EenVandaag in de klas

Zwijgen over Nederlands-Indië. Meer dan 100.000 Nederlandse soldaten worden na de Tweede Wereldoorlog naar Nederlands-Indië gestuurd. Over wat daar gebeurt, wordt achteraf weinig gesproken. Maar dat het erg is geweest, is zeker.. Vlak na de Tweede Wereldoorlog worden veel Nederlandse soldaten naar de kolonie Nederlands-Indië gestuurd. Ze maken daar heftige dingen mee. Zo erg dat er na terugkomst weinig meer over wordt gepraat. Ook de vader van Martin zweeg altijd over zijn ervaringen in Nederlands-Indië. Martin doet nu onderzoek naar wat er is gebeurd, voor een boek. Ik denk dat er honderdduizenden kinderen zijn die zo'n zelfde verhaal hebben als ik, die ook zo'n zwijgende vader hebben geërfd, die nooit wilde praten over Indonesië. Zeker. Ik denk dat geen enkel mens beter uit zo'n oorlog komt. Je hebt daar toch hele gruwelijke dingen meegemaakt die je met je meedraagt en hij heeft nooit over die gebeurtenissen willen vertellen. Ik denk dat hij misschien ook niet erover kon vertellen, omdat het gewoon deels te erg was. En misschien ook wel omdat hij ons dat verhaal wilde besparen. Hij komt regelmatig in de archieven, want Martin Hendriksma schrijft graag over historische gebeurtenissen. Goedemorgen. Maar dit keer... Mag ik doos nummer 67? ...is het een persoonlijke zoektocht geworden. Dank je wel, hè? Alsjeblieft. Wat heb je nou zojuist in ontvangst genomen, Martin? Ja, allemaal verslagen van commandanten van de tijd dat mijn vader in Nederlands-Indië zat. Dit zijn de verslagen van de commandant van Compagnie K, de compagnie waar mijn vader bij aangesloten was. En dan lees je bijvoorbeeld hier: Twee man die bezig waren met het aanplakken van merdeka-papieren doodgeschoten. Toen ik ze aanriep liepen ze weg. Sumberejo gezuiverd. Een aantal vluchtende personen, naar schatting ongeveer veertig, neergelegd. Veertig neergelegd. Neergelegd? Ja. Augustus 1945. De Tweede Wereldoorlog loopt ten einde. De Japanners die Nederlands-Indië hebben bezet, zijn verslagen. Nederland, zelf net van de Duitsers bevrijd, wil zo snel mogelijk weer de heerschappij over zijn kolonie terug. Maar de Indonesiërs roepen de onafhankelijkheid uit. Vanaf maart 1946 tot eind 1949 worden 160.000 Nederlandse soldaten, het grootste deel dienstplichtigen, naar Indonesië gestuurd, zogenaamd om de orde te herstellen. Maar het worden politionele acties tegen guerrilastrijders en de bevolking. Honderdduizend Indonesiërs komen om. Het Nederlandse leger verliest ruim 4.500 mensen. Dit is de oude soldatenportemonnee van mijn vader. Wat ik bijzonder eraan vind is dat hier alle plaatsnamen in genoteerd staan waar hij gelegerd is geweest. Ik kon zo z'n hele route over Oost-Java volgen. Er zit nog wel een foto van je vader in. Vind je het lastig om hem te laten zien? Ik vind het lastig om hem te laten zien. Ja, omdat ik liever niet heb dat mensen mijn boek lezen alsof het alleen maar over mijn vader zou willen gaan. Dus dat vind ik ingewikkeld. Ja, ja, ja. De afgelopen jaren, zegt historicus Gert Oostindie, wordt er veel meer gesproken over de oorlog in Nederlands-Indië dan daarvoor. En dat is goed, vindt hij. Maar het grote trauma ligt natuurlijk in Indonesië. Er zijn waarschijnlijk in de orde van honderdduizend Indonesiërs gestorven door Nederlands oorlogsgeweld. Vanuit een Nederlands perspectief is het pijnlijk om te moeten zien dat een land wat graag zichzelf ziet als ‘Wij voer geen oorlogen. Wij zijn tolerant, we zijn progressief’ in feite daar, en dat die hele koloniale geschiedenis, voortdurend gewelddadige oorlogen heeft gevoerd. En die Nederlandse dienstplichtigen die daarin betrokken werden, wilden dat niet, zochten dat niet, die werden gedwongen dat te doen. Het zwijgen, de schaamte en de pijn. Ze komen goed in beeld in de documentaire Brieven aan Hueting. Daarin spreekt Maarten Hidskes, zoon van een Indiëveteraan die mensen heeft doodgeschoten, in Indonesië met nazaten van de slachtoffers. Heb je ook gevraagd eventueel van, ‘Pa, heb jij daar dingen gedaan die het daglicht niet kunnen verdragen?’ Heb ik niet gevraagd. Nee. Als zoon, als je kijkt naar je vader, kun je je dat nooit bij je vader voorstellen. Ik denk dat dat voor elke zoon ongeveer geldt. En dat geldt zeker ook voor mij en voor mijn vader. Dus ik heb me dat nooit kunnen voorstellen dat het aan de hand was en dus ook nooit die vraag gesteld. Is dat een gebrek aan kennis of gewoon, het is je pa? Het is je pa, het is je pa. Wat voor les kun je hier nou uit trekken wat betreft traumaverwerking? Nou, je hoort toch in alle verhalen over trauma's terug dat mensen hun verhaal moeten kunnen doen, zo snel mogelijk nadat ze trauma hebben opgelopen. Ja, maar het waren de jaren vijftig. Ik bedoel, niet lullen maar poetsen. Nee, maar als wij dus nu weer in Europa misschien richting een nieuwe oorlog gaan, als de soldaten worden uitgezonden, dan is het juist van belang dat die meteen na terugkomst wel dat verhaal kunnen vertellen. Ja, veel verhalen zakken weg natuurlijk. Ja, maar ik denk ook dat nieuwe generaties die verhalen zullen blijven opzoeken. Dus dat het daarmee begint. In nieuwsgierigheid in je familieverleden en ook in mensen die bereid zijn om die verhalen uit te zoeken en vervolgens te serveren.