Wat houdt ons tegen? in de klas

Voedselverspilling — Jaarlijks gooien we met z'n allen twee miljard kilo voedsel weg, wat gelijk staat aan de ladingen van vrachtwagens die van Utrecht tot aan Barcelona in de file staan. Het is een hoeveelheid voedsel die ook nog eens verantwoordelijk is voor zes procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. Om de klimaatdoelen van 2030 te halen, moet deze uitstoot minimaal gehalveerd worden. Met één simpele ingreep blijken we miljoenen kilo's voedsel te kunnen besparen. Als dit zo simpel is, waarom gebeurt dit dan niet? Hoe zijn we in deze wegwerpcultuur beland, maar vooral: hoe komen we er weer uit? Is het wachten op een leider die het voortouw neemt? — Sommige producten hebben een datum en dan kijk ik gewoon of het nog goed is. En soms proef je het eventjes. Ja, dat is de tactiek. En winkels gooien het dan weg omdat ze denken dit kan niet meer. Precies. Precies. Ik denk dat daar heel veel. Het meeste van wat wij vinden komt door de datum. Dus die THT datum, dat is gewoon. - Die moet eraf. THT weg ermee. Veel goed voedsel eindigt in de afvalbak. Dat is zonde en heel slecht voor klimaat en milieu. In 2025 is afgesproken dat binnen vijf jaar de verspilling van voedsel moet zijn gehalveerd. Dat is een enorme opgave als je kijkt naar de gigantische berg eten die wordt weggegooid. Als je de hele keten bekijkt, van boer tot en met consument, dan verspillen we in Nederland ongeveer twee miljoen ton aan voedsel jaarlijks. En om daar een beeld van te geven: twee miljard kilo: dat is een file... vrachtwagens stampend vol met voedsel tussen Utrecht en Barcelona. Bumper aan bumper? - Bumper aan bumper, stampens vol. Er is een boosdoener. Als je goed kijkt, vind je het op bijna elk product. - Weet je wat dit is? Ja, dat is zout. - Hoe oud is dat zout? Ja. Miljoenen jaren oud. - Himalaya zout? Ja. Miljoenen jaren oud. Oké. Maar ik lees hier. Ten minste houdbaar tot 30 september '26. Iedere keer als ik dit zie, dan zeg ik van: A. Het hoeft er niet op. Want zout is een product wat vrijgesteld is van houdbaarheidsdatum, dus het hoeft er niet op. - Het hoeft ook niet op? - Nee, dat hoeft er ook niet op/ Want het is onbeperkt houdbaar? - Het is onbeperkt, dat weet iedereen. En ik vraag me ook altijd af zijn er dan ook consumenten die het daarna weggooien? Ik hoop mag hopen van niet. - Dat gebeurt dus wel, want wie wil er nou iets eten dat over de houdbaarheidsdatum is? We nemen toch liever het zekere voor het onzekere. Even een kort lesje houdbaarheidsdatum. Producten die snel kunnen bederven, zoals vlees en vis, staat altijd een Te gebruiken tot datum. Dat is een veiligheidsgarantie. Eet je het voedsel ná die datum, dan kan je er ziek van worden. Op de meeste producten staat een Tenminste houdbaar tot datum. Deze THT datum geeft aan tot wanneer de kwaliteit van het voedsel optimaal is. Het is een kwaliteitsgarantie, geen veiligheidsgarantie. En dan zijn er ook nog producten waar helemaal geen houdbaarheidsdatum op hoeft, zoals suiker, keukenzout en azijn. Klinkt overzichtelijk, maar Theo neemt die regels niet zo nauw. Hij duikt s avonds in de afvalcontainers van de supermarkt. Daar vindt hij veel voedsel dat nog prima te eten is. Wil jij erin? - Ja, is goed. Ik ruik het wel. Er zou nog wel wat tussen kunnen zitten. Groentesoep. Lekker man. - Oké. Hier zit heel veel in. Er zit nog wel wat in. Filet americain. Aambeiengel. Hahaha! Kijk, bijvoorbeeld een zo'n borek. Die zijn superlekker. Mijn persoonlijke favoriet. De avond is al goed. - Mijn avond wel. Lekkere gerookte ham. Maar waarom gooien ze het dan weg? - Geen idee. Dan kunnen ze morgen nog verkopen zou ik zeggen. Maar dat durven ze niet of zo. Dit is tot overmorgen. Koffiebroodje. Jij zou dit gewoon eten? - Ja natuurlijk, jij ook. Ken je veel mensen die dit doen? - Ja, inmiddels wel. Het is in die zin ook gewoon een protestactie waarbij je heel veel mensen aan het denken zet. Dus ik weet zeker dat na vandaag, dat jij anders kijkt naar wat je zelf weggooit en wat je ziet weggegooid worden. Dan denk je van: oh maar wacht, Theo zou het eruit halen. Niet alleen dumpster diver Theo maakt zich druk om de houdbaarheidsdatum. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat die tenminste houdbaar tot datum voor veel verspilling zorgt. Het is een van de belangrijkste oorzaken van voedselverspilling. Van wat we weten uit onderzoek is ongeveer 14% van de verspilling van voedsel in huishoudens is te relateren aan het niet goed begrijpen, niet goed handelen naar de houdbaarheidsdatum. En waar hebben we het dan over als we het hebben over kilo's goed voedsel die in de vuilnisbak verdwijnen? - Nou, als we bedenken dat ongeveer twee miljard kilo in heel Nederland wordt weggegooid, waarvan ongeveer een kwart tot een derde bij huishoudens plaatsvindt, gaan we een rekensommetje maken dat ongeveer 82,5 miljoen kilo goed voedsel verdwijnt door het verkeerd interpreteren en gebruiken van de houdbaarheidsdatum. 82,5 miljoen kilo! Ja, precies 82 met zes nullen. - Waarom vervangen we die datum niet gewoon? - Klinkt heel logisch, maar eigenlijk zijn we gebonden aan Europese wetgeving op dat terrein. Dus er is een verplichting voor de verpakking en het bedrijfsleven om die datum erop te zetten. Als zo'n product over de houdbaarheidsdatum is, dan kan de supermarkt het natuurlijk niet meer verkopen. Dat is een veelgehoord argument, maar eigenlijk is dat niet waar. In zoverre is het inderdaad wetgeving die wel stelt van nou, het mag niet verkocht worden na de datum. Maar in diezelfde wet staat ook je mag het stickeren met de nieuwe datum. Alleen THT producten trouwens. Maar dat betekent daarna wel dat de degene die het omstikkert, de supermarkt of een ander verkoopkanaal, Die neemt dan de wettelijke aansprakelijkheid over. Mochten er gezondheidsclaims komen. En dat is iets wat ze meestal niet aan willen gaan. - Maar het kromme is dat voedsel dat over datum is wel wordt uitgedeeld door de voedselbank. Dit hoef je niet weg te gooien. - Nee, dat zou ik zeker niet doen. Er is niks mis mee. Het is nog hartstikke goed. Echt waar. En hier heb ik dus droge soep. Nou, droge producten kun je tot een jaar na datum bewaren. Maar dat is al twee maanden geleden. Februari 23 en wij mogen die producten uitdelen tot een jaar na datum. En dat is echt niet strafbaar ofzo? Dat is niet strafbaar. Wij hebben daar toestemming voor van de overheid, van de Voedsel en Warenautoriteit, die waakt over onze volksgezondheid en de veiligheid van producten. Het voelt toch een beetje raar. Alsof er slechter eten gaat naar mensen met een kleinere portemonnee. Het voelt een beetje ongepast. Nou, het het is geen slechter eten, Het is eten, daar is niks mis mee. De producten die we uitdelen zijn goed. Er is dus helemaal niks mis met voedsel dat voorbij die ten minste houdbaar tot datum is. De Haagse en ook de Brusselse politiek willen dat er minder goed voedsel wordt weggegooid. Maar veranderingen gaan traag en de verspilling gaat door. Er zijn snellere oplossingen, bijvoorbeeld een kijk ruik proef icoontje op een product. Deze producent doet het al. - Werkt dat dan ook? Ja, dat werkt zeker. Dus onderzoek laat zien dat op het moment dat je zo'n kijk ruik proef icoon gebruikt, dat verspilling minder wordt. Nou, we hebben hier denk ik vast wel wat huismerkproducten. Deze de de beste. De eerste de beste. - Tomatenblokjes. Ja, dit is conserven. Even kijken of hier al wat op staat. Tenminste houdbaar tot. Zie boven. - Kijk, het zal best lang houdbaar zijn. Gewoon een houdbaarheidsdatum tot 2025. Dit kan je denk ik echt veel langer eten. Waarom staat hier dan geen icoontje op? Omdat het besluit nog niet is gemaakt om het te doen. Maar dat zouden de supermarkten dus wel kunnen doen. Ja, absoluut. Juist op huismerkproducten mag een supermarkt natuurlijk zelf wat van vinden. Wat zet ik daar op? Kijk, die datum, die moet er op van de overheid. Maar op die verpakking zelf, daar kan natuurlijk... Daar kan de supermarkt zelf invloed op uitoefenen. Zou de baas van dat huismerk die hier toevallig ook rondloopt, het ook een goed idee vinden? We horen net het verhaal van Geertje. Die zegt eigenlijk het liefst op ieder product en kijk, ruik proef symbool. Waarom staat dat nou bij Dirk van den Broek nog niet op alle producten van het huismerk? Ik denk dat we daar ons onvoldoende van bewust zijn geweest. En ik denk dat juist het initiatief van wat Too good to go nu heeft gedaan, wat Geertje net al heeft verteld, dat dat ongelooflijk belangrijk is om te doen. Dus ja, ik denk dat dat zeker een hele mooie toevoeging zou zijn. Ook op ons huismerk. Ok, dus als ik dit zo hoor, dan komt er binnen afzienbare tijd staat dat logo erop. Ik zou geen reden weten waarom we het niet zouden willen doen. Ik denk dat het heel belangrijk is om die klanten op te voeden. Dat buiten een datum, het heel belangrijk is om ook op je eigen kompas keuzes te maken over wat je wel of niet consumeert. Deze aflevering is tien mei 2023 uitgezonden. Het is Dirk van den Broek niet gelukt om op alle huismerkproducten een kijk ruik proef label te zetten. Wel heeft Dirk van den Broek samen met Albert Heijn en de Stichting Samen tegen Voedselverspilling afgesproken dat voor 2028 de helft van de huismerkproducten een kijk, ruik proef logo krijgt.