Het verhaal van de Tweede Wereldoorlog in de klas

De koloniale oorlog in Indonesië — Na vijf jaar bezetting is in 1945 de Tweede Wereldoorlog in Nederland voorbij. Maar Nederland is nog niet klaar met vechten. In augustus 1945 roept Indonesië de onafhankelijkheid uit. Wat volgt is een bloedige koloniale oorlog tussen Nederland en Indonesië. — De geallieerden hebben nazi-Duitsland verslagen. De oorlog in Europa is eindelijk voorbij. Maar terwijl in Nederland de vrijheid wordt gevierd is een ander deel van ons koninkrijk nog altijd bezet. Dit is het verhaal over ons land in de greep van oorlog en onderdrukking. Over mensen zoals jij en ik die hun vrijheid verliezen. Een verhaal over handelen in onmogelijke situaties over wegkijken, betrokkenheid en over het maken van keuzes die zowel het beste als het slechtste in ons naar boven halen. Dit is het verhaal van Nederland in oorlogstijd. Japan bondgenoot van nazi-Duitsland, bezette nog steeds een groot deel van Zuidoost-Azië, waaronder Nederlands-Indië een kolonie van Nederland. Alle Nederlandse invloeden waren door de Japanners uitgebannen onder de leus Azië voor de Aziaten. Het hele aanzien van Nederland neemt enorm af. Ook voor de lokale bevolking. Die koloniale macht waar ze altijd tegenop hebben gekeken die valt opeens enorm van zijn voetstuk. En die hele Nederlandse aanwezigheid in de koloniale maatschappij die wordt eigenlijk uitgewist. De Japanners waren vooral uit op grondstoffen zoals rubber en olie maar gooiden met de bezetting ook het koloniale systeem omver. De Nederlanders verloren hun machtspositie en werden door de Japanners in kampen gezet. Duizenden Nederlanders en Indo-Europeanen werden geïnterneerd in deze mensonterende Jappenkampen. Voedselgebrek slechte hygiëne en ziektes als cholera malaria en dysenterie eisen hun tol. De Japanse bezetter werd door de Indonesiërs aanvankelijk begroet als bevrijder van eeuwenlange Nederlandse onderdrukking, maar al snel werd duidelijk dat ook voor hen een moeilijke tijd aanbrak. Miljoenen Indonesiërs werden gedwongen tot zware arbeid voor het grote Japanse rijk. En dus wil de Nederlandse regering de kolonie zo snel mogelijk bevrijden. En werft noodgedwongen vrijwilligers om te strijden tegen de Japanners. Het zijn vooral voormalige verzetslieden die zich aanmelden. Zij zien het als een kans om nu de dezelfde rol te spelen als de geallieerden in Europa. De rol van bevrijder. Vol goede moed, bereiden ze zich voor op hun vertrek naar de bezette kolonie overzee. Maar al snel valt er niets meer te vechten althans niet tegen de Japanners. Begin augustus 1945 werd de wereld geconfronteerd met een nieuwe, ongekende vernietigingskracht. Amerika wierp twee atoombommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. 250.000 Japanners kwamen om het leven. Keizer Hirohito staakte de strijd op 15 augustus 1945. De onvoorwaardelijke overgave van Japan. Onder de Indonesische bevolking en zeker onder de jongeren was een beweging ontstaan die streefde naar onafhankelijkheid. Geen Nederlandse overheersing meer na eeuwen van uitbuiting, onderdrukking en racisme. Maar hier in Nederland dacht men nog dat de Indonesische onderdanen na de zware Japanse bezettingsjaren zouden smachten naar de terugkeer van het Nederlandse gezag. Het machtsvacuüm, ontstaan na de Japanse capitulatie bood een uitgelezen kans voor de Indonesische nationalisten. Het was tijd voor de ‘revolusi’. Twee dagen na de overgave van Japan riep de nationalistische leider Soekarno vanaf een geïmproviseerd podium op zijn veranda de onafhankelijkheid uit. Wij, het volk van Indonesië, verklaren hierbij de onafhankelijkheid van Indonesieë. Volgens de Nederlandse regering 12.000 kilometer verderop waren de Indonesiërs nog helemaal niet klaar voor zelfbestuur. Nederland weigerde dan ook de Indonesische onafhankelijkheid te erkennen. Voor haar eigen bestwil. Vanwege de economische belangen de trots op het koloniaal bezit en voor de bescherming van de Nederlanders moest de kolonie koste wat kost behouden worden. En zo werden de vrijwilligers die eerder waren geworven om te vechten tegen de Japanners alsnog door de Nederlandse regering naar Indonesië gestuurd om de chaos en wetteloosheid te bestrijden en recht en orde te herstellen. Volgens de regering vanaf september 1946 vertrokken de dienstplichtigen in groten getale vanuit de havens van Rotterdam en Amsterdam naar Indonesië. Een reis van vier weken naar het meest oostelijke deel van het Koninkrijk der Nederlanden aan de andere kant van de wereld. In juli 1947 begon de strijd. Het omvangrijke Nederlandse leger startte het eerste grootschalige offensief tegen de Republiek Indonesië. De toestand werd onhoudbaar en de noodzakelijkheid werd ingezien politioneel in te grijpen. Een politionele actie, zo werd het genoemd. De term die was bedacht om te maskeren wat er werkelijk in gang was gezet. Een koloniale oorlog. Het Nederlandse leger en de Indonesische onafhankelijkheidsstrijders waren verwikkeld in een felle strijd. Beide partijen pleegden oorlogsmisdaden. Maar het was een ongelijke strijd. Het structurele extreme geweld van de Nederlandse militairen met hun moderne wapens was van een totaal andere orde. Onderhandelingen tussen de Nederlandse regering en de Indonesische leiders liepen op niets uit. Eind 1948 ging de tweede politionele actie van start. De strijd ging verder en werd nog bloediger. Ze waren slecht voorbereid op de guerillatactieken van de Indonesische strijdgroepen, verrassingsaanval en hinderlagen waarna deze strijders snel weer verdwenen in het tropische landschap. Omdat de Nederlanders hier geen antwoord op hadden gingen ze over op een steeds gewelddadiger oorlogsvoering. De onafhankelijkheidsstrijd van de Indonesiërs kreeg internationaal steeds meer steun. Er werd met verbijstering gekeken naar de verbetenheid waarmee Nederland zich vastklampte aan Nederlands-Indië. Het was onder die steeds groter wordende internationale druk dat Nederland uiteindelijk bereid was om de onafhankelijkheid van Indonesië te erkennen. Na een oorlog van vier jaar die meer dan honderdduizend Indonesiërs en zo’n 5000 Nederlandse militairen het leven kostte, vond hier in het Paleis op de Dam op 27 december 1949 de soevereiniteitsoverdracht plaats. Koningin Juliana tekende de overdracht in aanwezigheid van Indonesische hoogwaardigheidsbekleders. En zo kwam er een einde aan een bloedige strijd en 350 jaar Nederlands kolonialisme in Indonesië. Het is tot op de dag van vandaag een van de zwartste bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis. In de jaren erna werd er nauwelijks over deze periode gesproken. Niet over de Nederlanders die de oorlog in Indonesië hadden meegemaakt niet door de KNIL-soldaten, niet door de Molukkers die aan Nederlandse zijde hadden meegevochten en na de oorlog naar ons land werden overgebracht. Ook de dienstplichtigen en vrijwilligers die veelal gedesillusioneerd terugkwamen, spraken nauwelijks over hun ervaringen in Indonesië.