Wat houdt ons tegen? in de klas

Verduurzaming van de zware industrie — Het kabinet wil twee miljard euro investeren in het verduurzamen van Tata Steel. De vergroening van deze zwaar vervuilende industrie is belangrijk voor milieu en gezondheid, maar duurzame energie is nu nog schaars en duur. Daarom ondersteunt de overheid de sector met subsidies. Houden we zo bedrijven kunstmatig in leven? Waarom dragen winstgevende multinationals hun eigen kosten niet? Zouden landen met meer duurzame energie, zoals Spanje of Zweden, niet geschikter zijn voor zulke energie-intensieve fabrieken? Wat houdt ons tegen? — Je ziet dat het kabinet op dit moment de hele fossiele industrie en fossiele basisindustrie de hand boven het hoofd houdt. En waarom is dat zo? - De belangen zijn heel erg groot. We hebben, en dat moet je ook als je dat in context plaatst, de één na grootste basisindustrie van heel Europa, op Duitsland na. Onze basisindustrie is groter dan Frankrijk, Italië, Spanje. We produceren meer plastic, we raffineren meer olie, we produceren meer staal dan menig Europees land. En dat moet allemaal in dit hele kleine landje passen. Nederland is een klein land, maar toch hebben we een hele grote vervuilende industrie. En de verduurzaming van de industrie gaat traag, terwijl het een flinke hoeveelheid subsidie naar deze bedrijven gaat. We zien hier de grootste vervuilende bedrijven van Nederland. Want wat zijn dit vooral voor bedrijven? Dit is voornamelijk de basisindustrie. Industrie wordt altijd op één hoop gegooid, maar je moet wel onderscheid maken tussen maakindustrie en basisindustrie. Dus in de basisindustrie hebben we het over olieverwerkende bedrijven, chemische bedrijven en bedrijven die staal maken, plastics maken, beton maken en al die materialen worden gebruikt in de maakindustrie om bijvoorbeeld de tanks te maken of om bijvoorbeeld plastic producten te maken. Hoe vervuilend is die basisindustrie? Ja, behoorlijk vervuilend. Als je kijkt naar het energieverbruik, dan. Die basisindustrie, die gebruikt ongeveer 40% van het hele energieverbruik in Nederland. Dus dat is enorm. En dat betekent dus ook wel dat we wel afhankelijk zijn van die basisindustrie om die klimaatdoelen te behalen. Zij moeten echt gaan veranderen, want anders redden we het gewoon niet. En ik denk echt die grote stappen die we nodig hebben, ja, die worden nog niet genomen. Dus de politiek probeert ook met die verschillende bedrijven, zeker ook deze bedrijven, tot afspraken te komen. Ja, maatwerkafspraken. Lukt dat een beetje? Nou, mondjesmaat. Er zijn maar heel weinig bedrijven eigenlijk die daar gebruik van hebben gemaakt. En de maatwerkafspraken die er zijn, ja, daar zitten heel weinig afspraken in. En dat maakt het lastig. Want als er geen harde consequenties aan worden gekoppeld, dan is maar de vraag of de bedrijven zich er ook aan gaan houden. Goedemorgen Tata Steel. Goedemorgen Tata Steel. - Wij komen de rekening brengen. Wij komen rekening brengen. Waarom presenteren jullie hier vandaag rekening aan Tata Steel? We leven een beetje in een gek systeem, waarin we dus geld gaan geven van burgers aan hele vervuilende bedrijven, die daarmee met dat geld ook winst maken. De limit is natuurlijk dat ze nog weer twee miljard subsidie zouden kunnen gaan krijgen, waarvan ik denk ja maar jongens, jullie hadden al veel eerder moeten verduurzamen. Ik ben hier om mijn stem te laten horen met mijn gezin, tegen vervuilers die beloond worden terwijl ze willens en wetens het milieu vervuilen en mensen ziek maken. Als je hier bodemmonsters neemt, zie je allemaal gif in de bodem wat je er niet zomaar weer uit krijgt. Dat moet gewoon stoppen en in plaats daarvan geven we miljoenen om ze uit de brand te helpen. Hun stoten het uit, hun vervuilen. Ze mogen ook een keer gaan betalen. De basisindustrie krijgt subsidie om te verduurzamen. Maar niet alleen dat. Op dit moment gebruikt deze industrie nog enorme hoeveelheden gas, olie en kolen en ook daar krijgen ze gek genoeg subsidie voor. Fossiele subsidies. Fossiele subsidies zijn belastingvoordelen die het grootschalig gebruik van gas, olie en kolen aanmoedigen. Dit werkt zo. Waar een bakker belasting moet betalen voor het gasverbruik van zijn oven, krijgt de fossiele industrie dus bijvoorbeeld de plasticproducent, korting of zelfs een vrijstelling om de belasting op gas. Hoe meer energie je verbruikt, hoe minder belasting je betaalt. In het geval van de plasticproducent betaalt hij tien keer minder belasting dan de bakker. Fossiele subsidies lijken de omgekeerde wereld. Toch zeggen de bedrijven dat ze die subsidies nodig hebben om aan hun vergroening te kunnen werken. Want het zou slecht gaan met die basisindustrie. Dit is een van de fabrieken die heeft aangekondigd dat ze gaan sluiten. Ja, omdat ze eigenlijk geen toekomst meer zien om hier in Nederland met wat ze verkopen nog daadwerkelijk geld te verdienen. Dat is heel verdrietig, want... - Wat werd hier gemaakt? Weet je dat? Hier werden harsen gemaakt. Dan denk je wat moet je nou met harsen? Maar er zijn heel veel producten die met harsen aan elkaar verlijmd zijn. Staat deze fabriek in jouw ogen ook een beetje symbool voor hoe de basisindustrie ervoor staat in Nederland? Ja. Deze fabriek heeft van twee dingen heel veel last. En de ene is Dat de kosten heel hoog zijn, komt door onder andere de kosten van energie en dat de opbrengsten gedrukt worden en laag zijn. Doordat er veel import vanuit met name Azië, met name China, naar Nederland komt. De energieprijs die Nederlandse industrie bedrijven betalen, als je het vergelijkt met de landen om ons heen, betalen wij echt heel veel meer. Het is dat ook een reden dat jullie toch een beetje de noodklok hebben geluid bij het kabinet, ook afgelopen jaar? Ja zeker, Want toen ik begon bij Defensie. 6,5 jaar geleden, toen ging het echt heel erg goed en waren de bedrijven vooral bezig met welke transformatie gaan we doormaken? Hoe gaan we naar andere energiebronnen, Minder CO2 uitstoot, naar andere grondstoffen? Ja, op dit moment zeggen de bedrijven hoe? Hoe houd ik het hoofd boven water? Hoe zorg ik dat ik met mijn normale bedrijfsvoering weer geld ga verdienen, zodat ik alsnog kan gaan investeren in die nieuwe, getransformeerde industrie? Op het moment dat wij zeggen de Nederlandse bedrijven krijgen geen kortingen op hun energierekening, terwijl alle andere landen dat wel geven, dan kunnen we zeggen ja, Nederland geeft nu geen fossiele subsidie. Nee, Nederland is daarmee het concurrentieveld voor de fabrieken die hier staan onmogelijk aan het maken. Als die prijs nu zo hoog blijft als ie is, dan gaan we de industrie in Nederland verliezen. En dan verlies je dus ook de mogelijkheden om hier te verduurzamen. Dan worden we dus heel erg afhankelijk van landen ver weg. En zeker in de huidige geopolitiek is dat iets wat je niet wil. Niet iedereen vindt het een probleem als fabrieken uit de basisindustrie hun deuren sluiten. Mij lijkt het een goed idee dat een heel groot gedeelte van die basisindustrie gaat afgebouwd gaat worden. Een strategische afbouw. - En strategische afbouw, betekent dat dan dat die basisindustrie maar moet vertrekken? Dat betekent eigenlijk dat je gaat kijken van welke delen heb je niet meer nodig, welke delen wil je afbouwen? En welke delen zou je misschien op Europees niveau willen willen optuigen? Hebben we die basisindustrie hier niet gewoon nodig? Als je kijkt naar de economische toegevoegde waarde, dan draagt de basisindustrie bij voor iets van drie procent. En in termen van werkgelegenheid is het net iets meer dan 1%. Dus daarin zie je dus qua economische toegevoegde waarde dat ze relatief weinig opleveren, maar wel de samenleving... heel veel kosten. - En kosten in de zin van? Kosten in de zin van: ze leggen een groot beslag op de stikstofruimte, groot beslag op onze energie. Ze consumeren bijna 40% van de energie. Ze consumeren 40% van de energie, maar ze dragen maar 3% bij aan de economie. Is dat een rekensom? Dat is ongeveer de rekensom en dat is volledig uit balans. En willen we dus die industrie volledig elektrificeren hier in Nederland, Dan hebben we alle wind op zee nodig die we tot 2040 gepland hebben. En dan nog hebben we te weinig. Maar die wind op zee hebben we ook nodig voor andere dingen. Absoluut. Dus we moeten keuzes maken. - Maar het argument van de industrie is als wij nu Tata Steel of andere basisindustrie laten vertrekken, dan worden we straks afhankelijk van bijvoorbeeld China voor onze staalproductie, voor plastics. En dat moeten we niet willen. We kunnen prima de basisindustrie en een groot gedeelte van de basisindustrie op in Europees verband oplossen. Dus als je staal wilt in Europa, en dat willen we ook, dan moet je kijken naar waar in Europa de productie daarvan het goedkoopst kan. Deze energie intensieve basisindustrie zal zich op den duur verplaatsen naar waar elektriciteit het aller goedkoopst is. Landen zoals Zweden met goedkope en overdadige hoeveelheid waterkracht. Of landen zoals in Portugal en Spanje waar er gewoon veel meer zon is, veel meer wind op land mogelijk is. Daar gaat Tata Steel. En wat zou er dan volgens u moeten gebeuren met Tata Steel? Sluiten. Helemaal sluiten. - Gewoon dicht. Kijk, we hebben allemaal staal nodig. Zo naïef zijn we ook niet. Ja, niet op deze manier. - Als ik gewoon als mens kijk en ik sta hier in een weilandje en ik kijk naar wat hier wordt uitgestoten, zou ik zeggen rot lekker op. - En de werkgelegenheid in dit gebied dan? Iets anders opbouwen. Een mooie duurzame start ups. Ja, daar werken natuurlijk heel veel mensen, dus dat is dat niet te onderschatten. Nu denk ik wel dat één van de beste periodes is om andere, ander werk te vinden nu zou zijn. Arbeidsmarkt is krap. - Arbeidsmarkt is krap. En op deze plek? Wat zou je hier dan liever zien? Natuur, als dat nog kan. Zeehonden. Zeehonden opvang. En misschien moeten we ook wel gewoon helemaal niets doen. Gewoon de natuur? - Gewoon de natuur. Misschien een frietkraam of zo? Een klein frietkraampje. Dieren en friet? - Misschien iets, ook iets leuks. Je zegt eigenlijk we moeten beleid instellen zodat die fossiele industrie, die basisindustrie, wordt aangepakt. Tegelijkertijd hebben we nu nog fossiele subsidies, belastingvoordelen. Dat is dan toch precies het tegenovergestelde? Maar dat is ook precies het tegenovergestelde. Je ziet dat het kabinet op dit moment de hele fossiele industrie en de fossiele basisindustrie de hand boven het hoofd houdt. En waarom is dat zo? - De belangen zijn heel erg groot. We hebben, en dat moet je ook als je dat in context plaatst, de een na grootste basisindustrie van heel Europa, op Duitsland na. Onze basis industrie is groter dan Frankrijk, Italië, Spanje. We produceren meer plastic, we raffineren meer olie. We produceren meer staal dan menig Europees land. En dat moet allemaal in dit hele kleine landje passen. Terwijl we. We zitten in een schaarste, in een absolute schaarste in stikstofruimte. Elektriciteitsnet is vol. Er is te weinig, te weinig arbeid en werkgelegenheid. En toch kiezen we maar voor die fossiele bedrijven. En dat heeft te maken met de invloed die deze bedrijven heeft via de lobbyclubs op onze overheid. De lobby van de basisindustrie heeft het kabinet om hulp gevraagd. Hulp om de energierekening te kunnen betalen. En daar heeft het kabinet naar geluisterd. Ze heeft namelijk een fossiele subsidie die eerder was afgeschaft, teruggebracht. Het gaat om de IKC. Dat is een maatregel die grootverbruikers van stroom een soort korting geeft. Maar het is opmerkelijk, want dat het vorige kabinet heeft gezegd dat is een fossiele subsidie. Weg ermee. Dus We gaan hem afschaffen. En zij heeft hem juist weer teruggebracht. En nog opmerkelijker dat geld wat daar voor nodig is om die korting te geven, kwam uit het Klimaatfonds. Het klimaatfonds is een pot geld die juist bedoeld is voor verduurzaming. Hoe kan het dat dat geld wordt gebruikt voor fossiele subsidie? Daphne dook samen met onderzoeksprogramma Argos de documenten in en deed een ontdekking die nog veel verder gaat. En wat we dus in die documenten ook nog vonden is dat met het huidige beleid gaat Nederland gewoon niet de klimaatdoelen halen. Dat zegt het ministerie van Financiën kan leiden tot rechtszaken, want de overheid moet zich aan de eigen regels houden en dat kan weer leiden tot boetes. En dat kunnen we dan ook uit het Klimaatfonds betalen, uit het Klimaatfonds. Dus dat is echt helemaal handig voor ons, toch? Ja, het is onvoorstelbaar. Dus zo blijft er niks meer over. Dus we gaan niet alleen de subsidies uit het klimaatfonds halen, dus de subsidies voor om de fossiele energieprijzen te drukken halen we uit klimaatfonds. En vervolgens dan... weten we zeker dat de klimaatdoelen niet halen. Als gevolg daarvan. En die boetes halen we ook weer uit het Klimaatfonds. Dus eigenlijk het hele klimaatfonds. Dat is al leeggetrokken voordat er ook maar één baksteen is verduurzaamd. Wat is jouw verklaring daar nou voor? Want ook in de industrie is men doordrongen van de noodzaak dat je moet verduurzamen. - Nou ja, dat weet ik niet. Kijk, een bedrijf is nou eenmaal geen goede doeleninstelling. Een bedrijf gaat pas bewegen en investeren in verduurzaming. Omdat het moet. Door wet- en regelgeving of afspraken. Of omdat het loont. Dus het moet renderen. Ze moeten die investering weer terug kunnen verdienen. En op het moment dat er geen noodzaak is. Dus de afspraken worden niet heel hard gecontroleerd en men hoeft zich er niet perse aan te houden. Nou dus het moeten is er bijna niet en het lonen is er ook niet omdat de fossiele energie nu goedkoop is. Ja, en dat houdt alles tegen. Als ik zo naar je luister zeg je eigenlijk ja, we moeten af van in ieder geval een deel van die basisindustrie. Ja, dat klopt ja. We zullen echt keuzes moeten maken. Wat willen we behouden hier en waar gaan we afscheid van nemen? Want we kunnen niet alles behouden.