Wat houdt ons tegen? in de klas

CO2-compensatie — Bomen planten om CO2 te compenseren is populair. Of het nu gaat om een vliegreis, kleding of koffie: we proberen onze uitstoot goed te maken. Maar helpt dat wel echt als bedrijven niet verplicht worden hun emissies te verlagen? En kunnen bomen met de huidige klimaatverandering nog genoeg CO2 opnemen? Terwijl we graag geloven dat compensatie de oplossing is, rijst de vraag of we niet te veel vertrouwen op bomen in plaats van onze uitstoot structureel te verminderen. — Hoe zou jij je voelen als een Chinese ondernemer naar de Veluwe komt, daar een hek omheen zet en zegt Nu gaan we dit beschermen om onze uitstoot in China te compenseren? Dat voelt niet goed, maar we doen het nu continu in andere plekken in de wereld. Online shoppen, een reisje boeken, het heeft allemaal flinke impact op het klimaat. Maar gelukkig kan je dat compenseren. Je betaalt wat extra en er wordt een boom geplant. En het probleem is opgelost. Maar is het wel zo simpel? Hebben jullie weleens je CO2 gecompenseerd? Dus als je bijvoorbeeld een ticket boekt, dat je dan klikt op €50 meer? Ja, ik doe dat meestal wel. - Ja? - Ik krijg een goed gevoel van ja. Ja, tenminste, bij mij doet het ook iets, van dan kan ik het gewoon blijven doen. Dan kan ik dat product blijven kopen. Dan kan ik die reis blijven maken, want het wordt gecompenseerd. Tenminste, zo voelt het mentaal een beetje. Je hebt ook allemaal van die browsers. Dan ga je iets zoeken en dan per keer dat je zoekt. Dan ga je dus bomen planten. Bedreigde dieren kunt beschermen en gemeenschappen over de hele wereld kunt helpen door gewoon op internet te surfen. Dat is toch mooi, Jeroen? Hier dus ook, want jij vroeg waar? Waar kan je dit allemaal doen? Er klopt iets niet. En ik zie de onderzoeksjournalist in jou wakker worden. Maar dat klopt natuurlijk niet, Het zijn echt ontelbaar veel van deze projecten. Bolivia, Borneo en Lutjebroek. Het zijn allemaal boomprojecten toch? Ja, dat is nog een stapje verder. Er staat hier: - Alsof je miles spaart voor herbebossing. Ja dus als jij dan iets koopt in een webshop, dan wordt er een boom geplant zonder dat winkelen duurder wordt. Mediamarkt, Hema, Douglas, gigantische ketens. En met elkaar hebben ze al 7000 bomen geplant, terwijl er ieder jaar maar 15 miljard worden gekapt. Dit is totale flauwekul. Hou op met die onzin. Dit is echt wat je suggereert: namelijk dat het grote klimaatvraagstuk gratis kan worden opgelost door bij deze winkels te gaan shoppen. Kom op! Er wordt door bedrijven ingespeeld op de behoefte om bij onze aankoop of uitstoot CO2 te compenseren. Dit concept ontstond ruim dertig jaar geleden in Leeuwarden, waar het allereerste CO2 compensatie bos van Nederland staat. Dertig jaar geleden was dit allemaal weiland. - Ja, dan hadden.. we hier midden in het weiland gestaan. - Onvoorstelbaar toch? Ja, jij was hier nauw bij betrokken, bij die ontwikkeling van dit klimaatbos. Broeikasbos, Compensatiebos. Ja, al die mooie termen. Wanneer is het dan? Nou ja, ik wil zeggen misgegaan, maar uiteindelijk is het groter geworden dan alleen dit bos in Leeuwarden. Ja, je wordt een voorbeeld bij klimaatconferenties. En dan zijn er ook andere bedrijven die denken oh, dat kan ik ook. Maar er zijn ook bedrijven die zeggen van ja goed, ik moet toch een bosje aanplanten, kan ik daar ook even CO2 voor afrekenen? Eigenlijk twee functies. - Dan krijg je dus twee functies. He, ik kan opeens geld verdienen aan die CO2 vastlegging. Ja, en dat is voor mijn gevoel waar het mis is gegaan. Dat op een gegeven moment het geld verdienen belangrijker werd dan het doel. Die CO2 vastleggen. Ja, er zijn dus mensen proberen zo goedkoop mogelijk die credits op te kopen, een soort aandelenhandel. CO2 uitstoot kan je met zogeheten carbon credits compenseren. Een carbon credit is een bewijs dat stelt dat ergens op de wereld één ton CO2 uit de lucht wordt gehaald, bijvoorbeeld door de aanplant van een bos dat CO2 opneemt. Bedrijven zijn bereid fors geld te betalen voor die carbon credits, want hiermee kunnen zij hun CO2 uitstoot afkopen. Deze carbon creditmarkt was in 2021 goed voor zo'n €700 miljoen en zal in de toekomst enorm gaan groeien. Maar compenseren bomen wel zo veel CO2 als wordt beweerd? Wow, wat een uitzicht! Geweldig! - Ja, prachtig groot bos. Ja, dit is inderdaad niet alleen het Loobos natuurlijk, maar we kunnen ook een stukje van de Veluwe zien. Ja, ja, we staan nu soort van in de meetapparatuur. Wat zie ik hier? - Dit is het apparaat. Het apparaat dat voor ons de CO2- uitstoot en -opname van dit bos meet. Dus dit bos neemt CO2 op. - Ja, inderdaad. Dit bos neemt ongeveer zo veel op als 2600 huishoudens bij elkaar uitstoten. 2600 huishoudens. Even snel rekenen. Dat zijn twintig, 25.000 keer op en neer vliegen voor een persoon naar New York. Ja, inderdaad. - Want als je een vlucht boekt, dan kan je dat dan compenseren? - Precies ja, dan kun je. Daar kun je aanklikken Ja, ik wil mijn vlucht laten compenseren. Ja, en dan is je geweten gesust. - Dat zou het moeten zijn. Maar het is heel moeilijk om een rekenmodel te hangen aan hoeveel CO2 een boom gaat opnemen, omdat het gewoon heel veel verschillende factoren afhangt. Waar moet ik aan denken? - We zien dat Europese bossen 30% minder CO2 hebben opgenomen afgelopen decennium dan het decennium daarvoor. Hoezo? - Ja, in principe door klimaatverandering. We zien het wordt droger, het wordt warmer. Bomen kunnen minder goed bij het water dat ze nodig hebben om te groeien. Maar we zien ook dat bijvoorbeeld de bodem hier wordt heel zuur. Die is nu zo zuur als cola en we weten dat. Dat gaat nu nog goed, maar dat zal in de toekomst niet meer goed gaan. En wat betekent dat dan voor die CO2 opname? Ja, dat betekent dat dit bos doodgaat waarschijnlijk. En dat dus de CO2 opname ook stopt. Carbon credit systeem werkt dus duidelijk niet zoals het moet, want bomen nemen gewoon minder CO2 op dan wordt beloofd. Toch wil eurocommissaris van Klimaat Wopke Hoekstra juist nog meer gebruik gaan maken van dit systeem. Wopke Hoekstra wil dat de EU-landen dus nóg meer carbon credits van buiten de Europese Unie mogen gebruiken om de klimaatdoelen te halen. Wat vindt medearchitect van de Green Deal Diederik Samsom hiervan? In 2050 móet Europa CO2, klimaatneutraal zijn. Welke rol spelen bomen in dit verhaal? Nou, het zijn de meest stevige CO2 opslag items die we hebben in de natuur. Als je het heel macro bekijkt we zouden de natuur op aarde moeten verdubbelen. Verdubbelen dus alles wat er nu staat maal twee. Dat is inclusief de Amazone en alles wat erbij hoort. En dan heb je het klimaat op aarde gestabiliseerd. Ben je enthousiast over dat systeem van carbon credits? Nou kijk, het was natuurlijk altijd super fraudegevoelig. Dus als je een bos plant is het geweldig, maar als je daar geld mee wil gaan verdienen... - Super fraudegevoelig. Ja, want als je geld wil gaan verdienen met een bos, het tellen van de hoeveelheid CO2 die je opslaat, dat is nogal een gedoe. En dan heb ik het nog niet over een bos in Oeganda. Want stond dat er niet al? - Precies? Tel je niet dubbel? - Ja en dan ga je... over tien jaar kijken. En dan staat het er al lang niet meer. Want het is gebruikt voor andere dingen. - Plant is gebruikt. Bovendien hebben we steeds meer bosbranden. Ja, dus. Het verifiëren van van dit hele systeem is natuurlijk hondsmoeilijk. Ja, super fraudegevoelig. Wat is er allemaal mis met die carbon credit markt? Onderzoeksjournalisten van Follow the Money deden onderzoek. Wat hebben jullie gevonden in het onderzoek? Dat er bijvoorbeeld in de Zuidas, maar ook op Wall Street opeens bomen verhandeld werden in plaats van olie of goud? Kan je je schetsen hoe die markt eruit ziet dan? Ja, je hebt bijvoorbeeld de projectontwikkelaars. Dat zijn de mensen die echt de bomen gaan planten of die daarvoor zorgen. En die krijgen carbon credits voor hun projecten. Die carbon credits, die worden vaak weer opgekocht door bijvoorbeeld handelaren op de Zuidas. En die gaan ze weer verkopen. Soms aan andere handelaren, soms aan bedrijven als Shell, die dan graag willen vergroenen op papier. En zo ontstaat er een hele keten waarin die bomen van de ene naar de andere verhandeld worden. Meer dan 84% van de credits die tot nu toe zijn verkocht, dat zijn er meer dan vijf miljard, heeft niet de klimaatimpact bereikt die het zou moeten. - Terwijl dat allemaal mensen en grote bedrijven daar hun uitstoot mee afkopen? Ja, en als een overheid zegt van wij hebben onze klimaatdoelen gehaald met die credits en dat is de Europese Unie nu van plan, maar die projecten kloppen niet. Dan is het dus een valse belofte. Er zijn dus allerlei problemen, maar en geen wetgeving. Maar er zijn toch keurmerken? We hebben eigenlijk ook gekeken naar die grootste controleurs eigenlijk. Of keurmerken noemen wij ze op de markt. Dat zijn Verra en Gold Standard. Die beheersen echt het grootste gedeelte van de markt. En zij hebben ook een belang bij om niet al te conservatief... credits goed te keuren, want dan krijgen zij weer meer financiering. Dus eigenlijk jullie zeggen er zijn allerlei systeemfouten. Dat is dat dan het het grootste probleem dat er eigenlijk geen toezicht is op deze hele markt? Ik denk dat het grootste probleem eigenlijk is dat we iets dat zeker is, proberen te compenseren met iets dat onzeker is, en dat we daarmee ook onze verantwoordelijkheid verschuiven van onszelf naar iemand anders. En vaak gebieden in het mondiale zuiden. Regio's die zelf helemaal niet verantwoordelijk zijn voor het grootste gedeelte van de uitstoot, omdat daar meer land is en het daar goedkoper is. Dus mensen die bijvoorbeeld echt van hun land zijn gezet, of die hun levenswijze moeten aanpassen omdat daar een carbon project kwam van westerse ondernemers. En dan heb je ook nog iets wat dus neokoloniaal.... kan zijn omdat jij, ja. Hoe zou jij je voelen als een Chinese ondernemer naar de Veluwe komt, daar een hek omheen zet en zegt: Nu gaan we het beschermen om onze uitstoot in China te compenseren. Dat voelt niet goed, maar we doen het nu continu in op andere plekken in de wereld. - Carbon credits doen niet wat ze beloven. En je kunt je überhaupt afvragen of dit wel een eerlijk systeem is, want andere landen dragen nu de lasten van onze uitstoot. Toch blijven we er vol op inzetten. Eurocommissaris Hoekstra die zegt van we moeten de mogelijkheden voor het bedrijfsleven om hun CO2 uitstoot te kunnen compenseren misschien wel wat verruimen. Dat klinkt heel mooi en dat klinkt ook heel logisch. Maar zo logisch is dat niet omdat die bossen die nemen alleen maar tijdelijk CO2 op. En we weten gewoon niet zo goed hoe lang dat is. Dat kan over tien jaar zijn. Het kan over vijftig jaar, dan kan over honderd jaar zijn dat CO2 terug komt de atmosfeer in en we weten niet goed waar we dan staan. Dus misschien hebben mijn kinderen opeens wel het probleem van dat die extra CO2 de lucht in komt. Dus wat is dan de oplossing? - Minder CO2 uitstoten. En met die carbon credits en dat hele spel? Ja, houden we onszelf dan een beetje voor de gek? Ja, dat denk ik wel.