Wat houdt ons tegen? in de klas

Veehouders en stikstof — Nederlandse boeren zitten met een enorm mestoverschot en spelen een sleutelrol in de stikstofcrisis. De natuur lijdt, de landbouw loopt vast. De nieuwe stikstofplannen bieden nog geen oplossing. Wat houdt ons tegen om boeren echt uit de shit te helpen? Om samen te werken aan een nieuw verdienmodel waarin zowel boeren als de natuur kunnen floreren? We gaan op zoek naar perspectief voor een landbouwsysteem dat zijn grenzen bereikt heeft. — De maatschappij heeft het gepresteerd om die koe de schuld te geven dat er zo'n ellende in Nederland is. En dat vind ik knap. Dat vind ik heel knap als je dat kan doen. Maar word je boos? - Ja. Ben ik boos? Ja. We stikken in onze eigen stikstof. Jarenlang heeft de overheid getreuzeld met nieuwe maatregelen, maar nu lopen we toch echt tegen grenzen aan. Eerst moesten boeren uitbreiden, nu moeten ze krimpen. Velen gaan kopje onder en gooien de handdoek in de ring. Wat houdt ons tegen de boeren uit de shit te helpen en nieuw perspectief te bieden? - Ze gaan allemaal naar de kapper. Voorbereidingen voor de verkoping van het vee dat in de veiling gaat. We maken er een feestelijke dag van. En dat we ook weten dat die koeien die... Deze koeien gaan allemaal naar een nieuwe eigenaar. Daar gaat niet één naar de slacht toe. En daardoor weten wij die koeien, die krijgen weer een een... Een goede plek. - Een goede plek. De koeien van Piet en Anje stoten te veel stikstof uit. In 2012 kregen ze een voorlopige vergunning voor het neerzetten van hun nieuwe stal. Later werd duidelijk dat hun bedrijf door veranderende regelgeving toch niet verder had mogen uitbreiden. In eerste instantie hebben ook zowel gemeente, provincie, overheid gezegd van oh, maar nee, zo erg is het niet. We gaan voor jullie een oplossing verzinnen. Nou, iedereen heeft zich ermee bemoeid. Die oplossing is er niet gevonden. Die is er gewoon niet. Dus we hebben ons er bij neergelegd. Maar we gaan er nooit vrede mee hebben. - Met 3,8 miljoen runderen. 89 miljoen kippen, 10,6 miljoen varkens, 645.000 geiten en nog wat andere dieren kent de Nederlandse veehouderij de grootste veedichtheid van Europa. In 2023 produceerden de veestapel 75 miljard kg mest, en dat is meer dan 19 miljoen mensen in hun hele leven uit poepen. Die mest zorgt voor zo'n 40% van de stikstofneerslag in Nederland. En dat maakt dat ons land de hoogste stikstofdichtheid van Europa heeft. In 2019 heeft de hoogste bestuursrechter ons verplicht de Europese verdragen na te leven. Dat moet nu echt gaan gebeuren. Maar wat is precies het probleem van die stikstof? Stikstof is eigenlijk een heel belangrijk goedje, want het levert in de landbouw heel veel meer productie op. Als je dat teveel hebt, dan komt het in de natuur terecht. Die planten die heel goed stikstof op kunnen nemen, zoals bramen, brandnetels, overwoekeren die soorten die niet tegen veel stikstof kunnen. Dat is één effect. Het andere effect is dat die stikstof in de bodem leidt tot uitspoeling van die stoffen, die voedingsstoffen die de natuur ook nodig heeft. Oké, dus eigenlijk, als we op deze voet doorgaan, dan maken we wel iets kapot in de diversiteit aan soorten. Ja, nou, dat is al gebeurd voor een heel groot gedeelte. En hoe komt het dat die veehouderij voornamelijk verantwoordelijk is voor die uitstoot? We halen krachtvoer ver weg vandaan. Van Brazilië bijvoorbeeld vandaan. Dat gaat erin. Er komen producten uit en de mest blijft achter. De producten wordt geëxporteerd. Maar wij zitten met de shit eigenlijk. Ja, maar dat probleem is niet van gisteren. We zitten al een hele tijd in de shit. Letterlijk. Ik kan al artikelen tegen over mestoverschot uit 1969. Zo in de jaren tachtig ging het er weer over. In de jaren negentig zaten we eigenlijk in de mestcrisis die heel erg lijkt op die van nu. Dus boeren kwamen in opstand. De minister stapte op. Er was een politieke crisis, dus we zitten hier echt al decennia in. De overheid is er dus al even druk mee. Maar structurele oplossingen bedenken blijft moeilijk, Vooral omdat ze steeds tot dezelfde conclusie komen. De veestapel moet krimpen en dat gaat ten koste van het inkomen van de boeren. Dus protesteren zij. Hoe moet het dan? Mijn voorstel is om bij het begin beginnen en dat zijn die stikstofkranen eigenlijk die nu wijd open staan. Krachtvoer import en kunstmest gebruiken in weilanden? Ja, als je. Als je dat heel erg inperkt, dan lost dat stikstofprobleem vanzelf op. Ja, want dat gebeurt toch nog steeds volop? Daar zijn we niet mee, Daar zijn we niet mee gaan minderen met die import van krachtvoer en kunstmest. Nee, nee, helemaal niet. Maar goed, het andere probleem is dus: Hoe regel je dat financieel voor boeren? Want ja, wat daarvoor nodig is, is dat boeren ook met weinig koeien en weinig melkproductie toch een goede boterham kunnen verdienen. Zo simpel is het. En daarvoor is financiering nodig. Dus je zou boeren moeten financieren voor natuurbeheer. Dat lijkt een soort andere manier van denken. Ja, je ziet aan de landbouwsector eigenlijk als als, ook als een dienstensector, dus ook de zorg, onderwijs. Zo heb je ook de landbouwsector die ons van voedsel voorziet, maar ook onze ecosysteem verzorgt. - Ja. Minder krachtvoer en minder kunstmest betekent ook een lagere productie. En dat heeft gevolgen. De melkveehouderij kan in principe heel goed overleven, die gaat veel minder melk produceren. Maar er zijn ook veel minder kosten. En als de overheid meer financiert, dan kan dat. Wat een groter probleem zou worden is de varkens- en de pluimveeindustrie die drijven voor ongeveer 75% op dat geïmporteerde krachtvoer. - 75%? - 75%. Dus als je daarmee stopt. Ja, dat is, dat is gewoon. Dan dan ja, dan hou je misschien nog een kwart over, maar misschien ook nog wel wel minder. - Ja, het is een keiharde ingreep. Het is een keiharde ingreep en je moet door die pijn heen. En dan kun je het vanaf dat moment goed regelen. Dat het samen kan gaan met een gezond ecosysteem. Voor Piet en Anje is het te laat. Vandaag worden hún koeien geveild. 22 Wie biedt er 24? 2400 hier links Rechts 2600. Bijna 100.000 liter uit zo'n correct uier. 26, 28 Hier voor 2800 geboden één maal twee maal, 2800 voor de derde maal. Hij is voor u. Hoe zit het met de boeren die deze koeien kopen? Zien zij het zitten om te krimpen en een deel van hun inkomen te halen uit natuurbeheer? Wij hebben nu ook stroken met bloemen en... En we hebben ook veel natuurgebied pachten we van van het Fryske Gea. Dan bij ons dan. Dus ja, daar zijn we ook al mee bezig. Je wordt er wel een beetje voor beloond, maar niet gigantisch natuurlijk. Nee. 1% van de melkplaass is natuurinclusief boeren. Dat stelt helemaal niks voor. Als iedereen zo gaat boeren, dan is de melk gewoon onbetaalbaar. Wordt onbetaalbaar. Voor mij is het wel een optie, maar dat is geen optie voor de consument. - Die hebben we vaker gehoord. Als de productie omlaag gaat, wordt ons eten duurder. Maar is dat wel zo? Eigenlijk zijn de voedselprijzen nu ook heel hoog, alleen dat zien we niet in de supermarkt, maar dat wordt via de belastingen betaald omdat er heel veel milieukosten zijn aan het voedselproductie, die we nu niet meenemen in de prijs die de consument betaalt. Dus hoe bedoel je dat? We betalen het via de belasting, omdat we betalen voor waterzuivering bijvoorbeeld. Bijvoorbeeld als we alles op een rijtje zetten, zien we dat het voor de portemonnee van de consument weinig uitmaakt. Voor boeren ligt dat anders. Zij gaan wel minder verdienen, Marije Klever is een van die boeren. Ze probeert natuurherstel een plek te geven in haar manier van werken. Ik doe wel verschillende maatregelen die ook de biodiversiteit versterken, omdat ik denk dat het ook heel mooi is dat je als landbouw ook daar Ja, die term wanneer je dat bent weet ik niet precies, maar je probeert wel de natuur ook te betrekken bij je bedrijf. En is de melk nog steeds jullie belangrijkste verdienmodel op dit moment? Jazeker. Ja, dat is echt wel 80% of zo van ons inkomen. Ja. En geef je koeien nog krachtvoer? - Ja, dat zeker. Maar ik probeer dat wel zo laag mogelijk te houden. En ik probeer er ook wel naar toe te werken dat ik steeds meer voer van mijn eigen land aan de koeien geef en minder krachtvoer, maar helemaal zonder. Dat is denk ik een beetje een utopie. En dit is kruidenrijk grasland. Dus hier zie je wel dat naast de gewone grassprietjes zie je klavers en smalle weegbree. Dus dit is ook een van die natuurmaatregelen die je neemt. Ja. Dus daar heb je andere wortels in de bodem. Dat is goed voor het bodemleven. En ook boven de grond krijg je meer insecten doordat het gewoon veel gevarieerder is. En dat is ook weer goed voor de vogels. En kost dit nou ook meer dan gewoon gras? Nu brengt dit jaarlijks ook iets minder aan tonnen producten op dan het gewone gras. - Maar hoe vang je dat dan op? Ik krijg hier een stukje vergoeding voor vanuit het. Vanuit agrarisch natuurbeheer. Maar deze vergoeding is helaas nog niet voldoende om de verminderde inkomsten van Marije te dekken. En dat zou wel moeten, want we willen natuurlijk dat meer boeren haar voorbeeld gaan volgen. Dat levert ons een ontzettend rijk landschap op. Maar liefst bijna de helft van heel het Nederlandse landoppervlak is weilanden. En dat zijn nu voor het grootste deel grasakkers, waar bijna geen insecten voorkomen, bijna geen vogels, Helemaal geen wilde plantensoorten. Dat kan gewoon weer een explosie van natuurlijke rijkdom worden. Dus je krijgt mooiere natuur, je krijgt gezondere ecosystemen, maar je krijgt ook minder kans op overstromingen omdat onze weilanden weer veel meer water vasthouden. Je krijgt minder klimaatuitstoot omdat het veen niet langer in klinkt. Dat klinkt natuurlijk als een prachtig toekomstbeeld, maar zijn de boeren hier ook klaar voor? We gaan naar Erwin Wunnekink. Hij is niet alleen vijfde generatie boer, maar ook bestuurder bij Land en Tuinbouworganisatie Nederland en toezichthouder bij veevoederproducent ForFarmers. Wat vinden deze organisaties van het idee om minder krachtvoer en minder kunstmest te gebruiken? Waar we naar kijken is van kun je milieudoelen halen? Wat zijn dan de dingen? Nou, het voer wat hier ligt. Ik kan er voor kiezen om naar veel krachtvoer in te stoppen of weinig kracht voorin te stoppen. Dat krachtvoer. Er zitten wel heel veel elementen in die die koe ook gezond houden en mineralen en dat soort zaken. Omdat die niet meer in de wei zitten. - Nee, niet meer in de wei. Maar ik weet niet als je kijkt naar. - Dat wordt ook wel gezegd. Dat het allemaal. Het soort golfbanen zijn geworden die. Daar zie je dat. En dat is ook waar we nu ook. En dat zie je ook. Die trends zie je nu ook. Wij zijn ook bezig met kruidenrijk grasland. Dat is weer nieuw leren. Maar als je dat dan voor elkaar hebt, dan heb je minder krachtvoer nodig. Exact. Het feit dat ik grond laat liggen omdat ik daar in plaats van, laten we zeggen, heel productief grasland op doe. Dat ik daar heel extensief kruidenrijk grasland op doe. Of ik zet er extra houtwal erin. Daar zou ik dan graag een. Dat zie ik dan als een groene dienst. - Een maatschappelijke dienst. Het is een maatschappelijke dienst. De wegenbouwers die. Die betalen we ook met elkaar om wegen aan te leggen. Nou, laat ons dan ook een vergoeding krijgen voor die maatschappelijke dienst en die heet natuurbeheer. Ja, en dan zou ik dan wel zeggen van ja, dan moet het wel een vergoeding zijn waar ik ook, laten we zeggen op kan investeren. Dus het moet niet met drie jaar weer anders zijn. Ja, er is nu een enorme bak geld beschikbaar voor uitkoopregelingen. Dan kan je ook zeggen je moet niet uitkopen, je moet gewoon omschakelen. Daar ben ik het direct mee eens. een bijdrage aan kan leveren. - Natuurinclusief boerin ben je eigenlijk.