Landverhuizers in de klas

Emigratie naar Canada — West-Brabant, de woest zandgronden. In het begin van de vorige eeuw levert de schrale bodem weinig op. Veel kleine boeren zien geen heil meer in Nederland en emigreren naar Canada, op zoek naar een beter bestaan, Zo ook Piet Vergouwen. Zijn zoon vertelt hoe het hem is vergaan en hoe hij zelf omgaat met zijn Nederlandse achtergrond. — Een leven zonder toekomst achterlaten voor een nieuw bestaan in een ver land. Migratie. Het is de laatste jaren onderwerp van hevig politiek debat. Maar weten we echt wat het is? Nee. Rond 1900 waren het ook Nederlanders die op zoek gingen naar overzees geluk. Honderdduizenden, vaak boeren of arbeiders die hun laatste geld bijeen legden voor een overtocht naar Amerika, Canada of Argentinië. Landverhuizers werden ze genoemd. Veel landverhuizers komen uit de arme delen van Nederland, zoals hier de woeste gronden van West-Brabant. Dit is het landschap zoals ze dat honderd jaar geleden uitzag in West-Brabant. Veel hei, schrale zandgrond en daar moesten de boeren een landbouwgrond van maken. Wat werd hier verbouwd? Aardappelen eigenlijk hun dagelijkse groenten en teelt. Dus de meeste boeren werkten voor zichzelf. Dieren hadden ze ook wel, maar meestal een paar koetjes of een paar kalfjes. En als je schapen had, dan kon je er nog wel iets mee, want dan kon je de schapen op de hei zetten en die kon je los laten lopen natuurlijk. Keuterboertjes, grote gezinnen, ook veel kinderen. En die moesten allemaal daarvan leven. Ja, wij vinden het nu allemaal mooi natuurlijk, die hei. Gelukkig dat die bewaard gebleven is, maar die boeren hadden er natuurlijk niks aan. Dat moest wel bebouwd worden. Er moest wel iets op groeien. En ja, die grond, die was gewoon slecht natuurlijk. En een alternatief wat er toen eigenlijk opkwam was emigratie naar Amerika of naar Canada. En Canada was een mooie gelegenheid omdat daar zaten ze te schreeuwen om landbouwers. Dit is de plek waar vandaan 3-3,5 miljoen landverhuizers vertrokken. Landverhuizers. Zo heette dat in die periode. Dan heb ik het over eind negentiende, begin twintigste eeuw. Naar plekken als... Zegt dat jullie iets? Canada? - Canada. Amerika? -Ja. Ook twee zussen van mijn grootmoeder zijn hier vandaan eind jaren vijftig vertrokken naar Canada. Godverdomme, goeiemorgen. Piet Vergouwen, de vader van Joe, is één van die West Brabanders die een eeuw geleden naar Canada trekken. 1921. Een boerenzoon die in het Brabantse land geen toekomst meer ziet. Hij is in 1895 geboren. Hij zal een jaar of 18/19 geweest zijn dat hij in militaire dienst geweest is. In de Eerste Wereldoorlog. Je moet niet vergeten in 1914 toen de oorlog met de Duitsers uitbrak, zijn er 1,5 miljoen Belgen hier de grens overgekomen. Oorlogsvluchtelingen En er zijn er veel gebleven natuurlijk. En ja, dat is ook van invloed geweest. Op de werkgelegenheid natuurlijk. En alles. Daarna weer terug thuisgekomen. Hij is een periode thuis geweest een korte periode. Toen was opa zo iemand van: wil je mee eten en slapen en niks binnen brengen? Dat kan niet he. Dus je zoekt maar iets en anders donder er maar op. Als de eerste Nederlandse kolonisten komen, is Strathmore niet meer dan een dorp met een handjevol uitgestrooide huizen. Er zijn miljoenen hectares aan grond te verdelen en er komen allerlei voorzieningen om de nieuwe gasten op te vangen. Zo wordt het lege land gevuld met boeren van buiten. Je zou het bijna vergeten, maar voordat de Nederlanders plus de Engelsen, Duitsers, Denen enzovoort naar Strathmore kwamen, woonden er al mensen. Ze wonen er nog steeds, maar dan een kilometer of veertig verderop in een reservaat. De Blackfoot in hun eigen naam de Siksika. Mary Lauweryssen, tegen de negentig inmiddels. Ze is de kleindochter van Cornelis Laurijssen of Corny, zoals hij zich in Canada ging noemen. Een West-Brabantse boer die in 1911 in Strathmore is beland. Veel Nederlandse mannen, of ze nu in Canada, Argentinië of de Verenigde Staten woonden, als het erop aankwam, hadden ze toch liefst een import bruid, een vrouw uit Nederland. Dat was niet anders voor Corny Laurijssen, de vader van Mary.