EenVandaag in de klas

PFAS opruimen — Ze zitten in regenjassen, pannen en zelfs in make-up: PFAS. Handig voor het dagelijks leven, maar schadelijk voor je lichaam én het milieu. En, de chemische stoffen zijn bijna niet op te ruimen of af te breken. — Overal in het milieu zitten chemische stoffen die PFAS worden genoemd in de grond, in het water en zelfs in ons lichaam. Ze kunnen schadelijk zijn voor onze gezondheid en we komen er niet vanaf. Deskundigen zoeken naar manieren om PFAS in het milieu af te breken, maar dat is nog een grote uitdaging. Hoe groot is dit probleem? Ik zie het persoonlijk als een als een echte chemische crisis. Ik denk echt dat dit een groot probleem is. Een van de grote problemen die we op dit moment hebben in Nederland, naast een stikstof crisis, naast een immigratie crisis, naast een woningbouw crisis. Het zit in de lucht die we inademen in ons eten, de bodem, de rivieren en in de zee. PFAS. Deze grote groep van giftige stoffen heet niet voor niets Forever Chemicals. Ze blijven altijd bestaan en ga dat maar eens schoonmaken. Maar hoe dat moet? Weten we eigenlijk niet. Ik denk dat we heel snel moeten stoppen met met extra PFAS en milieu inbrengen en vervolgens zullen we toch onze milieu moeten gaan schoonmaken. En hoe dat moet? Ja, dat is nu echt de grote uitdaging. En ik denk dat het een chemische uitdaging is waarvoor we nog niet eerder hebben gestaan als mensheid. Goede technieken om PFAS op grote schaal te vernietigen zijn er niet. En daarom kan het opruimen van PFAS nog wel eens lang gaan duren. De één heeft het over dertig jaar, de ander over honderd jaar. Maar aan dat soort termijnen moet je wel denken. Dus we komen er voorlopig nog lang niet vanaf. Nee, we komen er voorlopig nog lang niet van af. Het RIVM heeft becijferd dat we eigenlijk als Nederlanders allemaal meer binnenkrijgen dan dat gezond voor ons is. Als je dan de vraag stelt hoe gevaarlijk is het? Het enige wat ik dan kan zeggen we zitten al boven onze taks. En hoe gevaarlijk het is, gaan we denk ik pas over 111 aantal jaar zien. Op de Universiteit Utrecht zoeken ze naar nieuwe methoden om PFAS op te ruimen en af te breken. Verschillende faculteiten zijn ermee bezig in het levende laboratorium. We zijn hier bij een Living lab van de Universiteit Utrecht. Dit is een veldje, een voormalige brandblusplaats. En dit veldje is zwaar verontreinigd met PFAS. Dus dat PFAS, dat zit in dat schuim, dat brandblusserschuim. En dat is hier overal terechtgekomen. - Giel en zijn collega's hebben grassen en planten uit het veldje getrokken om te kijken hoeveel PFAS erin zit. Kijk, als er iets in planten trekt, dan trekt die plant dus PFAS uit de grond en dat is een een techniek die die heet fytoremediatie. Dus schoonmaken met behulp van planten. In België gebruiken ze hennep. Om PFAS uit de grond te halen. De hennepplant groeit snel en haalt per oogst zo'n 10% van de giftige stof uit de bodem. PFAS is is een mobiele stof groep en die trekt vrij snel makkelijk de grond in. Na het experiment in België dat daar gedaan is met hennep. Als je kijkt naar de hennepplanten, ja, die, die wortelen tien, twintig centimeter hooguit diep. Terwijl ik weet van dit veldje bijvoorbeeld. Daar zitten PFAS makkelijk tot een meter diep tot een meter diep. Ga je nooit een bodem schoonmaken met planten? PFAS zit ook wijdverspreid in ons water. Drinkwaterbedrijf Oasen in Nieuw-Lekkerland heeft als eerste in Nederland een filter techniek toegepast die PFAS uit ons drinkwater haalt. Dit is een membraan module. Die zitten in deze witte buizen. Normaal zijn ze een meter lang. Er zitten er zes op een rij. Het water stroomt er aan deze kant in. Het zuivere water gaat er via dit pijpje uit en het water met alle afvalstoffen stroomt er aan deze zijde uit. Je haalt er ook stoffen in de toekomst mee uit. Stoffen die we nu nog niet kennen weten we nu al. Die halen we met dit systeem eruit. Hoe kan dat? Dat kan omdat die poriën in het membraan zo klein zijn dat er alleen water doorheen kan. En al het andere moleculen op de aarde zijn groter en worden dus tegengehouden. Maar ook deze schoonmaak methode heeft een keerzijde, want na het filteren van het drinkwater blijft de PFAS over. Dat gaat naar de rioolwaterzuivering en die reinigt het nog een keer. Maar het PFAS blijft nog steeds aanwezig en wordt vervolgens geloosd in het oppervlaktewater. Het probleem is PFAS wordt nog niet echt vernietigd en wat we wel kunnen doen is misschien hier en daar ergens uithalen. Dat zie je bijvoorbeeld bij Oasen. De drinkwaterbedrijf. Daar wordt PFAS uit water gehaald. Maar vervolgens moet die PFAS ook weer ergens naartoe, want hij is er nog steeds. Hij is niet kapot gemaakt. Dus het wordt ergens anders naartoe gebracht. En de vraag is of daar dan echt wordt vernietigd. Als het niet echt het geval is, ja, dan komt er ergens anders weer het milieu in. Dus zo pompen wij eigenlijk die verontreiniging rond in onze wereld. De Belgische afvalverwerker Indaver zegt PFAS te kunnen verbranden. Maar ook daar zijn twijfels over. De andere manier om PFAS te vernietigen is op dit moment verbranding. Maar dan heb je wel een goede hoge temperatuur voor nodig. En de vraag is nog steeds daar is toch onvoldoende kennis over? Of de technieken die nu worden toegepast, bijvoorbeeld bij Indaver in Antwerpen of daar echt PFAS wel wordt vernietigd of dat er misschien juist kleinere stukjes uit de verbrandingen naar boven komen en dat die de de lucht in verdwijnen. Daar zijn grote zorgen over. PFAS is zo sterk dat je het bijna niet kapot kan krijgen. Een goede techniek om het op grote schaal te kraken is er nog niet, maar daar wordt op de Universiteit Utrecht hard aan gewerkt. Samen met zijn studenten zoekt Giel naar nieuwe manieren om PFAS af te breken. Ja, dit is een experimentele pilot opstelling. We proberen hier PFAS te kraken met behulp van chemische reacties in aanwezigheid van een katalysator. Een specifieke katalysator. Wereldwijd lopen verschillende onderzoeken naar het vernietigen van PFAS, maar dé oplossing is nog niet gevonden. Zit er een doorbraak aan te komen? Dit klinkt misschien heel pessimistisch, maar ik ik. Op dit moment zie ik hem nog niet gebeuren, die doorbraak. En zolang PFAS nog niet gekraakt kan worden, is het zaak om zo snel mogelijk te stoppen met de productie ervan, zeggen experts. Chemours heeft een vergunning om PFAS te lozen. U moet het er weer uit halen, vijftien kilometer verderop. Is dat niet gek? Dat is op zich gek. En daarom zijn wij ook als drinkwater sector. Streven we naar bron aanpak. Dat wil zeggen of het niet lozen of het bij de bron aanpakken, zodat dat niet in het milieu komt. Maar voorlopig mag Chemours gewoon doorgaan met lozen van PFAS en ziet het er niet naar uit dat de productie binnenkort wordt stilgelegd. En de vooruitzichten zijn somber. Kijk, we kunnen natuurlijk al onze pijlen gaan richten op het schoonmaken van bodems en richten ons eerst op de hotspots, dus de de blus veldjes, locaties rondom Chemours, enzovoorts. En daar kun je misschien een heleboel jaar kun je een heel eind komen. Roep eens wat vijftig jaar dat we een heel eind zijn. Maar vervolgens is toch. We zitten ook nog in al onze oceanen en alle rivieren. En uit een oceaan ga je die stoffen niet weghalen, dus dat dat dat blijft eigenlijk. Ja, ze worden niet voor niets forever Chemicals genoemd. Dat blijft tot in den treure, blijft daar waarschijnlijk zitten. Dus we komen er nooit meer van af. Die kans is aanzienlijk, denk ik. Ja.