Wat houdt ons tegen? in de klas

Medicijnverspilling — De Nederlandse gezondheidszorg is verantwoordelijk voor evenveel CO2-uitstoot als de luchtvaart. Een groot deel daarvan wordt veroorzaakt door de productie van geneesmiddelen. Veel medicijnen worden onnodig weggegooid, verbrand of weggespoeld, terwijl ze kwalitatief nog goed zijn. Zelfs geneesmiddelen waarvan er tekorten zijn belanden in de verbrandingsoven. Door de vergrijzing zal medicijngebruik en verspilling alleen maar toenemen. Hoe kunnen we dit tegengaan? Wat kunnen farmaceuten, apothekers, artsen en patiënten doen om verspilling te voorkomen en zorg duurzamer te maken? — Dit is een doosje net gescand. - Ja En is € 250. - Wat je net weggooit is €250? En dit idem dito. Ook € 250. Weg ermee. Naar de milieustraat of door de plee. Jaarlijks worden er gigantische hoeveelheden goede medicijnen weggegooid en verbrand. Zonde voor de gebruikers en ook voor het klimaat. Zelfs ziekenhuizen doen er aan mee. Onaangebroken doosjes. Orale medicatie tabletten vaak nog van goede kwaliteit. Niet over de datum. - Wat gebeurt hiermee? We verbranden het. Ja, het is echt afval. Deze medicijnen zijn geproduceerd, getransporteerd vaak naar Nederland. Vervolgens worden ze niet gebruikt en verbranden we ze weer. Dat kun je gewoon niet uitleggen. - En het houdt niet op. Zelfs bij de apotheek is een kamertje voor medicijnen die worden vernietigd. In deze apotheek worden elke twee weken vijftien tonnen in de verbrandingsovens gegooid. Ook enorme pakketten. Ook hier weer stickertje. - Ja helemaal vol. Helemaal vol. Net opengemakt doosje insuline dat dus ook nog vol zit. Fentanyl zag ik en oxycodon. Zo joh, wat is dit? - Dat zijn heel veel oogdruppels. Een aantal jaren terug heb ik aan de afvalverwerkingdienst die dat bij ons ophaalt, gevraagd of het nou echt vermeerderd is, die afval die ze ophalen en het was vertienvoudigd ten opzichte van het jaar ervoor. In 2022 heb ik het nagevraagd over 2021 en het is inderdaad een stuk toegenomen. Oké, dit is nog helemaal dicht. - Ja, en nog helemaal houdbaar ook. Ja, dit is dus nog helemaal goed ook. Dit zou iemand zo weer kunnen gebruiken. In wezen wel. Ja. En dan moeten ze jullie. Moeten jullie ze ook weer opnieuw bestellen? Kan ik me voorstellen. - Ja. Oké. - Dus aan de ene kant gooi je ze weg. En aan de andere kant koop je weer in. - Ja, koop je weer in. De zorg is verantwoordelijk voor 7% van de CO2 uitstoot in Nederland. Dat is evenveel als de hele luchtvaart, de productie en het gebruik van geneesmiddelen zijn een grote vervuiler in de zorg. De uitstoot van broeikasgassen is door de medicijnsector in 24 jaar met 77% gestegen. Dat is veel meer dan andere sectoren. Maar hoe groot verspilling van de geproduceerde medicijnen is, is volkomen onduidelijk. Wel weten we dat één op de drie patiënten thuis medicijnen overhoudt en dan retourneert, weggooit of wegspoelt in de wc. En die medicijnverspilling zal alleen maar toenemen. Geschat wordt dat we vooral door vergrijzing in 2040 ruim 20% meer medicijnen gebruiken. Huisarts Walter Schrauwer probeert in beeld te krijgen hoeveel en wat voor medicijnen er worden weggegooid. Er wordt de hele tijd gepraat over 100 miljoen euro aan verspilling. - Dat hebben wij ook gehoord, dat er ongeveer € 100 miljoenaan medicijnen wordt verspild elk jaar. En dat dat getal dat dat gonst al sinds dertig jaar rond. Het klopt niet. - En die 100 miljoen ging toch ook over medicijnen die worden ingeleverd bij de apotheken? Ja dus dit valt er allemaal niet onder. Hoeveel denk je dat het eigenlijk om gaat? Ik zou niet verbaasd staan als dit ongeveer op een half miljard zou uitkomen. En ik zou ook niet verbaasd staan als het misschien nog wat meer is ook. Ja, er zitten medicijnen tussen waar tekorten van zijn en verleden jaar hebben meer dan 4,5 miljoen mensen last gehad van die tekorten. Is dit dan nog bruikbaar? - Volgens de wet niet, maar volgens het gezonde verstand is dit nog bruikbaar. Zou je dit dan niet opnieuw weer kunnen uitgeven? - Dat mag nog niet. Strenge Europese wetgeving eist dat alle medicijnen van fabriek tot de consument patiënt heel precies worden gevolgd. Zo moet vervalsing worden voorkomen. Dus eenmaal over de toonbank van de apotheek mag een medicijn nooit nog een keer worden uitgegeven, ook al zijn ze nog helemaal goed. En die wet, die heeft eigenlijk als doel: Dat was de opzet om vervalste geneesmiddelen niet in het reguliere circuit te krijgen. Is vervalsing dan een groot probleem? - Geen probleem. Het is geen probleem? - Nee, dus het is een... wet die een oplossing bood voor een niet bestaand probleem. En mensen bestellen van alles aan illegale geneesmiddelen via internet. Maar deze wet die gaat, gaat gewoon over wat er in de apotheek, dus via de fabriek, via de groothandel in de apotheek bij de consument terecht komt. En die wet heeft allerlei gevolgen. Die is interessant voor de farmaceutische industrie, want dat betekent natuurlijk dat een geneesmiddel niet nog een keer kan worden uitgegeven als het niet gebruikt is. Dan moet je elke keer een nieuw geneesmiddel uitgeven. De farmaceutische industrie heeft er baat bij dat een medicijn eigenlijk weggegooid moet worden, want dan moeten zij opnieuw. Dan kunnen ze nieuwe geneesmiddelen uitgeven. Zaten zij dan achter die wet? Ja, die wet is met heel veel lobby is die wet ingevoerd. We duiken er dieper in. En wat blijkt? De Europese Commissie is ook kritisch op haar eigen regels. Er is een rapport van de Europese Commissie en daar staat dus in dat vervalsing van medicijnen helemaal niet zo'n groot probleem was. De meeste gevallen van vervalsing van medicijnen zijn ontdekt in de illegale keten. Niet bij de apotheek. En daar is deze wet natuurlijk op gericht, op het legale. Ja precies. En je zou ook kunnen zeggen deze wet is er al eventjes. Logisch dat we die valse medicijnen niet vinden, toch? Goed punt. Maar dat staat dus later op hier. Europa en de nationale autoriteiten hebben geen consequente, grondige monitoring gedaan van vervalste medicijnen. Ze wisten eigenlijk niet of er veel vervalsingen waren. En toch is die wet ingevoerd. Eigenlijk is het gewoon een oplossing voor een probleem dat niet bestaat. En het zorgt dat er geen oplossing kan komen voor medicijnverspilling, want het zit die heruitgifte in de weg. - Lekker dan. Gelukkig zijn er mensen die deze onzinnige wet weten te omzeilen. Door de heruitgifte van medicijnen een wetenschappelijke proef te noemen, mag het eventjes. Dit zijn medicijnen die van patiënten thuis zijn teruggekomen. Deze worden gebruikt voor de behandeling van kanker. Ja, hele dure medicijnen. Een doosje kost grofweg zo'n € 3.000. - Dus er staat hier voor... Zo'n €75.000 aan medicijnen Die wij nu opnieuw kunnen uitgeven binnen het project en die we anders zouden hebben weggegooid. En patiënten zelf? Hoe ingewikkeld vinden zij het om medicijnen te krijgen die al bij iemand anders thuis zijn geweest? Wat we zien is dat patiënten zeker mee willen doen. We hebben nu zo'n 2800 mensen die meedoen aan het project, dus dat laat echt heel erg zien dat patiënten dit ook ondersteunen, tegen verspilling van medicijnen zijn en ook openstaan voor heruitgifte. Maar eerlijk is eerlijk, willen mensen wel medicijnen slikken die bij een onbekend iemand in het badkamer kastje hebben gelegen? Ik vind dat dat tegenwoordig moet kunnen. Oké, hoe kun je iemand controleren waar medicijnen thuis geweest zijn? Dat weet je toch niet? Ja, echt absurd dat er allemaal dingen worden weggegooid. Als je bijvoorbeeld antistolling krijgt voor en je hebt gewoon over, dan kun je dat gewoon weer inleveren. - De meningen zijn verdeeld. Is het eigenlijk wel veilig om tweedehands medicijnen te gebruiken? Want misschien hebben ze in een warme, klamme badkamer gelegen. Je moet ook bedenken natuurlijk dat. Stel je woont in Spanje en daar is de hele zomer boven de 25 graden, dus daar worden ook diezelfde medicijnen in die bewaarcondities bewaard. En die mensen, die gebruiken ze ook. Als er in Nederland een hittegolf is en je hebt geen airco thuis, dan zijn ze ook bij die 25 graden. Dan neem je ze ook en dan denk je er ook niet over na van oh nee, nu neem ik ze niet, want ze zijn niet 100% betrouwbaar, dus de kwaliteit gaat naar beneden, ja. Maar dat is wel iets van het dagelijks gebruik, zoals het in Nederland nou eenmaal zo gaat. Kijk wat ik graag zou willen als als ik een nieuwe auto koop heb ik standaard in mijn hoofd twee gedachtes. Dus of ik ga naar de dealer, een nieuwe auto of een tweedehands auto. Dat is gewoon standaard gedachte die in mijn hoofd zit. Dat heb je met kleding en elektronica, maar dat heb je eigenlijk niet met medicijnen. Ja, het is ook een andere manier van denken. - Andere manier van denken. En dan denk je dus meer aan ja, aan duurzaamheid, aan het klimaat, aan tegen verspilling. Dus de huisartsen willen wel en veel gebruikers staan er ook voor open. Nu alleen de medicijnfabrikanten nog. Grote farmaceutische bedrijven durven een interview niet aan, maar een lobbyclub voor de farmaceutische industrie durft wel voor de camera te komen. Alle grote farmaceuten zijn lid van de VIG. Je kent ze door en door. Je hebt twintig jaar lang bij een van de grootste gewerkt. Hoe zorg je ervoor dat zij die bereidheid ook hebben? Ja, nou ja, kijk ik, ik voel wel wat je zegt van ik zou ook echt willen dat we dat sneller kunnen doen. Ja, al vijf jaar met die pilot bezig. Ja, waar farmaceuten ook nog wel beducht op zijn. Maar dat heeft ook nogmaals weer met die effectiviteit en die veiligheid te maken. Dat er ook een aansprakelijkheidsprobleem zou kunnen zijn voor het niet goed functioneren en werken van zo'n medicijn. Als heruitgifte gewoon de standaard wordt van zo veel mogelijk medicijnen die onaangeraakt terugkomen en dan opnieuw hun weg vinden naar de volgende patiënt. Dan heb je het over miljarden in Europa zeker. Dus ik kan me ook voorstellen dat farmaceuten denken nou, alles wat wordt weggegooid, kan ik opnieuw produceren. Ja, dat is echt een te kort door de bocht redenering, want daar kan. Hij is wel logisch. - Hij is zeker logisch. Ik kan me ook best voorstellen dat mensen dat denken. Maar de geneesmiddelen worden niet gemaakt om uiteindelijk verspild te worden. En toch bestaat bij ons de indruk dat ze vooral op de rem trappen met alle argumenten van kwaliteit. En dan, en dat aan de andere kant, zeggen we nou, er is eigenlijk nauwelijks een probleem. Het kan allemaal prima, Je moet er alleen voor open gaan staan. Ja, ik denk in Nederland zijn we nu eigenlijk al best wel ver. Want als we nu. We hebben een mooie pilot gehad. Ja, die vijf jaar heeft geduurd. - Die vijf jaar heeft geduurd dus dus. Voor 2030 alle ziekenhuizen op grote schaal medicijnen hergebruiken. Ik kan me voorstellen dat als dat dat een hele goede denkbare situatie kan zijn, dat we in 2030 gewoon in alle ziekenhuizen hergebruik van medicijnen kunnen mogen maken. Oké, ik ik ga een lat nog iets hoger leggen. 2030 De ziekenhuizen 2035 De apotheken. Ja, ik denk wel dat uiteindelijk we een wereld te winnen hebben. Als we dit op een goede manier, ja, gewoon in standaard maken en en dat zou ook de insteek moeten zijn en dat is ook absoluut de insteek zoals wij hem voor ons zien. - Binnen een paar jaar. Ja, binnen een paar jaar. - Ja, dank je wel.