Focus in de klas

Artemis II: hoe gevaarlijk is ruimtereizen? — Het spannendste van een ruimtemissie is het eind: de terugkeer naar aarde. Met enorme snelheid komen astronauten de dampkring in, onder extreme hitte en G-krachten. Wat doet zo’n ruimtereis met je lichaam? — Na tien dagen in de ruimte en een rondje om de maan keren de astronauten van Artemis II terug naar aarde. Maar voor ze weer veilig op de aarde zijn, wacht het spannendste moment van de reis: de landing. Hoe gevaarlijk is die terugkeer? En wat doet die reis met een mens? De landing is het moment waarop alles samenkomt en waar technische problemen mogelijk grote gevolgen hebben. Met enorme snelheid schieten ze de atmosfeer binnen. De terugkeer in de dampkring van de aarde is voor mij het spannendste moment. Dan komen ze met 40.000 kilometer per uur de dampkring in. De capsule wordt afgeremd door de atmosfeer van de aarde. Daardoor stuitert hij als het ware over de bovenste luchtlagen. Als de deeltjes ioniseren, krijg je allerlei vlammende plasma en daar dan krijg je temperaturen van een paar duizend graden op het hitteschild. In 2003 ging het mis bij de landing van Spaceshuttle Columbia. Iets na 9 uur plaatselijke tijd in Texas valt het ruimteschip op ruim zestig kilometer hoogte uit elkaar. De zeven astronauten hebben dan geen schijn van kans en zijn waarschijnlijk op slag dood. Achteraf bleek dit te komen door problemen met het hitteschild. Er waren beschadigingen aan de voorkant van de vleugels en daardoor kwam die gloeiend hete lucht eigenlijk naar binnen. En toen spatte de hele Columbia spaceshuttle uit elkaar. De spanning over die landing is dus niet onterecht. Ruimtevaart met mensen, dat is niet appeltje-eitje. Tijdens de landing zijn de omstandigheden voor het menselijk lichaam extreem. Door het remmen wordt de raket namelijk heet. Heel heet. Het wordt 2000 graden. Die raampjes zitten vlak naast je. Je ziet het roze, rood oranje vonken. Vlammen schieten langs de ramen. Je wordt vervolgens in je stoel geperst, alsof er iemand bovenop je borst zit, terwijl dat niet meer gewend bent. En dan ben je er nog niet, want om nog meer af te remmen worden er ook elf parachutes ingezet. Je wordt ook heel duizelig. Dat geeft een enorme klap. Echt zo van who, een onaangenaam gevoel. Maar op zich een goed teken, want dat betekent dat de parachute uit is. Pas dan zijn de astronauten echt veilig. Al vallen ze daarna nog wel met een flinke klap in zee. Maar er spelen niet alleen risico's bij de terugkeer naar Aarde. De risico's worden nog veel groter bij toekomstige missies als astronauten gaan landen en dus veel langer zo ver de ruimte in gaan. Dit blijkt uit een recent rapport van de inspectie van NASA. Er zitten dus nog gaten in de NASA-test wat er gebeurt als er echt iets misgaat. Onderzoekers twijfelen of astronauten als ze langer en verder de ruimte in gaan het dan wel overleven. Dus als er straks iets fout gaat op die maan kunnen ze niet gered worden. NASA gebruikt Artemis II ook om te meten wat deze reis met het menselijk lichaam doet. Voor en na de missie worden hun lichamen vergeleken. De astronauten worden tijdens deze missie namelijk aan meer straling blootgesteld dan astronauten die naar het ISS reizen. In het ISS worden de astronauten nog net beschermd door het magnetisch veld van de aarde. Maar op een reis naar de maan heb je dat niet meer. En ze gaan dus stralingsniveaus krijgen die hoger zijn dan wij hier op aarde kennen. Het binnenkrijgen van veel straling in korte tijd kan grote schade aan het lichaam veroorzaken. Als je het in een hele korte tijd hele hoge hoeveelheden straling ontvangt dan kan je er in eerste instantie heel misselijk en ziek van worden. Je ziet ook vaak dat mensen gaan overgeven. En daar blijft het niet bij. Het lichaam kan helemaal ontregeld raken. Organen kunnen stoppen met goed functioneren, dus dan kun je bloedingen krijgen. Je immuunsysteem werkt niet meer goed. Je krijgt eigenlijk hele heftige bloedarmoede. Zo erg dat je daaraan kan komen te overlijden zelfs. Dit zijn extreme gevallen, maar precies daarom wil NASA dit nu meten. Ook bij toekomstige maanlandingen is straling een groot probleem. De maan heeft namelijk geen atmosfeer die astronauten beschermt tegen straling. En straling is niet het enige gevaar. Er komen nog meer problemen kijken bij een ruimtemissie. Ook gewichtloosheid heeft grote gevolgen voor het lichaam. Als je de ruimte bent, moet je je voorstellen dat je hier zweeft. Het is net alsof je hele dag op de bank ligt of zo. Je wordt niet sterker. Dus astronauten worden heel slap. Spieren en botten worden snel zwakker. We moeten elke dag 2 uur per dag moeten we sporten om fit te blijven. Maar er is ook nog veel dat we niet begrijpen over de gevolgen van ruimtereizen. Tijdens eerdere missies bleek dat sommige virussen, zoals het virus dat gordelroos veroorzaakt, opnieuw actief kunnen worden in de ruimte. Om dat beter te kunnen begrijpen neemt NASA tijdens de Artemis II zelf speekselmonsters af. En dan is er nog iets dat vaak wordt onderschat. De capsule waar de astronauten in zitten is best klein. Negen kubieke meter om precies te zijn. Dat is ongeveer zo groot als een kleine camper en daarin zitten die vier astronauten dus tien dagen lang op elkaars lip. Maar hoe ga je om met isolatie en het gebrek aan privacy? In zo'n kleine ruimte kan je elkaar niet ontlopen. Ruimtebioloog Angelo Vermeulen deed ooit zelf mee aan een isolatie-experiment op Hawaii. Dat kun je vergelijken met een ruimtereis. Ik heb in Hawaii in een klein habitat in een kleine ruimtebasis geleefd, een koepel met een diameter van ongeveer elf meter. Samen met vijf andere wetenschappers en ingenieurs. En ik was aangesteld als commandant. Als ik voelde dat de groep wat uit elkaar begon te vallen dan begon ik eraan te werken om de groep terug bij elkaar te brengen. In isolatie gaan mensen zich anders gedragen. Alles wordt groter als je lange tijd zo dicht op elkaar in zo'n kleine ruimte zit. Dit speelt ook mee tijdens deze missie. Daarom hebben de astronauten uitgebreid getraind om te zorgen dat ze goed op elkaar ingespeeld zijn. Er gebeuren altijd onverwachte dingen op ruimtemissies en dan moet je meteen als groep goed kunnen samenwerken, ook als je ruzie hebt. Daarom wordt bij het samenstellen van de bemanning gekeken of de groep bij elkaar past en ze een sterk team vormen. Kortom, een ruimtereis is niet alleen een technisch avontuur, maar ook een zware belasting voor lichaam en geest. De landing is het slotstuk, maar als dit goed is gegaan en de astronauten weer veilig met beide benen op de grond staan, zullen ze de reis nog lang met zich meedragen.