Medialogica in de klas

De marketing van onze krijgsmacht — De oorlogsdreiging is terug in Europa en dus breidt Defensie uit, met wel negenduizend mensen per jaar. Hoe vind je nieuwe rekruten voor het leger? Met welke beelden worden zij – voornamelijk pubers – verleid om te tekenen? En met name ook: wat zien we niet? Medialogica duikt in de wereld van de marketing van onze krijgsmacht. — We worden meer en meer op onszelf teruggeworpen. De Nederlandse politiek voelt de druk. De strijdkrachten moeten op oorlogssterkte komen en werven als nooit tevoren. Medialogica onderzoekt met welk beeld nieuwe rekruten worden verleid om te tekenen. Wat wordt er verteld en wat niet? Krijgsmachten proberen om zaken als trauma's, verminking, het afschuwelijke van de oorlog, om dat toch een klein beetje buiten de defensie organisatie te houden. Eendenloopje Voor jullie billen. Hamstring. Een kantoorbaan. Dat lijkt me gewoon helemaal niks. De hele dag op kantoor zitten binnen, de computer. Ik wil gewoon bezig zijn en buiten zijn. Mijn vader heeft ook bij defensie gezeten vroeger en die heeft ook allemaal leuke verhalen verteld. Daardoor ben ik ook wel geïnteresseerd geraakt. Met familie gingen we altijd soldaatje spelen. Van die speelgoedgeweertjes en van die pakjes aan. Helmpje op. We gaan voor mijn verjaardag ook uit het vliegtuig springen. - Ja. Dit vind ik een van de meest kenmerkende reclames van de periode na de Koude Oorlog. We kennen dan het beeld van al die uitzendingen die we gaan doen in in vreemde landen Afghanistan, Afrika enzovoorts, enzovoorts. Cambodja. En dan ontstaat het beeld van de humanitaire soldaat, de soldaat die eigenlijk vooral op deze aarde is om mensen te helpen. En deze compilatie, waarin nota bene een Afghaans kind gelijk wordt gesteld met de watersnoodramp van 1953. Ja, ik denk dat je dan heel ver af zit van wat de krijgsmacht eigenlijk is. Heel veel van onze militairen die naar Afghanistan gingen bijvoorbeeld, zeg maar vanaf 2001 en helemaal vanaf 2006 naar Uruzgan. En die waren verbaasd dat ze terechtkwamen in een maatschappij die gedomineerd werd door geweld. Wij kennen dat niet meer. De Nederlandse krijgsmacht is op zoek naar nieuwe rekruten. Heel veel rekruten en dat is al jaren geen gemakkelijke opgave. Wat is een wapen? Kan een pen zijn? Dit vind ik een hele mooie, iets van deze tijd. Dit is echt iets van... Na de oorlog in Oekraïne is deze reclame gemaakt, waarin je ziet dat de krijgsmacht weer graag terug wil naar: de krijgsmacht is belangrijk. De krijgsmacht verdedigt Nederland, de krijgsmacht verdedigt de NAVO. Dat is eigenlijk wat je na de Russische inval in Oekraïne sterk terugziet. En ja, dan zie je eigenlijk dat je wordt aangesproken. Dat jongeren worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid. Misschien wel belangrijker dan ooit. Voor alle generaties van nu en na ons. Wat pak jij op? Er is een normale sociologische stelregel die zegt als het land bedreigd wordt, dan neemt de werving toe. Dan komen er meer vrijwilligers om te vechten voor het vaderland. Maar het blijkt toch ongelofelijk lastig om mensen te motiveren tot een hoge mate van weerbaarheid in Nederland, omdat dat veronderstelt dat je dat hebt meegemaakt. De eerste naoorlogse generatie wist waarover we het hadden. Als we het hadden over weerbaarheid en over de noodzaak ervan. In de jaren zestig, zeventig, de welvaartsstaat. Waar maken we ons druk nog om? Je kan er een berg beklimmen, je kan er uit parachute springen, Je kan uitdagende dingen doen, dingen die je in de normale maatschappij nooit gedaan zou hebben. En dat geeft een vorm van kameraadschap en bevrediging. Alsof het een sportclub is, zou je kunnen zeggen. Hockey is leuk, voetbal is leuk, leven is leuk. De boer uit Friesland ontmoet de rechtenstudent uit Leiden en die leren dan elkaar kennen. Dus dat geeft ook meer solidariteit. Maar leuk? De krijgsmacht is niet leuk. De krijgsmacht is een geweldsorganisatie. Werf je op masculiniteit, op op mannelijkheid, werf je op sportiviteit, enzovoort, enzovoort. Dit is een mix van alles. Hier zit werkelijk alles in. En wat ik heel fascinerend vind is dat beeld wat wordt geschapen van een soort mountainbikende, bergbeklimmende, hulpvaardige club. Ideale burgers zou je kunnen zeggen. Of werfje voor een krijgsmacht die straks naar de oorlog gaat. Mensen zoals jij. Het fascinerende is dat je wil de oorlog in de werving schoonhouden. Dus je wil net doen alsof het een leuke club mensen is die hele leuke wapensystemen kan bedienen, hightech enzovoort, enzovoort. En tegelijk in hetzelfde journaal bijna, zou je kunnen zeggen, om 20.00u zie je de meest afschuwelijke, verminkte mensen. Het zal je opdracht maar zijn. Aan de ene kant moet je mensen werven en enthousiast krijgen, maar als je werkelijk alle risico's benoemt, dan stoot je ze af. De verhouding tussen het leger en de samenleving is wel op meer punten een ongemakkelijke. Wat je eigenlijk doet als maatschappij, als politiek systeem, als land, is dat je een klein gedeelte van je burgers apart zet om datgene te doen waar je eigenlijk niks van wil weten. En dat is geweld toepassen. Nou, dat vinden wij moeilijk. Want hebben we niet een morele verplichting? Ik was altijd wel een beetje van stoer Florine. Als we dan uitgingen bijvoorbeeld, dan is het van: Florine erbij. Het is oké als ik naar huis fiets. Florien fietst mee. Nou ja, het ging wel iets moeilijker dan verwacht, dat ik geholpen moest worden. Dat is wel jammer. Ik denk dat vrouwen er heel goed bij passen. Vrouwen zijn wel over het algemeen iets minder sterk dan mannen. En je moet wel hetzelfde gewicht en alles, dezelfde minimale eisen. Maar ja, daar moet je dan maar voor trainen, denk ik dan. Het is duidelijk dat het moeilijk is om het hele verhaal te vertellen en te doen wat je belooft. Terwijl het ideaal een inclusief en divers leger is, blijft het masculiene beeld Defensie in de weg zitten. En dat komt op scherp te staan nu de wereld grimmiger wordt en vraagt om een bepaald soort militair. Een vruchtbare bodem voor de krijgsmacht is chaos en geweld. Ik bedoel maar: Waarom zou je als een krijgsmacht nodig hebben als een land helemaal niet meer bedreigd wordt? Er is een wat controversiële uitspraak van een Israëlische collega, Martin van Creveld, Die zei ooit van: het beste wat een krijgsmacht kan overkomen, is dat het terecht komt in een grote oorlog. Ten eerste hoef je nooit meer te discussiëren over het bestaansrecht van die krijgsmacht, want het is heel erg duidelijk. En dan zei er ook bij: Het is wel fijn als het een tijdje duurt, want dan raakt een hele generatie bekend. Hij zegt Dan raakt een hele generatie bekend met het fenomeen oorlog. Keihard. Wat hij zegt. En het zou ook niet mijn uitspraak zijn. Maar voor de werving is het probleem opgelost. Want je hebt altijd genoeg militairen.