EenVandaag in de klas

NSB-archief Tweede Wereldoorlog — De vader van Rinke en de opa van Boris hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog de Duitse bezetter geholpen. In een archief zijn die verhalen te lezen, net als gegevens van meer dan 400.000 anderen die mogelijk ‘fout’ waren in de oorlog. — Wie werkte er mee met de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog? Veel informatie over Nederlanders die fout waren in de oorlog is sinds kort openbaar in te zien. Dossiers van 400.000 mensen zijn te doorzoeken. Een van hen is de vader van Rinke Smedinga. Rinke weet al langer dat zijn vader de Duitsers hielp. Voor mij heeft de openbaarmaking van de dossiers van mijn familie, van mijn vader en van mijn opa geen uh, geen gevolgen. Ik maak me daar geen zorgen over, want ik ken de stukken en ik vind het ook niet erg als andere mensen dat zien. Maar er zijn natuurlijk andere mensen voor wie dat heel anders ligt, omdat ze helemaal niet weten dat hun voorouders in dat dossier zit en omdat ze ook niet weten dat er een verrader in de familie is geweest of dat er andere verhalen zijn. Dit ben ik en dit is mijn vader. Op een bootreis in de vakantie. Als jonge puber hoort Rinke Smedinga voor het eerst over het duistere verleden van zijn vader in de Tweede Wereldoorlog. Toen ik een jaar of dertien was, ging mijn vader praten. Er was iets met oorlog, maar toen dacht ik dat hij een slachtoffer was van de oorlog. O, wat verschrikkelijk. Iets met de oorlog. Wat erg. En in de jaren daarna heb ik ontdekt dat hij fout was. En niet alleen NSB lid was, maar dat hij ook in een SS opleiding heeft gevolgd. De eerste groep zat hij bij van de vrijwilligers uit Nederland voor de Waffen SS. Hij is bewaker geweest in kamp Westerbork onder andere. En hij is aan het eind van de oorlog nog in dienst getreden van de superheftige Ordnung Polizei in Groningen. Scholtenhuis. Afschuwelijke tijd. Dit is mijn vader in uniform van de Nederlandse staatspolitie. Dat was een genazificeerde politie. Hoe is dat voor u? Dat je vader dit gedaan heeft? Dat is heel moeilijk. Iets dat mijn leven lang ook mij al bezighoudt. En wat ook nog moeilijker eigenlijk is door het feit dat hij geen berouw heeft over wat hij toen heeft gedaan. Dat is wel ook een zware factor. Een deel van de informatie vindt Smedinga in... het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging. Daar zitten dossiers in van ruim 400.000 foute en vermeende foute Nederlanders. In principe is het een daderarchief. Het is een archief met dossiers over mensen die verdacht werden van collaboratie in de oorlog. Dus het gaat in op: Wat zouden deze mensen hebben gedaan? Waaraan zijn ze uiteindelijk schuldig bevonden en wat voor strafmaat hebben ze gekregen? Dus het bevat vooral veel informatie over collaborateurs of vermeende collaborateurs. Dus dit is. De gevangenis waar uw opa heeft gezeten. Ja. Mijn grootvader heeft hier gevangen gezeten. Daar heeft mijn tante over verteld dat ze als klein kind bij mijn grootmoeder achter op de fiets zat en één keer in de week hier naartoe reed om hem te bezoeken. Weet je ook wat hij heeft gedaan? Ja. Nee, maar mijn grootvader, die was slager in een dorp hier in de buurt. En daarnaast was hij ook nog lid van de NSB. Hij had een coördinerende rol in de hulp landwacht. En aan het einde van de oorlog heeft hij geholpen om ondergedoken mensen op te sporen. We zijn in het Gevangenismuseum van Veenhuizen. Hier, in een klein dorp in Drenthe, zaten na de oorlog veel NSB'ers gevangen. Ook de opa van Boris, die hier tien jaar vastzit. Hoe is dat nou om te zien waar uw opa vast heeft gezeten? Ja, dat is best bijzonder. En het roept ook wel allerlei gevoelens op, merk ik. Dan komt wel weer... ...dat hele familievraagstuk van schuld en schaamte merk ik meteen weer. En de lading die zo in mijn jeugd heeft gezeten dat er een soort last in onze familie was. Over de oorlog werd eigenlijk helemaal niet gepraat. En dat kon je ook goed voelen. Zeg maar dat er iets was. Er was een soort zwaarte in ons gezin, in onze familie ook. - En die zwaarte zat ook in jou. Ja, dat heb ik echt toen ik jou leerde kennen. Ja. Hele zware jongen. - Dat merkte je aan m? Ja. Ja. - Wat merkte je dat aan dan? Nou, het was gewoon een hele zwaarmoedige jongen die allemaal gedichten schreef over botten en. kale landschappen vond ik toen heel interessant. Maar gaandeweg is wel de vraag gerezen wat is er in dat gezin aan de hand, zeg maar. Pas op, zijn 65e durft Boris voor het eerst onderzoek te doen naar zijn opa's verleden. Dat leidt hem naar het oorlogsarchief in Den Haag. Daar lezen hij en zijn vrouw Judith wat zijn grootvader op zijn geweten heeft. Hij is heel erg veranderd de laatste jaren ten goede. Ja, want eigenlijk kan je zeggen dat dat verhaal is gaan stromen. Doordat hij de feiten wist, kon eigenlijk het in beweging komen en kon hij zich ook ontwikkelen en ergens van bevrijden. En nou dat is mooi om te zien. Als je zo lang bij iemand bent en je ziet dat nog op oudere leeftijd gebeuren. Ja, dat vind ik nou echt een cadeau. Ja. Dus ik denk ja, als ik aan het archief denk, denk ik gooi het nou alsjeblieft open. Zorg dat mensen de feiten kunnen weten, want dan kan het gaan werken.