nodig. We hebben schoon waternodig, maar het blijkt nog best lastig om echt actie te ondernemen. Vooral omdat niemand precies weet welke vergunningen bij wie liggenen wat er dus allemaal in dat water terechtkomt. Maarten van der Ploeg heeft dit voor het stroomgebied van de Maas in kaart gebracht. Ik zie een hooporanje bolletjes. Hoeveel zijn het er? Volgens mij ruim 250250 bedrijven die een vergunning hebben om direct op het oppervlaktewater. Dat is veel vind ik. Nou ja, als je dit veel bolletjes vindt. Er zijn nog veel meer bedrijven die op de riolering lozen die dan via de rioolwaterzuiveringsinstallatie ook weer in oppervlaktewater terecht komen. Dus indirect. Jullie hebben nu deze atlas gemaakt, wat heel veel moeite heeft gekost. Maar betekent dat dan ook dat eigenlijk dat overzicht bij de bevoegde gezagen ontbreekt over het totaal aan vergunningen die door de verschillende instanties worden afgegeven? Dat er een totaalbeeld ontbreekt? Ja, nou, dat legt het precies bloot. Want natuurlijk, je kunt je voorstellen wat dit bedrijf in het water loost. Ja, daar zit dit allemaal al vooraf. Dus eigenlijk zou je bij die vergunningverlening hier ook dit moeten meewegen. En ook van wat gebeurt er verder nog? Dus eigenlijk hebben die al die vergunningen die verstrekt zijn, aldie lozingen die hebben het, die die beinvloeden met elkaar de kwaliteit van het water. Dus dat dat die communicatie tussen de verschillende organisaties plaatsvindt en dat die optelsom duidelijk wordt. Ja dus. Waar het op neer komt verschillende instanties zijn verantwoordelijk voor de waterkwaliteit, maar die weten van elkaar niet welke vergunningen er zijn uitgegeven. Terwijl deze vergunningen elkaar wel beinvloeden en samen de waterkwaliteit bepalen. Wat staat ons te wachten als het ons onder andere door dit gebrek aan overzicht niet lukt om te voldoen aan die Kaderrichtlijn Wateren juridische consequentieskunnen daarvan zijn dat Nederland te maken krijg met boetes vanuit Europa of dwangsommen en de juridische consequentie die we denk ik sneller gaanervaren is, is dat er procedures komen van natuurorganisaties, milieuorganisatie die aangeven van luister de kaartkwaliteit is niet op orde. Ik wil dat die vergunning die die stoffen loost waardoor die mede die kwaliteitseisen moet overschrijd, dat die wordt ingetrokken of dat die wordt aangescherpt. Maar kan het ook zijn dat zo'n rechtszaak wordt aangespannen en dat de rechter vervolgens zegt nou, we hebben er eens naar gekeken eigenlijk. Misschien moet die richtlijn maar gewoon van tafel. Nee, dat gaat niet. Die Europese richtlijnenzijn gewoon bindend voor Nederland. En de rechter moet die ja die richtlijnen ook ook gewoon toepassen. Dus dat gaat niet. Dan wordt wat je zou kunnen doen is ja en dat dat wordt nu ook geroepen we gaan naar Europa en we gaan met de vuist op tafel slaan. Ja, dat heeft Nederland al vaak gedaan. We hebben het al heel vaak gedaan en ja, het probleem is ja als de kwaliteit zo achterblijft, ja, dan heb je natuurlijk geen verhaal. Duidelijk. We moeten echt aan de slag. Het lijkt er alleen op dat niemand echt een knoop doorhakt. Er is √©√©n bestuur die in Nederland al eeuwenlang over het water waakt de dijkgraaf. Dus klopten we hem aan. Gelukkig zijn er volgens hem veel klassieke. We moeten die doelen echt serieus nemen en niet gaan denken aan geitenpaadje et cetera. Wat betekent dat concreet? Dat betekent die bron aanpak. Ja, dat betekent de bron aanpak, bron, aanpak. Wat er niet in gaat, hoef ik er ook niet uit te halen. Precies ja. De vervuiler betaalt. De vervuiler betaalt. Het voorzorgsprincipe. Uhm. Dat betekent aanpassing van uh normen voor middelen waarvan wij gewoon gedurende langere tijd zien dat ze continu over overschreden worden. Als wij zien dat andere overhedendingen doen of dingen nalaten waarvan wij zeggen dat klopt eigenlijk niet, dan uh, dan zijn we ook bereid om dwangsommen op te leggen. Want ik wil uiteindelijk kunnen laten zien dat we werkelijk alles er aangedaan hebben om die waterkwaliteit doelen te halen en en die waterkwaliteit te verbeteren. We moeten gewoon aan de bak. Dank je wel.