Van afhankelijkheid naar meer autonomie

Wat betekende de opheffing van de Nederlandse Antillen? — Nadat de eilanden Curaçao, Bonaire, Sint-Maarten, Sint Eustatius en Saba lange tijd een kolonie van Nederland zijn geweest, groeit na de Tweede Wereldoorlog de wens om meer autonomie. Op 10 oktober 2010 komt er definitief een einde aan de Nederlandse Antillen. Curaçao en Sint-Maarten worden net als Aruba landen binnen het koninkrijk, terwijl Bonaire, Sint Eustatius en Saba bijzondere gemeenten van Nederland worden. Maar is dit wel de vorm van zelfbeschikking die de eilanden wilden? — De vlag van de Nederlandse Antillen wordt voor de allerlaatste keer gestreken. Vanaf vandaag bestaan de Nederlandse Antillen niet meer als land binnen ons koninkrijk. 10 oktober 2010 oftewel tien tien tien Op deze datum houdt het land de Nederlandse Antillen op te bestaan. Tot die tijd vormen de eilanden Aruba, Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Eustatius en Sint-Maarten een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Hoe komt het dat deze eilanden helemaal aan de andere kant van de oceaan voor zo'n lange tijd onderdeel waren van Nederland? En wat betekent de onafhankelijkheid vandaag de dag voor de Antillianen? Laten we even terugspoelen. Dit is het Caribisch gebied. Hier ligt een eilandengroep die de Antillen wordt genoemd en misschien ken je deze eilanden wel. Aruba, Curaçao en Bonaire bijna tegen Venezuela aan. Maar ook deze Sint Eustatius, Saba en Sint-Maarten. Al sinds de prehistorie wonen er mensen op deze eilanden. De bewoners hebben hun eigen culturen, handelssystemen en spirituele tradities. Maar hier komt eind vijftiende eeuw verandering in. De Spanjaarden en Portugezen gaan er als eerste Europese landen op handelsexpeditie en nemen de Caribische eilanden in. In de zeventiende eeuw veroveren Nederlandse kolonisten van de West-Indische Compagnie; de WIC het Caribisch gebied en Suriname. Net als andere Europese landen willen deze Nederlanders ook kolonies aan de andere kant van de oceaan. Hiermee hopen ze de handel uit te breiden en rijkdom te vergaren. En met de Caribische eilanden en Suriname beschikken ze ineens over nieuw handelswaar zoals zout, suiker, katoen en mensen. Het handelen in mensen is een groot onderdeel van de Nederlandse overzeese handel. De slavernij. Mensen worden in Afrika gevangengenomen en via de Atlantische Oceaan naar de eilanden verscheept. Een wrede reis die weken duurt. Met name Curaçao wordt een centraal punt voor mensenhandel. Op mensonterende markten worden vrouwen, mannen en kinderen verkocht als vee. Van daaruit worden ze verscheept naar het vasteland van Amerika, waar ze op plantages moeten werken. En ze keren weer terug naar Europa met de handelswaar van de plantages. Vandaar ook wel de driehoekshandel. Binnen deze driehoekshandel zijn 12,5 miljoen Afrikanen gedeporteerd en als slaaf verkocht. Terug naar de Antillen. In 1792 gaat de WIC failliet. De Antillen worden officieel opgenomen als Nederlandse kolonie en in 1863 wordt de slavernij officieel afgeschaft. De eilanden zijn voor Nederland onbelangrijk en raken verwaarloosd. Er is grote armoede en ongelijkheid tussen de kleine witte elite en de grote gekleurde meerderheid. Bijna honderd jaar zijn de Antillen een ondergeschikte kolonie van Nederland, maar na de Tweede Wereldoorlog verandert dit snel. Wereldwijd willen kolonies de vrijheid om hun eigen land te besturen. Dat heet autonomie. Grootmachten verliezen hun grip op de door hun gekoloniseerde gebieden. Er volgen verschillende onafhankelijkheidsoorlogen en een periode van dekolonisatie breekt aan. Brits-Indië verandert in onder andere India, Pakistan en Bangladesh en Nederlands-Indië wordt Indonesië. En ook op de Antillen is het verlangen naar meer vrijheid. Dankzij het statuut van 1954 krijgen de eilanden eindelijk politieke autonomie. Ze gaan verder onder de naam De Nederlandse Antillen. Die zes Antilliaanse eilanden vormen nu samen een land met eigen wetten binnen het Nederlandse koninkrijk. Maar dat betekent niet dat het gelijk staat aan Nederland zelf. En de Nederlandse invloed is nog steeds groot. De inwoners betalen met de Antilliaanse versie van de Nederlandse gulden en er wordt op de eilanden verplicht Nederlands gesproken naast de eigen taal het Papiaments. Het nieuwe staatsverband werkt niet altijd even goed. De zes eilanden hebben onderling flinke verschillen in grootte, economie en belangen. Dat ze één geheel zijn is niet zo vanzelfsprekend en dit zorgt voor spanningen. Het land wordt bestuurd vanuit Willemstad, de hoofdstad van Curaçao. Dit eiland heeft de meeste politieke invloed en de andere eilanden voelen zich achtergesteld. Daarnaast groeit de economische ongelijkheid tussen de eilanden. Aruba. De tegenstelling tussen rijk en arm is hier zo mogelijk nog groter dan op Curaçao. Er is geen geld, want dat gaat naar de regering op Curaçao. Daarom wil Aruba zelfstandigheid. Gedeputeerde Guzman Croes Wij zullen onze banden met Nederland behouden, maar we zullen trachten min of meer los van Curaçao te blijven. Zelfstandigheid, maar dan toch vastgegroeid aan banden met Nederland. Steeds meer mensen vragen zich af: past deze staatsvorm nog wel? Vooral op Aruba wordt het in de jaren zeventig steeds onrustiger. De Arubaanse politicus Betico Croes roept op tot verandering. Hij wil dat Aruba een aparte status krijgt binnen het Koninkrijk en niet meer afhankelijk is van de regering in Willemstad. En dit lukt. Het eiland krijgt een zogenoemde status aparte. Aruba hoort nu niet meer bij de Nederlandse Antillen, maar is nog wel onderdeel van het Nederlandse Koninkrijk. Ik wens Aruba de kracht en de inspiratie toe om aan een voorspoedige toekomst te bouwen. Leve Aruba. Het land de Nederlandse Antillen bestaat dus nu uit vijf eilanden en het Koninkrijk der Nederlanden heeft er een land bij en dit zet de andere eilanden aan het denken. Want als Aruba het alleen kan, dan zouden zij dat toch ook moeten kunnen? In de jaren na de status aparte van Aruba worden op verschillende eilanden volksstemmingen ofwel referenda gehouden over autonomie en de uitkomst daarvan verschilt per eiland. Op Sint-Maarten en Curaçao willen ze als autonoom land binnen het Koninkrijk verder gaan, net zoals Aruba. Maar op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de BES eilanden, wil de meerderheid dat niet. Ze vragen zich af of ze daar wel klaar voor zijn. Na jaren van overleg en discussie tussen de Nederlandse regering en de leiders op de eilanden, hakken afgevaardigden van alle betrokken partijen eindelijk knopen door. De uitkomsten worden in 2006 vastgelegd in het zogeheten slotakkoord. Vier jaar later is het eindelijk zover. Op 10 oktober 2010 worden de Nederlandse Antillen opgeheven. De vlag van de Nederlandse Antillen wordt gestreken en de vlaggen van de eilanden worden gehesen. De nieuwe parlementen worden geïnstalleerd en op alle eilanden klinken de volksliederen. Binnen één dag verandert het bestuur van vijf eilanden. Het is niet alleen een nieuw jasje, het gaat uiteindelijk ook om een instelling. Het gaat erom dat die eilanden perspectief kunnen bieden aan hun eigen jeugd. En in die zin zie ik dit als een frisse start. En er zijn afspraken gemaakt. Het is niet onrealistisch. Het is ook geen illusie, dus ik zie het echt als een als een kans voor de eilanden om zelf wat te gaan doen en ook zelf groei, welvaart en dus ook toekomstperspectief te bieden aan de eigen bevolking. Het land de Nederlandse Antillen is nu officieel verleden tijd. Curaçao en Sint-Maarten worden autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Dat betekent dat ze een eigen regering krijgen en zelf mogen beslissen over onderwijs, zorg, politie en overheidsgeld. Nederland is verantwoordelijk voor Defensie en Buitenlandse zaken van het gehele Koninkrijk, dus ook van deze eilanden. En de inwoners behouden hun Nederlandse paspoort. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten hebben nu een aparte maar gelijke positie binnen het Koninkrijk. En dat klinkt allemaal mooi aan de ene kant autonomie en aan de andere kant bescherming en gelijkwaardigheid. Maar is dat wel zo? Het statuut zegt vooral naar tien tien tien, 10 oktober 2010 vier autonome landen: Nederland, Curaçao, Aruba, Sint-Maarten op één lijn. In de werkelijkheid staan we niet op één lijn en wij zijn het resultaat van een historie. We zijn zo gemaakt en zo zijn we gekomen waar we nu zijn. En dan zijn er nog de BES eilanden. Deze sluiten aan bij Nederland als zogenoemde bijzondere gemeenten. Dit betekent dat ze zich aan de Nederlandse overheid moeten verantwoorden. Eigenlijk zoals gemeente Utrecht of Alkmaar. En dat hoeven Aruba, Curaçao en Sint-Maarten dus niet meer. De jaren na deze staatkundige verandering brengen problemen met zich mee. De eilanden worstelen nog steeds met armoede, slechte infrastructuur en problemen in onderwijs en de zorg. Twijfels over de nieuwe verhoudingen groeien opnieuw, met name op de BES eilanden. Zijn ze nou echt onderdeel van Nederland of is het bijna een nieuwe vorm van koloniale afhankelijkheid? Vandaag de dag, jaren na de opheffing van de Nederlandse Antillen, is de band tussen Nederland en de eilanden nog steeds sterk. De Nederlandse cultuur is te herkennen in de architectuur, de taal wordt nog gesproken en de politieke belangen zijn nog verstrengeld en de eilanden zijn nog steeds afhankelijk van Nederland. Het is een band tussen ouder en kind en op een gegeven moment moeten de kinderen volwassen worden. De geschiedenis werkt door op de eilanden. De eeuwen van onderdrukking en uitbuiting zijn nog voelbaar en echt onafhankelijk zijn ze dus niet. Ja, de verhoudingen zijn veranderd, maar is de situatie op de Antillen ook echt verbeterd?