Wat houdt ons tegen? in de klas

Wegwerpverpakkingen — Dagelijks gooien we miljoenen bekers, bakjes en zakjes na één keer gebruik weer weg. Nieuwe regelgeving zou het gebruik van wegwerpverpakkingen moeten ontmoedigen, maar er is geen handhaving. Plastic wordt bovendien vervangen door karton: die bruine frietbakjes, kartonnen bekertjes en papieren rietjes voelen duurzaam, maar zijn ze dat wel? Wat houdt ons tegen om van hergebruik de standaard te maken? — Hier zit ook een plastic laagje. Sommige kunnen een plastic laagje of een waslaagje hebben. Zodra er voedselresten in zitten kan je het eigenlijk niet recyclen, Want dit verbrandt alsnog in de verbrandingoven? - Dit moet in de verbrandingsoven. Hier kan je niks nieuws mee maken. Oké, maar geldt dat voor alle voedselverpakkingen? Ik heb dan die pizzadozen. Ik maak ze schoon. Ik maak de pizzadoos even. Die neem ik af, haal ik het vet eruit en dan doe ik. Maar het vet is er ingetrokken in het papier. We doen het allemaal wel eens onderweg een lekkere snack of een warme drank. Hap slik weg en daarna gaat de verpakking zó de prullenbak in. Dagelijks worden er in Nederland zo'n 19 miljoen eenmalige to go bekers en wegwerpverpakkingen weggegooid. Dirk Groot heeft een passie: Onze rotzooi. Zijn bijnaam De zwerfineter. Hij brengt al tien jaar de onvoorstelbare berg afval in kaart die wij op straat en in de natuur gooien. Supermarkten zijn ook halve snackbars geworden natuurlijk. En ja, alles wat we onderweg eten en drinken, dat is wat ik met name vind. Af en toe ook andere dingen. Dat levert die troep op. Wat is nu de grootste vervuiler? Met name de wikkels van snoep en koek. En de sigarettenpeuken. Qua volume zijn de bekers ook nog steeds een groot aandeel. - Wat voor bekers? De bekers voor je koffie en je milkshake en je cola onderweg. Sinds 2021 zijn bepaalde plastic wegwerpproducten zoals koffiebekers, bakjes en bestek verboden. Hup, uit het straatbeeld. We maken ze van papier. Probleem opgelost. Maar is dat wel zo? We vragen het onderzoeker Janine Roling. We zien dat op het moment dat je zo'n wetgeving invoert, specifiek gericht op één materiaalsoort, in dit geval plastic, dat er vrij snel een verschuiving plaatsvindt naar andere materiaalsoorten. Wat we ook niet moeten vergeten, is dat de productie van papieren verpakkingen echt een enorme druk legt op de bossen, op de Europese bossen, maar ook buiten Europa. Op dit moment importeren we papierpulp uit landen als Brazilië, om eigenlijk te kunnen voldoen aan de wegwerp verpakkingsvraag in Europa. Het tempo waarin wij bomen kappen om papier te maken, dat ligt vele malen hoger dan het tempo waarin een boom opnieuw aangroeit. Van de houtindustrie wereldwijd gaat zo'n 33 tot 40% naar de productie van papier. Daarbij worden jaarlijks zo'n drie miljard bomen gekapt voor het maken van verpakkingen. Dat is een oppervlakte zo groot als België. Veel van de houtpulp die daaruit voortkomt, wordt gebruikt voor het verpakken van eten. Vanwege de voedselveiligheidsregels mag daar namelijk geen gerecycled papier voor worden gebruikt, alleen papier en karton dat uit nieuwe houtvezels bestaat. Er is gewoon een enorme industrie achter het maken. wegwerpverpakkingen in Nederland alleen per dag. Die natuurlijk veel geld verdienen aan het maken van koffiebekers, milkshakebekers, bakjes. Dat kan je je voorstellen. Met 19 miljoen verpakkingen En die willen eigenlijk dat het zo lang mogelijk in stand wordt gehouden. En daarom is er best wel een sterke lobby. Vooral vanuit papierindustrie, om die wegwerpverpakkingen maar te blijven maken. En eigenlijk is deze wetgeving, die zich zo specifiek richt op plastic, is voor hen heel handig, want het is een verdienmodel. Zij hebben er belang bij dat wij dingen blijven weggooien. Precies. Jullie hebben afgelopen week niet gekookt. We hebben even wat mensen gevraagd om in te leveren wat ze allemaal... Onze generatie is van gemakzucht. - Ja, ja precies. Kijk allemaal dit soort wegwerpbekers, Koffie. Nog meer koffie en ook. Shakeje. Deze is van papier, dacht ik. Maar hier staat op Product bevat plastic. - Ja, hier ook. Plastic in product, maar het voelt heel papierig aan. Plastic in product. - Plastic in product. Tegen het lekken hebben dus heel veel papieren verpakkingen alsnog een laagje plastic aan de binnenkant. Kunnen we al deze verpakkingen dan recyclen? We gaan langs bij een afvalverwerker waar al ons afval terecht komt. Van hoeveel weken of maanden is dit afval wat hier ligt? Het is geen weken en maanden. Dit is denk ik ongeveer van drie dagen wat we aangeleverd krijgen. Drie dagen? Ja, we krijgen ongeveer, ja, soms wel een miljoen kilo op een dag binnen. Dat plastic laagje wat in bijvoorbeeld koffiebekertjes of etensbakjes zit, kun je daar wat mee mee? Maar het zit helemaal verkleefd met dat papier van die koffiebeker. Maar ook dan moet je dat plastic los zien te halen van het papier. En dat is een ingewikkeld en daarmee duur recyclingproces. En sowieso, als het hier is geweest, komt het in de verbranding terecht. Recyclen is dus in heel veel gevallen geen optie. Hoogleraar Ernst Worrell legt uit waarom niet. Maar al die bekertjes? Ja, hier zit ook volgens mij een plastic laagje. Sommige kunnen een plastic laagje of een waslaagje hebben. Zodra er voedselresten aanzitten, kun je het eigenlijk niet recyclen. Want dit verbrandt alsnog in de oven? - Dit moet in de verbrandingsoven. Hier kan je niks nieuws mee maken. - Het mag ook niet in de papierbak? Nee, nee, zeker met met voedselafval voedselresten erin mag het niet in de papierbak. Oké, maar geldt dat voor alle voedselverpakkingen? Want ik heb dan die pizzadozen. Ik maak ze schoon. Ik maak de pizzadoos even schoon. Die neem ik af, haal ik het vet eruit en dan doe ik. - Het Vet is ingetrokken in het papier. Dus ook als je net als Jaap braaf je pizzadoos loopt te boenen, komt je afval gewoon op de grote hoop terecht. Hoe kunnen we ons eten en drinken dan wél duurzaam verpakken? In principe moeten we eigenlijk naar herbruikbare verpakkingen gaan, want in de vrijwel de meeste gevallen is dat duurzamer dan eenmalig verpakkingen. Een beetje zoals we dat doen met bierkratjes. Precies dat model zouden we eigenlijk ook bijvoorbeeld bij koffiekopjes moeten hebben. Bierkratten en flesjes die erin zitten. Dat is een systeem wat al al vele jaren heel goed functioneert. Dus hergebruiken en afwassen, zegt de hoogleraar. Maar hoe doe je dat dan? Afwassen op grote schaal? En hoeveel bekers per dag kunnen jullie nou wassen? Wij wassen op dit moment 25.000 bekers per uur. 25.000 bekers per uur? -Per uur ja. Ik krijg vaak te horen van je hebt een grote machine, je hebt stroom, water. Het mooie van dit pand is het hele dak ligt vol met zonnepanelen, dus wij draaien hier volledig op onze eigen energie. Het water wordt hergebruikt, ook in de machines. Deze spoelstraat is duurzamer dan de vaatwasser die jij thuis hebt staan. Er is dus een duurzamere optie dan al onze verpakkingen na één keer weggooien. De herbruikbare bekers en bakjes. Waarom zijn we dan niet allang met zijn allen overstag gegaan? We stuitten op deze website, opgezet door de verpakkingsindustrie en grote de fastfoodketens. De partijen die niet willen dat er iets verandert en goed geld verdienen aan die wegwerpverpakkingen. - Als ik dit zo zie, dan denk ik. Herbruikbaar, afwassen is eigenlijk niet de oplossing. En wat bieden zij dan als oplossing aan? Papier. De verpakkingsindustrie doet er dus alles aan om te laten zien dat papier wél de oplossing is. Dat staat haaks op wat hoogleraar Ernst Worrell ons vertelde. Hoe zit dat? - Maar er zijn ook studies die laten zien, bijvoorbeeld van de verpakkingsindustrie, die zegt ja, dat is helemaal niet duurzamer. Sterker nog, dat kost alleen maar meer water en meer energie. We moeten gewoon met andere materialen, papier en karton. Kunnen we gewoon wegwerpartikelen blijven produceren? Ja, het vervelende is dat die studies een levenscyclusanalyse noemen. Die zijn vaak gebaseerd op heleboel aannames. En met die aannames kan je spelen, kan je het resultaat dus ook beïnvloeden. Daarom willen we ook dat al die studies zo transparant mogelijk worden gerapporteerd, want dan kunnen we kijken of die aannames kloppen. En kloppen die aannames van de studies die de verpakkingsindustrie heeft gedaan. Ze zijn vaak erg negatief over het aantal keer dat een beker wordt hergebruikt. Of ze nemen aan dat hij bijvoorbeeld elke keer met heet water wordt afgewassen. Ze nemen bijvoorbeeld de emissiefactor voor de productie van heet water is te hoog, of... - Ze passen het allemaal een beetje aan. Op die manier kan je de resultaten van een LCA beïnvloeden. Je hebt een bepaald systeem opgezet, een businessmodel opgezet waar je nu geld mee verdient. En verandering kost geld, dus dat wil je eigenlijk. Zij zitten niet te wachten op die overstap naar herbruikbaar. Nee. - Ze hebben er misschien geen zin in, maar dat betekent niet dat ze niks kunnen doen. We zien zoveel oplossingen al in Europa. Er zijn zoveel producenten van herbruikbare verpakkingen dat dat het probleem niet is. Dus eigenlijk moeten die bedrijven wat durf tonen en gewoon meer gaan afwassen. - Ja precies. Het is dus vrij duidelijk plastic of papier, het maakt geen moer uit. We moeten gaan afwassen, maar wel met zijn allen, want we kunnen het pas standaard maken als ook de grote spelers overstag gaan.