Wat houdt ons tegen? in de klas

Duurzame kleding — 'De aarde is het slachtoffer van onze verslaving aan mode', zegt VN-secretaris-generaal António Guterres. In Nederland komen jaarlijks bijna een miljard nieuwe kledingstukken op de markt, vaak gemaakt van goedkoop polyester, een product van fossiele olie. Terwijl onze kledingkasten uitpuilen, groeit ook de milieu-impact van de kledingindustrie. Wat houdt ons tegen om deze stapel kleren eindelijk aan te pakken? — Fast fashion komt er niet meer in. Echt veel minder shoppen, Heel selectief zijn in wat eruit. Wat is dat: veel minder shoppen? Voor mij is veel minder Vijf items per jaar. Wandelend door de winkelstraat of scrollend door webshops. Kleding kopen doen we allemaal maar al te graag. Hoeveel kledingstukken per jaar kopen we dan per persoon? Van het hele rek? Ja. Dus als we... Is het dit? Of is het dit? Stuk of acht? Negen. - Ik zou zeggen het rek. Ja is goed. Gemiddeld koopt elke Nederlander vijftig stuks kleding. Nieuwe kleding per jaar. Zo vind ik eigenlijk wel veel. Ik bedoel, ik heb ook mode gestudeerd en daar heb ik eigenlijk geleerd dat er heel veel kleding ook op de afvalberg terecht komt, wat je dan eigenlijk ook weggooit. En als het geen kwaliteit kleding is, dan gaat het kapot en dan gooi je het sowieso weg. Mensen laten niet meer maken tegenwoordig. Dus dat vind ik al veel. Vijftig kledingstukken per jaar. Dat is iedere week iets nieuws. En wat we er ook veel mee doen is weggooien. Eenmaal in de kledingbak komt het in deze gigantische loods terecht bij de kledingsorteerder. Een plek vol met onze afgedankte kleding uit de mode. Verkeerd gewassen of toch niet de juiste kleur? Weg ermee. En weer iets nieuws kopen. Hoeveel kleding gooien we weg in een jaar? Nederlanders? - In Nederland wordt ongeveer 300 miljoen kilo per jaar afgedankt, waarvan slechts de helft apart wordt ingezameld. Dus de rest zit nog in het huishoudelijk afval. En wordt gewoon verbrand, weggegooid. En ongeveer de helft van alles wat binnenkomt is daadwerkelijk geschikt om te worden hergebruikt. Dus het gaat echt naar tweedehands. En wanneer kan je er niks meer mee? Wat is er met die kleding aan de hand? Ja, dan is het te vuil, te kapot. Er is een onvoorstelbare berg kleding op de aarde. We gooien je vijftien kilo per persoon per jaar weg. En toch komen er alleen al in Nederland elk jaar zo'n een miljard kledingstukken bij. Wereldwijd gaat het zelfs om 80 tot 150 miljard nieuwe artikelen. Productie van kleding en schoenen zorgt voor 4% van de wereldwijde CO2 uitstoot. Maar wie zes kledingstukken per jaar minder koopt, zo rekende Milieu Centraal uit, bespaart al snel veertig kg CO2. Als alle Nederlanders dat doen, scheelt dat de uitstoot van 80.000 rondjes om de aarde in een auto. Minder kopen heeft dus zin. Model Kiki Boreel werkte lang voor allerlei bekende modemerken en weet maar al te goed hoe merken ervoor zorgen dat we zo veel mogelijk willen kopen. Je hebt in die modewereld gewerkt, in die marketingmachine meegedraaid. Ja. Hoe werkt die machine? - Die speelt heel erg in op jouw emoties en die wil dat jij nu snel een beslissing maakt. Dus koop het nu krijg je iets extra's. Gratis. Gratis verzending. En het idee is dat als jij iets koopt, dan krijg je een dopamine shot in je hersenen. Daar zijn we eigenlijk aan verslaafd. Korte dopamine shots dus. We willen steeds heel snel heel blij worden. Heel snel heel blij worden, maar dus ook heel snel ermee klaar zijn. Dus misschien op het moment dat dat pakketje binnenkomt, want je hebt het online besteld bijvoorbeeld. Dan is dat dopaminegevoel alweer weg en heb je helemaal niet meer dat hele gelukkige gevoel dat je had toen je kocht. Maar je gaat er wel weer naar op zoek. We kopen heel erg veel en minderen zorgt dus voor veel minder CO2 uitstoot. Wat opvalt is dat in bijna alle kleding één materiaal zit: Polyester. En aan al het polyester zitt een keerzijde. Polyester wordt gemaakt van plastic en dus van vervuilende fossiele grondstoffen. Elk jaar gaan er zo'n 342 miljoen olievaten doorheen, om dat vezel kunnen maken. En hoewel polyester ook goede eigenschappen heeft. Het kan kleding bijvoorbeeld sterker of waterafstotend maken. Is het vooral het materiaal waarmee je snel fast fashion op de markt kan brengen. Polyester is veel goedkoper, bijvoorbeeld dan katoen. Verwacht wordt dat de productie dan ook de komende jaren met 47% zal toenemen. Die groei is al begonnen in de jaren zeventig, maar vanaf het jaar 2000 is dat echt zo omhoog gegaan. En dus vanaf het jaar 2000 was het 20 miljoenton polyestervezel. En nu zitten we op 70 miljoenton polyestervezel. Globaal op jaarbasis. Dus die hoeveelheid polyester op die hele vezel batch, die is enorm. Dus ongeveer 25 jaar geleden is dat geëxplodeerd. Echt wel. - De polyester kleding. Ja. Wat zijn nou de nadelen van die hoeveelheid polyester in kleding? Nou, ten eerste het komt van fossiele grondstoffen van polyestervezel. Daar kan de natuur niks mee. - Dat is plastic. Die kan daar niet afbreken, dus die blijft daar eeuwig rondzwemmen. En dat is een heel groot probleem. Dus dat stapelt zich op. Het is de goedkoopste vezel van allemaal en het wordt dus ook in textiel verwerkt om de prijs ook naar beneden te brengen. Polyester als motor achter een op hol geslagen industrie. Waar vroeger twee modecollecties per jaar werden gepresenteerd, hangen er nu jaarlijks 22 collecties in de winkel. Elke twee weken nieuwe kleding. Dan ben je het kledingstuk zat. Nou, dan gooien we het weer weg. Opgeruimd staat netjes en recycle het wel weer. Toch? Of is dat moeilijker dan je denkt? Waarom kan niet gerecycled worden? - Omdat er heel veel polyester in zit. En dat polyester vaak ook gemixt is met andere materialen, waardoor het ontzettend moeilijk wordt. Technologisch een enorme uitdaging om dat uit elkaar te halen, maar vooral ook heel kostbaar. We denken dus dat onze kleding eenemaal in de textielbak gegooi, netjes wordt gerecycled. Maar dat is zeker niet altijd zo. Waarom is de wetenschap nog niet zo ver. Laura Erkens en haar collega's doen onderzoek naar materiaalsoorten en nieuwe manieren van recyclen. Dit is een voorbeeld van mechanisch gerecycled textiel. Het is gerecycled. - Dit is gerecycled. Bij mechanisch recyclen ga je eigenlijk oude textiel versnipperen, verscheuren. En dat is ook gelijk het nadeel van mechanisch recyclen is dat de vezels steeds korter worden. - Waarom is dat minder goed? Dat is heel lastig met kortere vezels om daar weer een sterk garen van te maken. Ah. Dit is een voorbeeld van chemisch gerecycled katoen. Bij chemisch recyclen ga je het weer terugbrengen naar het moleculaire niveau en dan kan je ook weer nieuwe garens. - Dan ga je het weer opnieuw opbouwen? Ja, en dan is het kwalitatief eigenlijk net zo goed als Virgin materiaal. En wordt dit wordt dit al op grote schaal gedaan, deze chemische recycling? Nee. En dat komt door al die mixjes. Die gemixte materialen in die truien en T-shirts. Ja, dat, dat moet je eerst gaan scheiden. Je kan niet katoen en polyester tegelijk chemisch recyclen. We kunnen 100% gerecyclede kleding maken. Alleen de industrie doet iets tegenovergestelds namelijk al die gemixte materialen waardoor we dit eigenlijk niet kunnen doen. Nou ja, je voelt het. Het is ook heel fluffy. Ja. Heel zacht. - Stoppen met mixen dus. Dat is een belangrijke stap om de klerenbende tegen te gaan. Maar ook ons koopgedrag kan een tandje minder. Irene Maldini onderzocht de manier waarop we met kleding omgaan. Wat blijkt? We vervangen onze kleding niet als ze op zijn, maar willen gewoon telkens meer en meer en meer. Hierzo heb ik een shirtje gehaald, en twee hoodies, een blouse. Een blouse en een bijpassend shirt. - Meestal heb ik zoiets van ja, ik heb eigenlijk weinig afwisseling, dus dan kan er weer wat bij, toch? Ja, nee, ik denk dat het daar niet over gaat. Nee. Ik koop toch wat ik mooi vind. Dat is het. Dat er iets moet gebeuren is ook in Europa doorgedrongen, met één land als absolute koploper. In Frankrijk doen ze het dus best wel goed. Ik las hier ook dat ze dus gestopt zijn met, of in ieder geval dat het niet meer mag om reclame te maken voor fast fashion. Dat dat verboden is sinds dit jaar. - Oh ja. Nou, in 2024 is die wet er doorheen gekomen met 337 stemmen voor en één tegen. Ook Nederland wil die immense stroom aan kleding indammen. Dit stuk van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat barst van de ambitie. In 2030 mogen we geen vijftig, maar 35 nieuwe kledingstukken per jaar kopen. Mooie plannen en er staat zelfs in of ze sale kunnen inperken, Of ze het aantal kledingcollecties per jaar kunnen inperken en of ze reclame dus net zoals in films. Zoals in Frankrijk? - Kunnen inperken. Dat zijn hele vooruitstrevende plannen, toch? Ja, en er staat ook dat er misschien zelfs een productieplafond kan komen, zodat er een soort maximum komt aan wat er allemaal binnenkomt. Alleen nu is er een beslisnota van de staatssecretaris. Wat gaan we er daadwerkelijk mee doen? - Wat gaan we nou doen? En dan wordt er eigenlijk gezegd het reclameverbod. Er wordt nu niet overgegaan tot concrete maatregelen, maar er wordt verder onderzoek gedaan. En dan dat importquotum. Deze maatregelen zijn juridisch te ingewikkeld. We werken dit niet verder uit. - Voorlopig nog geen concrete plannen van de overheid, maar zelf kan je wel het een en ander doen. Zo heeft Kiki zichzelf op een fashiondieet gezet en stelt ze strenge eisen aan de kleding die ze koopt. Ik ga bijvoorbeeld. Ik kijk even van nou, hoe zien de knopen eruit? Ik vind dit bijvoorbeeld al heel leuk. Dit zijn metalen knopen. Ze zijn niet plastic. De naden zijn hier mooi met een dubbel stiksel erop. Dus dat is ook mooi gemaakt. En wat ik altijd doe is ik check het label. Echt waar? Altijd label kijken. Ja, moet je echt eens doen. Ja, deze bij jouw rest van jouw look. - Nou, ik weet niet of. Dit nou de beste look is. Nee, dat zou ik niet doen. Toen ik me bewust werd van al die issues van de mode industrie, toen heb ik wel echt besloten dat fast fashion komt er niet meer in. Echt veel minder shoppen, heel selectief zijn in wat ik uit. Wat is dat? Veel minder shoppen? Voor mij is veel minder. Vijf items per jaar. Maar met zo'n regel van vijf items leg je natuurlijk wel de verantwoordelijkheid om bewust om te gaan met onze kleding. Bij de consument, bij jouzelf, bij mij, als ik nieuwe kleding ga kopen? Ja. Is dat helemaal fair? - Ook fair? Ja, want ik denk dat de consument ook power heeft. Waarom vijf eigenlijk? - Ja, vijf nieuwe kledingstukken. En dat heb ik gebaseerd op een rapport van de Holter Cool Institute. Die hebben onderzoek gedaan. Hoeveel kan je nou consumeren om binnen de planetaire grenzen te blijven? Zij kwamen uit dat als je kijkt vooral naar de CO2 afdruk van kleding, kun je ongeveer vijf items per jaar kopen. Dat is natuurlijk gemiddeld, want een sok en een jas, daar zit echt nog wel een verschil in. Het is niet 5 paar sokken? Het is niet vijf paar sokken. Het is in ieder geval iets van ja, het geeft iets van een kader op basis van wetenschap. Ik vertrouw de wetenschap daar altijd in. Dus ja, het geeft mij een houvast daarin. Je moet het zien als een soort challenge. En het helpt ook als je zegt ik koop maar vijf items per jaar en je gaat iets nieuws kopen en je ziet een item, dan denk je is dit een van de vijf en dan kom je al best wel snel tot nee. En zo wel, dan ben je superblij met het stuk. Ja. Hoe komen we af van die enorme klerenbende? Het is een veelkoppig monster. Overproductie, te veel polyester, gemixte materialen en de constante verleiding. Het is wachten op beleid en tot die tijd kunnen we Kiki's voorbeeld volgen. Vijf nieuwe items per jaar zonder polyester mix.