Wat houdt ons tegen? in de klas

De levensduur van mobieltjes — De smartphone is onze steun en toeverlaat. Toch doen we hem gemiddeld na 2,5 jaar alweer weg, terwijl hij vaak nog prima werkt. Daarmee dragen we bij aan de snelst groeiende afvalstroom ter wereld: e-waste. En de productie van mobieltjes veroorzaakt enorme ecologische schade, van mijnbouw tot CO2-uitstoot. Waarom kiezen we zo snel voor een nieuwe? Wat houdt ons tegen om onze telefoon langer te gebruiken of te laten repareren? Is een smartphone van tien jaar oud echt ondenkbaar? — In plaats van: He, je kan nieuwe telefoons uitzoeken, zouden ze ook kunnen zeggen: He, het is misschien tijd voor een APK van je telefoon. Dag in dag uit verdwijnen we vele uren in onze schermpjes. We houden zoveel van onze telefoon dat we bijna geen oog meer hebben voor iets anders. Scrollend en swipend verklaren we onze smartphones... steeds maar weer de liefde voor zolang als het duurt. Want die liefde eindigt al na een paar jaar. Op de schroothoop. Dit ziet er voor de meeste mensen denk ik uit als een grote berg oude telefoons. En dat is het natuurlijk op zich ook, maar ik zie vooral een enorme berg zeldzame materialen die met heel veel moeite uit de grond zijn gehaald. Op zich is dit in zichzelf... Deze berg zelf is niet zo het hele grote probleem. Maar hiervoor is ongelooflijk veel impact veroorzaakt bij de mijnbouw... aan de andere kant van de wereld en de productie in de fabrieken. Door onze koopdrift moeten er steeds weer nieuwe grondstoffen worden gemijnd. En daar zit dus de echte impact. Het maken van een smartphone kost 64 kg CO2 en we kopen als Nederlanders per jaar zo'n zeven miljoen smartphones, dus dat komt neer op 448.000.000 kilo CO2 Met de hoeveelheid CO2 die vrijkomt bij de productie van al die smartphones kunnen we 54.900 keer een rondje om de aarde rijden met een benzinemotor. Een behoorlijke impact. Al die telefoons van ons bij elkaar. Daar houd je geen rekening mee als je een nieuwe smartphone aanschaft. Hoe lang doen we eigenlijk met die telefoons? Na al een half jaar. - Half jaar? En hoe lang ga je er nog mee doen, denk je? - Nou, ik hoop twee jaar. Is het een nieuwe telefoon? - Nou een iPhone van vorig jaar. Vorig jaar? -Of twee jaar geleden? Ben je alweer toe aan een nieuwe? - Ja zeker. Ja. We doen gemiddeld 2,5 jaar drie jaar met onze telefoon. Dan kopen we een nieuwe en belandt een groot deel meer dan de helft in de la. Meer dan 40% van de afgedankte smartphones is nog in goede staat. Uit onderzoek blijkt dat we onze telefoon vooral wegdoen omdat we een nieuwere versie willen of bij het afsluiten van een abonnement goedkoop een nieuwe kunnen kopen. Wat maakt nou dat wij mensen zo graag een nieuwe telefoon willen kopen? En dat we dat ook zo vaak doen. - Nou dat we dat zo vaak doen, Dat heeft ook te maken met het feit dat we eigenlijk er van uit gaan dat een telefoon zo'n twee á drie jaar meegaat. En dan mogen we wel een nieuwe. Terwijl bij een wasmachine we uitgaan van dat hij wel tien jaar meegaat. Waar zit hem dat in, dat verschil? Telefoons gaan natuurlijk technologisch wel wat sneller vooruit dan de wasmachine, dus daar zit m inderdaad een verschil. Maar het zit hem ook in het feit dat we inderdaad dat om ons heen zien gebeuren. Dus inderdaad, ook onze vrienden en familie nemen nieuwe telefoons. Nu heet ons programma Wat houdt ons tegen? Wat houdt ons dan tegen om die telefoon niet wat vaker te laten repareren? Nou, we zien dat consumenten een aantal barrières hebben bij het repareren en we noemen dat ook wel fixofobia. Ja, dus ze verwachten dat het heel erg duur is en in sommige gevallen is het dat ook. Dus dat is inderdaad iets waar ze tegenaan lopen. Ze hebben soms weinig vertrouwen in reparatie, dus dat ze denken van ja, is het nou echt wel een goede reparatie? Kan ik qua kwaliteit hierop vertrouwen? Een andere barrière is dat ze vaak niet denken dat het te repareren is. Dus als je kijkt naar het design van producten en telefoons en daar een hele duidelijke van, je kan ze niet openmaken. Dat is wel een hele duidelijke barrière. Doordat mensen denken van hij is niet open te maken, dus wat kan ik er dan mee? We lijden dus aan fixofobia. De angst om te repareren. We kiezen liever een nieuwere versie. Of vallen voor het aanbod van de telefoonproviders. Dat is niet zo gek, want zij zetten vooral in op nieuw, nieuw, nieuw. Heel veel aanbiedingen voor nieuwe telefoons. Maar of je dan ook je telefoon als die kapot is ofzo kan laten repareren wordt niet echt duidelijk. Ja, je moet echt een deep dive nemen in deze sites om uit te zoeken hoe je je toestel laat repareren en wat deze providers überhaupt doen aan duurzaamheid. Topdeal: iPhone zestien. Ja, die krijg je meteen in je face. Inderdaad. Volgens mij mag ik ook over twee of drie maanden verlengen. Dan krijg je dus nu al mails welke toestellen er uit komen. Welke telefoons je eventueel kunt nemen. Daar staat niet bij van: hey, misschien moet je je batterij vervangen. In plaats van inderdaad, je kan nieuwe telefoons uitzoeken. Zouden ze ook kunnen zeggen van het is misschien tijd voor een APK van je telefoon, waarbij je inderdaad een nieuwe accu krijgt. Nieuwe software, het ding een beetje schoon gemaakt. Dus op die manier kan je eigenlijk ook op een andere manier met mensen omgaan. En ze stimuleren om langer met producten te doen. Ja, hoe kan het nou dat ze dat niet in die mail zetten denk je? Ik denk dat het komt omdat we nog heel erg in een lineaire economie leven. Een lineaire economie is van we pakken grondstoffen bouwen er producten van. We gebruiken het en we danken het weer af. Dus eigenlijk heel erg verkwistend. Terwijl we inderdaad richting een circulaire economie zouden willen gaan. Niet alleen de providers bieden geen circulaire oplossingen aan. Het zijn ook de bedrijven die de telefoons maken die ons tegenhouden om langer met onze telefoon te doen. En daar is Apple een kei in. Telefoons worden dus gemaakt om te verkopen, maar niet om te repareren. Thomas Opsomer is beleidsadviseur herstelbaarheid en laat ons zien hoe ingewikkeld het is om een telefoon alleen al open te maken, laat staan een onderdeel te vervangen. - Zowel onder het scherm hier als onder het achterglas zit lijm rondom rond. Dus die moeten we eerst gaan warm maken. Wat een gedoe. Ik vind het best wel ingewikkeld. Zou het niet veel makkelijker kunnen? Dit is een Fairphone. Die is door iedereen heel makkelijk te repareren. Als je hier de batterij wil uithalen. Je kan ze al zien door het achterste dekseltje. Dus als ik hier gewoon even onder ga: dit is de batterij, vijf seconden. Maar er komt nieuwe Europese wetgeving aan waardoor reparatie van alle telefoons een stuk makkelijker zou moeten gaan. Even over die wetgeving. Sinds 30 juli 2024 geldt in de Europese Unie de right to repair richtlijn. Die moet het makkelijker maken om spullen te laten repareren in plaats van ze weg te gooien. Elk Europees land heeft twee jaar de tijd om dit in eigen wetten te verwerken. Sommige landen zijn er al mee bezig. Zo heeft Oostenrijk reparatiebonnen. Je krijgt de helft van de reparatiekosten terug tot maximaal € 200per apparaat. Maar er schuurt nog wel het een en ander aan deze wet. Een van de dingen in de nieuwe wetgeving waar we ons echt aan storen, is dat partsparing nog altijd toegelaten zal zijn. Wat is dat, partsparing? - Hier zie je geen Apple logo op staan. Dit is een batterij van Fix it. Dus nu staat er hier Unknown part. Ja, dan heeft hij een gloednieuwe batterij. Maar er is een foutmelding. - Ja, het ergste wat we gezien hebben is dat de telefoon volledig ophoudt met functioneren. Gewoon werkt niet. Meer. Die moet je weggooien, nieuwe kopen. - Best een technisch verhaal. Maar om het kort samen te vatten als je een onderdeel van een telefoon vervangt met bijvoorbeeld een niet officieel Apple onderdeel, kan je telefoon er zomaar mee ophouden. We gaan verhaal halen in Den Haag en daar blijkt dat politici ook vinden dat het beter en sneller moet. We hebben nog geen duidelijke reparatiewetgeving, dus we hebben die voucher nog niet. We hebben een btw verlaging op reparatie nog niet doorgevoerd. De belasting op grondstoffen zal omhoog moeten en de belasting op reparatie en op arbeid zou omlaag moeten. Nu zijn er allerlei voorbeelden in de Europese Unie waar het best wel goed gaat. In Oostenrijk heb je vouchers als je repareert. In Frankrijk heb je dat bijvoorbeeld ook. Daar heb je reparatiebonnen en dat is vooral bedoeld om als het ware de markt te stimuleren om de vraag te creëren naar die producten die je ook echt kan recyclen, die je kan hergebruiken. In Zweden is de btw op reparaties verlaagd. Dat zou in Nederland ook kunnen? Dat zou in Nederland ook allemaal kunnen, maar je ziet dat het wat moeizaam loopt. Misschien heeft het met politiek klimaat te maken op dit moment, maar het is op de hele rijksbegroting niet heel veel. Dus het zou gewoon sneller kunnen. Laten we hopen dat wij in Nederland, samen met de telefoonfabrikanten, ook flinke stappen gaan zetten in de repareerbaarheid en onze telefoons niet na twee jaar al gedag zeggen, maar durven te investeren in een langdurige relatie.