Wat houdt ons tegen? in de klas

Klimaatprobleem op school — Schoolgebouwen met schimmel, tocht en slechte ventilatie zijn in Nederland geen uitzondering. Een derde van de schoolgebouwen heeft energielabel G, het slechtste label dat een gebouw kan krijgen. Dat zorgt voor hoge energiekosten en een grote ecologische voetafdruk, maar heeft ook gevolgen voor de gezondheid en leerprestaties van leerlingen en docenten. Wat houdt ons tegen om te investeren in een gezonde en duurzame leeromgeving? Een frisse klas is goed voor het klimaat én voor onze kinderen. — Wat we zien is dat een verdubbeling van het CO2 niveau leidt tot bijvoorbeeld 20% lagere score op de Cito voortgangstoets voor rekenen. Terug naar de schoolbanken. Nee, niet naar mijn zorgeloze kinderjaren, maar naar de ellende waar schoolgaande kinderen nu mee te maken hebben. Ja, welkom in de jaren vijftig. Nou ja, het is een soort school waar ik op heb gezeten. Voor mijn gevoel kan dat. - Nou, dat denk ik wel. Het gebouw is uit 1958, dus ja. Wauw. - Wat me ook meteen opviel. Enorme glaswand. - Ja, enkel glas. Ja, als je zegt we stoken voor de buren. Ja, het gaat er. In de winter gaat het er zo uit. Wat betekent dat stoken voor de buren? Nou ja, stel je voor dat wij hier energieneutraal zouden zijn. Dat zou dat betekenen dat je 1,5 tot twee startende leerkrachten extra op je formatie kunt zetten. - En dat gaat allemaal in de kwaliteit. Dat is de kwaliteit van het onderwijs die je dan kan verbeteren. Ja, ja. - We zitten hier onder het dak. Ja, om even een idee te krijgen het is nu een bewolkte dag. Dan ben je blij mee. - Ja, het is heerlijk. Het is nu een graad of twaalf buiten. Daar houden wij wel van. Wat gebeurt er in de zomer dan? Hoe warm kan het hier worden? Als er een collega binnenkomt kan het al 35 graden zijn zonder dat de kinderen binnen zijn. 35 graden. En in de winter? - In de winter moeten we flink stoken. En ja, voor de CO2- melder zou het goed zijn.... niet alleen voor de CO2-melder zou het goed zijn om veel ramen open te zetten. Maar dat betekent ook dat we enorm tegen moeten stoken om het een beetje aangenaam te krijgen. Van de 9000 schoolgebouwen is de helft ouder dan veertig jaar. Vaak zijn het gebouw die dringend aan renovatie of zelfs sloop toe zijn. Hierdoor krijgt van de 2,5 miljoen schoolgaande kinderen een groot deel les in klaslokalen waar de ventilatie slecht is, het te heet is in de zomer en te koud in de winter. Om het warm te krijgen moet de verwarming op tien, maar daardoor schiet de CO2 meter vaak in het rood. Een derde van de schoolgebouwen heeft het slechtste energielabel: G, of zelfs helemaal geen energielabel, terwijl de kantoorpanden waar hun ouders werken verplicht met veel betere energielabels C moeten hebben, anders mag niemand daar werken. We gaan door met onze reis in de tijd. Jan neemt met Esther een kijkje op het dak van een school die in de jaren zeventig is gebouwd. Zo lek als een mandje. Nou ja, dat kun je eigenlijk al wel zien. Overal van die stukjes erop geplakt en in de met name de herfst als het lekker flink regent, Dan heb ik elk jaar echt drama. Want wat is dan de reden dat je niet het hele dak een keer doet en dat je dan van deze postzegels plakt? - Je ziet het hoe groot dat dak is. Het is dus ook heel duur. - Dat is heel duur ja. Hoe kan het dat kinderen nu les krijgen in scholen waar hun ouders en opa's en oma's rond hebben gelopen? Wouter geeft een geschiedenislesje. Hoe kan het dat er in die periode, net na de Tweede Wereldoorlog, zoveel scholen zijn gebouwd en daarna eigenlijk niks meer veranderd is? Nou, dat heeft vooral te maken met de demografische ontwikkeling van Nederland. We hebben, dat zegt je ongetwijfeld wel iets, de babyboomgeneratie na de Tweede Wereldoorlog en toen zijn er heel veel kinderen bijgekomen, dus er moesten op... ...op dat moment veel scholen bijgebouwd worden. Ja, en die werden neergezet voor zestig jaar. In principe sober en doelmatig, zo efficiënt mogelijk. Maar die scholen zijn nu over de houdbaarheidsdatum en het worden er steeds meer, omdat er onvoldoende nieuwe scholen worden bijgebouwd of gerenoveerd. Je zou het er warm van krijgen. Moet je maar eens in dit lokaal kijken. Groep 3, normaal gesproken? Ja. Groep drie en geen kinderen in het lokaal, maar het is al bloedje heet eigenlijk. Dit is echt een beetje van die vochtige warmte. Ja toch? Precies. Dus de leerprestaties komt dat niet ten goede. En daar heeft Wouter helemaal gelijk in. De kans dat je een onvoldoende scoort in een bloedheet, slecht geventileerd klaslokaal is stukken groter. Wat we zien is dat een verdubbeling van het CO2-niveau leidt tot bijvoorbeeld 20% lagere score op de Cito voortgangstoets voor rekenen. Een 20% lagere score? 20% lagere score op de voortgangstoets voor rekenen. Schokkend! - Ja, vinden wij ook. We hadden wel een effect verwacht, omdat het natuurlijk zo is dat. Na de slaapkamer is het klaslokaal de plek waar het kind het meeste is. Maar dat het zo groot zou zijn hadden we ook niet verwacht. Maar dat de basis wordt gelegd op de basisschool, ja, het woord zegt het al. - Jazeker. Dat moet juist in orde zijn. - Dat is het belangrijkst. Daar gebeurt het. De magie van het leren gebeurt op de basisschool. En er is meer. Het wordt een beetje eentonig. Opnieuw zien we dat een goed geventileerd klaslokaal geld bespaart. Wat wij zien is dat de effecten die wij vinden zijn vergelijkbaar met de klas verkleinen tot tweederde, dus van twintig naar vijftien of veertien. Dat heeft hetzelfde effect? Heeft hetzelfde effect! Als meer ventileren. - Terwijl dat natuurlijk veel duurder is, want dan moet je 1,5 keer zoveel leraren opleiden en voor de klas zetten. Die zijn er bovendien niet. Dus eigenlijk is die ventilatie. Als je het hebt over hoe moet je je euro besteden, een geweldige besteding. Maar hoe ziet een school eruit waar kinderen er wel heerlijk behaaglijk bij zitten? Waar ze zuurstof inademen in plaats van kooldioxide? Het contrast is enorm. Dit is de Magenta school in Delden. Leerlingen blijven tijdens het leren in beweging en de docenten delen gezonde snacks uit. Als je in het lokaal kijkt er zit een hoogteverschil in, Dus dan kun je inderdaad die CO2 goed opvangen en dan een goede score halen. Dus dat bevordert echt de luchtkwaliteit. Ja. Het leuke is, als het een wat warmere dag is, dan zetten we lekker de deuren open en kunnen de kinderen buiten werken. Ze kunnen hier werken en ze kunnen... - Maar wordt het ook niet heel warm door die ramen? Nee, nee, want we hebben een hele mooie overstek. Dat zorgt ervoor dat je wel licht, maar niet directe zon binnenkrijgt. En dat zorgt ook weer voor dat het hier niet heel warm wordt. Eigenlijk zijn dit allemaal spijkerbroeken die gerecycled zijn van alle leerlingen. En waren die broeken ook kapot of. Ik hoop het. Ik hoop het. Ja, ja, dat ga ik wel van uit. En dit helpt ook weer met de akoestiek, want dat komt dan ook weer het onderwijs ten goede. En dit is de Zevensprong in Best, gerenoveerde school uit de jaren zeventig. De meest duurzame school is namelijk een bestaande school. "Ik neem jullie nu mee naar de kleine baby zeehondjes." Is renovatie niet gewoon veel duurder dan nieuwbouw? Nee, dat is een... heel belangrijk misverstand. Het is klimaatwinst. 30 tot 50% minder CO2. Financiële winst 10 A 30% voordeliger dan sloop en nieuwbouw. Het is dus de sloopkogel erin, of het renovatieteam aan de slag, of gewoon de boel goed onderhouden. Maar wie gaat dat betalen? Een school moet voor onderhoud van het gebouw bij verschillende loketten langs. Voor klein onderhoud, zoals verstopte wc's of lekkages krijgt het schoolbestuur ieder jaar een vooraf vastgesteld bedrag van de rijksoverheid. Maar voor groot onderhoud, zoals een renovatie of sloop en daarna nieuwbouw, moet de school aankloppen bij de gemeente. Die wil wel duurzame scholen, alleen hebben ze het geld niet. We weten wat het kost. Dat hebben we uitgerekend. Er moet 1,2 miljard bij jaarlijks om dit te realiseren. 30 miljard tot 2050. En dan denken we oh, dat doet die gemeente dat dus verkeerd. Maar ook de gemeente, die ontvangt gewoon structureel te weinig middelen daarvoor. Maar mijn vraag is dan wel ja, wat gaan we en wat gaat de politiek dan nu wel doen om een stap in de goede richting te zetten? Want als we allemaal mooie plannen bedenken, maar er komen vervolgens geen middelen bij, dan gebeurt er dus eigenlijk niks. De landelijke politiek gaat dus niks doen. De minister wil de portemonnee niet trekken. We gaan naar de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Kunnen ze daar niet iets bedenken om in zo veel mogelijk scholen een gezond klimaat te krijgen? Als wij vanaf nu het anders zouden kunnen doen. Het schip met geld komt hier aan de kade. Ja, natuurlijk doen we dat. Maar we weten allemaal we moeten keuzes maken als gemeente. Keuzes maken. En daar, daar is die lastig. Dus als wij vanaf nul kunnen beginnen met een schip met geld, dan hebben alle leerlingen een geweldig gebouw. Maar zeg maar dat alsmaar in Den Haag neerleggen. We weten dat dat zijn eigen dynamiek heeft daar. Ja, kijk wat het nog extra pijnlijk maakt wat ons betreft is dat mensen mogen niet werken in een kantoorgebouw, want niet minimaal label C heeft. Ja, maar de overheid durft het niet aan om dit soort gebouwen een label te geven. -m Nee. Nou, dit is een opdracht voor de VNG. Ervoor zorgen dat voor het einde van het jaar. Why not? Alle 4000 schoolgebouwen waar we het over hebben een label krijgen. Zo, en dan een brief naar die ouders. Ja. Nee, ik zit even mee te denken. Een brief naar de ouders. Wist u dat uw kind op een school zit waar u zelf niet eens mag werken? Zo slecht is het klimaat. - En wat gebeurt er dan? Nou, dan worden de ouders boos. Die gaan daar in. En politici luisteren naar de de, de burgers. Uiteindelijk. Als die de prioriteiten aangeven en niet met een nostalgische blik in zo'n oude school rondwandelen. Want dat is vaak wat er gebeurt. Nou, doet me aan vroeger denken. Nou, gefeliciteerd! Nee, maar even wat ik interessant vind: Waarom niet? Dan komt er ongelooflijk veel onrust in de gemeente. Dan komt er onrust op de scholen. - Onrust, heel goed. Wat ten koste gaat van onze leerlingen. Nee. - Ja. Nee, want het uitzicht, de beloning is daar namelijk dat er op termijn gewoon overal goede, gezonde scholen staan. Maar heeft het wel echt prioriteit binnen het VNG? Urgent is het. En het wordt steeds urgenter. Ja, laten we even vooruitspoelen. We zitten in 2035. Ja. Tien jaar. - Tien jaar. 4000 Gebouwen moeten gewoon eigenlijk gewoon worden vernieuwd, Gerenoveerd. Wat is er dan gerealiseerd? Wanneer ben jij tevreden? 2035, dan zijn alle verouderde gebouwen... Er zijn plannen over dat ze op korte termijn vernieuwd gaan worden. Dat hoop ik in 2035. En een aantal? Die zijn nog redelijk. In 2040 staan ze er allemaal. - Ja, precies.