Ketens in de klas

Accu's van elektrische fietsen — Vroeger was het vooral iets voor senioren, nu lijkt iedereen er een te hebben: een e-bike. Gemakkelijk in het gebruik en goed voor het klimaat. Natasja Gibbs neemt je mee op een zoektocht naar de schaduwzijde van de elektrische fiets: de productieketen van de accu's. Een cruciale grondstof is nikkel. In de nikkelsmelterijen in Indonesië vallen regelmatig doden en gewonden, en in China zijn er aanwijzingen dat Oeigoeren als dwangarbeider worden ingezet bij het in elkaar zetten van batterijen voor elektrische voertuigen. — We zijn er in Nederland massaal voor gevallen. Jong, oud, hip, iets minder hip en hij is nog goed voor het klimaat ook. Ja, de elektrische fiets is de beste uitvinding sinds het wiel. Alleen maar voordelen, toch? Samen met correspondenten over de hele wereld onderzoek ik Natasja Gibbs de productieketen van dingen uit ons dagelijks leven. Welke gevolgen heeft jouw consumptiegedrag voor de mensen die ze maken? Deze keer het verhaal achter de accu van een elektrische fiets. Ik heb dus vroeger geleerd dat je batterijen nooit uit elkaar moet halen. Dat is levensgevaarlijk, zeiden mijn ouders altijd. Is dat zo? Ja, is ook zo. Dus de batterijen die we nu gebruiken, de meeste wil je niet helemaal uit elkaar halen. Dit zijn gewoon twintig kleine batterijen? - Soort AA batterijen. We kunnen in ieder geval proberen of we een batterij er uit krijgen. En er staat natuurlijk ook nog stroom op. Oh god! Wat er in de batterij zit... zijn twee elektrodes die worden opgerold en dat zit hierin. Dan komt er nog een vloeistof in. Nou ja, en wat connecties komen er aan en dat is in feite je batterij. En hier bovenop. dat is het actieve materiaal in je batterij en dat is in dit geval een mengsel van nikkel, mangaan en kobaltoxide. Lithium. Mangaan, kobalt, nikkel. Waar komen al deze mineralen vandaan? Al die mineralen worden uit mijnen gehaald op verschillende plekken in de wereld. Sulawesi. Daar komt een groot deel van de nikkel vandaan die nodig is voor onze e-bike batterijen. Sulawesi is het op drie na grootste eiland van Indonesië. Ooit plunderden Nederlandse kolonisten het land voor koffie en specerijen. Tegenwoordig richten wij en de rest van de wereld onze ogen op iets anders wat er in de grond zit: nikkel De Indonesische regering geeft graag gehoor aan de oproep van Musk. Het land is in korte tijd de grootste nikkelproducent ter wereld geworden. Op Sulawesi hebben Indonesische en Chinese bedrijven een enorm industrieel complex uit de grond gestampt. In de provincie Morowali. Het is bijna een stad op zich. Twintig jaar geleden waren hier nog tropisch regenwoud, stranden en koraal. Nu worden nikkel smelterijen gevoed door de vele grote en kleine mijnen die de afgelopen jaren verspreid door de jungle zijn ontstaan. Dit is echt huge. Lokale bewoners raken door het verdwijnen van hun visgebied zonder inkomen en kunnen weinig anders doen, zegt Mohammed dan werken in de mijnen of de smelterijen waar de nikkel wordt verwerkt. En dat soort werk is niet zonder gevaar. Eind vorig jaar gebeurt er een ongeluk dat internationaal de aandacht trekt. Uiteindelijk overlijden er 21 mensen. Tientallen arbeiders raken zwaargewond. Voor even is de nikkelindustrie op Sulawesi wereldnieuws. Ongelukken zouden in de doofpot worden gestopt. Zelfs als er doden vallen. We hebben Immib, het bedrijf dat dit zou doen, om een reactie gevraagd, maar die hebben we niet gekregen. China is aan het begin van deze eeuw het eerste land dat volledig inzet op elektrische voertuigen, om minder afhankelijk te zijn van olieproducerende landen en om iets te doen aan de verstikkende luchtvervuiling. En het plan lukt. Al snel produceren de Chinezen op grote schaal batterijen en auto's. Om aan de groeiende vraag naar mineralen te voldoen, besluit de Chinese overheid wereldwijd aandelen in mijnen te kopen. En waar China nog machtiger wordt, is bij de stap daarna: het verwerken van de mineralen. En zo krijgt de Volksrepubliek China bijna de complete wereldwijde markt van het maken van batterijen in handen. Momenteel komt bijna 80% van alle onderdelen die nodig zijn voor de accu op je fiets uit China. Materialen die je nu uit de mijn haalt, die kun je niet meteen in je batterij stoppen, dus daar moet nog allerlei verwerking plaatsvinden om het materiaal geschikt te maken om in die batterij te gaan. Dus dat betekent dat specifiek deze elementen uit die ertsen gehaald moeten worden. En dat zijn de processen zoals ze nu vooral in China gedaan worden, zijn... vieze processen. - Vieze processen? In dat er heel veel energie voor nodig is, maar ook hele giftige stoffen en veel extra stoffen nodig zijn om die mineralen eruit te halen. In Europa zouden deze processen niet eens mogen omdat ze te vies zijn. Milieuwetgeving zou dat niet toestaan. Dat gebeurt nu dus vooral in China. De provincie Xinjiang, het thuisland van de Oeigoeren, een overwegend islamitisch volk dat door de Chinese regering zwaar wordt onderdrukt. Oeigoeren worden gevangen gehouden in zogenoemde heropvoedingskampen. Er zijn sterke aanwijzingen dat gevangenen worden ingezet voor dwangarbeid.