Wat is de kwintencirkel?

Geheugensteun voor alle voortekens in de bladmuziek — Bij de kwintencirkel draait het om relaties tussen toonsoorten die elkaars kwintburen zijn. De kwint, dat is de interval van grondtoon en vijfde toon. De grondtoon, in dit geval de C, heeft een relatie met de G. Een soort van living apart together. De G woont vijf huisjes van de C, maar toch lijken ze verwant. Ze delen veel, namelijk bijna alle tonen van hun toonladders. Maar C weet niet dat G ook een relatie met D heeft. D blijkt iets te hebben met A. En A doet het weer met E! De kwintencirkel draait om samenhang en biedt een geheugensteun voor alle voortekens in de bladmuziek. — Wat hebben Dromen zijn Bedrog, de Privé en een parkeerschijf te maken met de kwintencirkel? Tja, die kwintencirkel hè. Het is een beetje als een windroos zonder windstreken. Uh, een heksenkring zonder paddestoelen. Het Rad van Fortuin zonder Hans van der Togt. Je zou hem ook als parkeerschijf kunnen gebruiken, maar dan moet je wel een muzikale boa treffen. Maar goed, ja, dit is hem dus: de kwintencirkel. Mooi hè? Hij klinkt nog veel mooier. Open geluid. Geweldig. Ja, als je wel eens een stemmend orkest hebt gehoord... Nee, nee, niet zo'n stemmend orkest. Dan hoor je vooral uit de strijkers zo'n ritsje kwinten uit de cirkel. Dat heeft te maken met de toonafstanden van een viool. Ja, heerlijk, ik krijg gelijk spontaan zin in een kwintencirkelpit. Echt genieten. Maar ja, waar genieten we nou eigenlijk van? Nou, heel simpel: relaties. Relaties tussen toonsoorten die elkaars kwintburen zijn. Je weet het nog wel de kwint. Dat is een interval van grondtoon en vijfde toon. De grondtoon, in dit geval de C, die heeft dus een kwintrelatie met de G. G C Een soort van Living Apart Together. G woont vijf huisjes van de C. Maar toch lijken ze wel verwant, ze delen veel namelijk bijna alle tonen van hun toonladders. En G heeft diezelfde tonen op één na. C heeft deze en G heeft deze. Ja ja, maar C weet iets niet. C weet niet dat G ook een relatie met D heeft. En D wijkt maar op één nootje ... in plaats ... af van G. Maar verdikkeme, D blijkt iets te hebben met A. Op één nootje na zijn ze dus precies hetzelfde. Ja zeg. En A doet het weer met E. Ja, je kan een Privé volschrijven met deze relaties. Als je ze trouwens op een rijtje zet, dan lijkt het net zo'n verdiepingenteller in de lift. En muzikaal is de uitwerking ook hetzelfde. Je kan in de lift van de ene naar de andere en weer terug. Je kan twee kanten op en veel evergreens in de muziek die nemen de kwintencirkel linksom. Een voorbeeld is Les Feuilles Mortes Ik speel lomp hard die bas maar dat zijn eigenlijk dus die kwinten. Oh ja, en wat te denken van deze gouwe ouwe? Dat is uhh.. Storie di tutti i giorni, een liedje uit Italië. Maargoed, allemaal kwintrelaties uit de kwintencirkel in de popmuziek en tot zover dus die liftmetafoor. Zo'n drie eeuwen geleden, in 1728, had componist Johan David Heinichen de plannen rond voor zijn kwintencirkel. En dat rondje kwinten groeide door de eeuwen heen uit tot muzikaal houvast voor iedereen die een beetje serieus of minder serieus met muziek bezig was en is. Dat houvast zit hem ook in het lezen van bladmuziek. Want al die verschillende toonsoorten hebben zo hun eigen symbolen. Voortekens. Er zijn eigenlijk twee smaakjes: kruizen en mollen. Toonsoort C, die heeft geen kruis en geen mol. Dat leest makkelijk. G heeft een kruis. De F wordt een Fis dat zegt dat kruis. En toonsoort Cis heeft zeven kruizen. Ja. En voor de amateurmusicus is zo'n toonsoort ook echt een kruis. Op dezelfde manier kan je muziek ook gemold worden. Ja, C heeft dus nul mollen. F heeft er eentje. Dus de B wordt een Bes. Dat zegt die mol. En toonsoort Ces heeft zelfs zeven mollen. Vreselijk. Maar Sander, is die zes dan ook een toonsoort? Jazeker, maar alleen leden van ons Platinum Goldmember-pakket krijgen de video daarover te zien. Onthou gewoon: de kwintencirkel draait om samenhang en biedt een geheugensteun voor alle voortekens in de bladmuziek. Waarbij er nog een bonus feature is. Want alle majeurtoonsoorten daar geeft een goeie kwintencirkel ook direct de mineurparallel van. Van C majeur is dat bijvoorbeeld A mineur. Dezelfde noten. Ja, en dat geldt bijvoorbeeld ook bij G groot Met mineurparallel E klein. Die goeie ouwe kwintencirkel sedert 1728. Als Heinichen toch eens wist wat hij teweeg zou brengen dan had ie d'r vast eentje op gedronken. ‘Hohoho’ Sander, hoor ik je denken. Hoe moeten we die kwintencirkel in Elvis’ naam onthouden? Nou, daar hebben we ezels en hun bruggetjes voor. Zoals deze: een Amsterdamse "Seg, geef de armen een bord fissies." Ceg, Geef De Armen... ...Een Bord Fissies. Geef De Armen Een Bord. Fis-sies Ja, lijkt me logisch. Of deze, die is ook leuk: Frits besproeit Esthers asters desnoods gestaag ces keer Frits Besproeit Esters, Asters, Desnoods Gestaag Ces keer. Of uh. Friet bestellen escaleert assistentie desnoods geschoren Friet Bestellen Escaleert Assistentie Desnoods Geschoren Uh of in mineur, die is ook mooi. Al De Grote Coalities Falen Beslist Es. Over coalitie gesproken: we kunnen het net zo goed de kwintencoalitie noemen. Zo is de cirkel weer rond.