Medialogica in de klas

De beeldvorming rondom protest — Massale politie-inzet, vernielingen, verkeerschaos. Wie het nieuws volgt, zou denken dat demonstraties altijd en overal uit de hand lopen. Hierdoor staat het demonstratierecht steeds vaker ter discussie. Maar uit cijfers blijkt dat de meeste protesten juist vreedzaam en zonder incidenten verlopen. Waarom staat dit recht dan toch ter discussie? — Stop de zonde van abortus! Of het nu vóór is of tegen. Steeds vaker wordt in Nederland op straat geprotesteerd. Er zijn nu vele duizenden demonstraties per jaar. Verreweg de meeste daarvan zien er zo uit. Maar wie het nieuws volgt, krijgt een heel ander beeld. De VVD heeft er meer dan genoeg van. Tijd voor inperking van het demonstratierecht, zegt de partij. Dat zijn geen demonstranten, dat zijn delinquenten en die moeten we ook zo gaan behandelen. Als wij de wet overtreden of als de politie moet ingrijpen, dan is er een grotere kans dat het in de media komt. Iedereen reageert op beelden. Als het eenzijdig is, is dat gevaarlijk. Medialogica over de beeldvorming rondom protesten en de gevolgen daarvan voor ons demonstratierecht. De Nederlandse protestbeweging is springlevend en dat is te merken voor wie op een willekeurige dag door Den Haag loopt. Volgens nationale ombudsman Reinier van Zutphen zegt het iets over de huidige tijdsgeest. De aantallen demonstraties zijn enorm toegenomen. Demonstreren en voor je mening uitkomen is heel belangrijk geworden. Kennelijk zijn er geen andere manieren meer of minder makkelijk om voor je mening uit te komen. Want als je nergens gehoor krijgt, heb je nog maar één ding. Dat is de straat opgaan met je spandoek. We hebben de media, ook een hele belangrijke rol, om er voor te zorgen dat wij weten: Wie heeft gisteren op het Malieveld gestaan en wat is daar gezegd en waar ging het over? Een actiegroep die veel media aandacht genereert, is Extinction Rebellion. Met haar snelwegblokkades is de beweging de afgelopen jaren in Nederland uitgegroeid tot het gezicht van het klimaatprotest. Media aandacht helpt natuurlijk hun boodschap verspreiden, dus daar spelen ze zeker op in. Protesten zijn vaak ook heel visueel. Veel kleur, veel borden, veel symbolen. Soms passen ze inderdaad ook hun strategie van protest hierop aan, omdat ze doorhebben dat een bepaalde, meer spectaculaire uiting natuurlijk meer media aandacht zal genereren. Hoe belangrijk zijn media voor jullie? Die spelen een noodzakelijke rol. We hebben een boodschap. Het is belangrijk dat die dat die boodschap wel overkomt. En waarom doen we dat? Dat doen we omdat we eerlijk nieuws eisen. Wat we zien is dat burgerlijke ongehoorzaamheid nu vaker wel gekozen wordt. Burgerlijke ongehoorzaamheid omvat een wetsovertreding. Dat is ook een bewuste wetsovertreding. Maar dat is wel ook altijd een vreedzame wetsovertreding. Dus er wordt geen geweld gepleegd. Een voorbeeld van die burgerlijke ongehoorzaamheid zijn de snelwegblokkades. Voetgangers mogen de snelweg officieel niet op. En dus overtreden Extinction Rebellion leden bij elke A12 bezetting in principe de wet. Ik doe dat onder de noemer burgerlijke ongehoorzaamheid, waarbij ik inderdaad de wet overtreedt om mijn punt, mijn doel nog verder onder de aandacht te brengen. De reden waarom we dan inderdaad kiezen voor de A12 en niet vijftig meter verderop op het Malieveld, is dat de media dan waarschijnlijk ook komen. Het is denk ik wel hoe het werkt. Uiteraard volkomen vreedzaam, maar als wij de wet overtreden en de politie moet moet ingrijpen, dan is er een grotere kans dat dat in het nieuws komt. En daarmee komen de arrestaties in het nieuws, maar in principe ook meestal de boodschap die we proberen over te brengen. Dus het heeft ook een strategische functie. Het is niet zo dat per definitie je niet op de A12 mag zitten met je, met je, met je demonstratie. Maar het kan zo zijn dat het bevoegd gezag terecht zegt: en nu stel ik daar grenzen aan, Want het verkeer komt in gevaar en de rechter houdt daar toezicht op. Uiteindelijk. En het Openbaar Ministerie kan zaken voorleggen of als de burgemeester ingrijpt, de bestuursrechter. Zo hebben we het georganiseerd. Datzelfde kan gaan bij wanordelijkheden. Als een burger met ja maar nu gaat het.. Dit gaat echt wanordelijkheden opleveren, dan mag hij daar paal en perk aan stellen. Wij vinden dat we in ons recht staan. Nou, dat wordt ook in principe gestaafd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat een wegblokkade in principe. Dat kan een vorm van demonstreren zijn en we staan precies op de plek dus tussen VNO, NCW, Economische Zaken en de Tweede Kamer. Dus we bereiken ons publiek. Het feit dat het daardoor waarschijnlijk meer media aandacht krijgt, is in principe een positief bijeffect. Op de A12 in Den Haag, de Utrechtsebaan, heeft de politie waterkanonnen ingezet om een blokkade te beëindigen door Extinction Rebellion. De gemeente had de blokkade verboden. Ondanks voorzorgsmaatregelen waren demonstranten toch de snelweg op gekomen. Het verkeer daar kan de stad niet in of uit. Het valt mij vaak op dat bij berichtgeving over een protest de mogelijke hinder van het protest benadrukt wordt. Wij noemen dat securitization, wat eigenlijk dus betekent dat er met een veiligheidslens wordt gekeken naar demonstraties en protest. Er wordt meer gekeken naar de risico's die het met zich mee zou brengen. Bijvoorbeeld de files die een wegbezetting veroorzaakt. Terwijl eigenlijk door te focussen op die hinder, we het ook niet meer hebben over waar het protest daadwerkelijk over ging. Extinction Rebellion haalt vaak het nieuws, maar hun ordeverstorende acties leiden ook tot irritatie in de samenleving. Wat doe jij nou? Wat doe je dan? Wat doe je dan? Politie. Wat doe je dan? En daar wordt weer verslag van gedaan. Je kan best op het Malieveld gaan staan en zeggen wat je wil, maar dat soort dingen niet vind ik. - Ik vind het gewoon belachelijk. Die club kan van mij de pot op. - Dames, willen jullie daarmee ophouden? Inbeslagnameformulier graag in beslagname formulier. Het is de vierde keer dat Extinction Rebellion komt demonstreren, dus we kennen hun kritiek. We weten ook wat ze willen. Ze willen dat wij hun woorden kiezen, dat wij hun standpunten laten terugkeren in het nieuws. Ja, en daar zijn we het niet over eens. Wij kiezen onze eigen woorden. Gaan jullie verslag doen van de demonstratie vandaag? Dat hebben we de afgelopen tijd gedaan, omdat we dat ook nieuws vonden. Ik denk dat we dat vandaag niet doen. Het was vrij klein. De NOS doet dus geen verslag van de demonstratie voor haar eigen deur. De demonstratie is klein, verloopt rustig en is daarom niet nieuwswaardig. Wel doet de omroep aangifte als later blijkt dat de krijtverf van Extinction Rebellion lastig te verwijderen is. In tegenstelling tot de NOS, doen andere media, zoals het SBS programma Nieuws van de Dag en PowNews wel verslag van het protest. Mensen klimmen het dak op, bekladden het gebouw. En weet je hoeveel geld dat kost? De politie? Die kijkt ernaar en ze doen helemaal niks. Is dit niet een beetje asociaal wat je nu aan het doen bent? Plakken met maizena aardappelzetmeel. - Kom je er weer mee weg. Afgelopen weekend was het opnieuw raak met Extinction Rebellion. Zaterdag beklommen actievoerders het dak van het NOS gebouw op het Mediapark in Hilversum. Daar bleef het niet bij. Er werden muren beklad, waren vernielingen en mensen stonden verbijsterd toe te kijken daar. Ook omdat de politie het allemaal maar liet gebeuren. Ook De Telegraaf bericht over de demonstratie. Het is jammer dat dit zo ver af komt te staan van waarvoor we daar waren en dat de aandacht zo uitgaat naar naar de de vorm. Maar u zegt wel wij doen dat bewust omdat we weten dat het media aandacht. Omdat we weten hoe de media werkt. Het beeld van een uit de hand gelopen demonstratie heeft ondertussen Den Haag bereikt, waar verslaggevers van PowNews en De Telegraaf politici om hun reactie vragen. Het beplakken en vernielen van gebouwen van onze instituties, dat wordt altijd zwaar afgekeurd. Maar kennelijk gelden de regels dan niet voor hen. Ik veroordeel alle aanvallen op journalisten. Heb ik altijd gedaan. De vrije pers is echt een van de steunpilaren van onze democratie. Ik vind elke vorm van intimidatie bij demonstraties niet kunnen. En in dit geval op het Mediapark. Wat voor journalisten de werkplek is die ook gewoon vrij hun werk moeten kunnen doen. Als we zouden stoppen met wat voor mij nog steeds het gebruik is van onze grondrechten. Want inderdaad, we bedreigen niemand. We zijn altijd vreedzaam. Als we daarmee zouden stoppen omdat het negatieve aandacht in de media genereert, dan hebben we verloren. Als u de kranten leest, de televisie, volg de actualiteitenrubrieken, dan zie ik altijd de dingen die uit de hand gelopen zijn. Dus beeldvorming op dit moment is een demonstratie loopt eigenlijk altijd uit de hand. Dan krijg je heel snel de associatie dat demonstraties en demonstratierecht en geweld bij elkaar horen, terwijl dat per definitie niet bij elkaar hoort. Er zijn ongeveer ik geloof iets van 600-700 demonstraties per jaar aangemeld, maar er zijn er ook nog heel veel die niet aangemeld zijn. Maar de meeste demonstraties zijn heel klein. En dat zijn bijvoorbeeld ook mensen die met hun spandoek op de Dam staan, voor of tegen Israël. Bij die demonstraties heb je maar in 3% van de gevallen een incident. Maar dat gaat dan bijvoorbeeld om inderdaad wildplassen, geluidsoverlast, brutaal zijn tegen een agent en dan gaat het slechts in 3% van de gevallen om agressie. Dus van die 3% van demonstraties is weer 3% echt geweld. Dat is op 32.000 demonstraties zijn dat 144 gevallen van geweld over de afgelopen tien jaar, dus dat is, ja. Vernieling is sowieso strafbaar. Dus als jij een politieauto gaat slopen ben je sowieso strafbaar. Of het een demonstratie is of niet. Als jij een agent gaat slaan ben je sowieso strafbaar. Maar dat gebeurt dus heel weinig. Schuilt hier een gevaar in? Die beeldvorming, denkt u? Ja, als het eenzijdig is, is dat gevaarlijk. Nou ja, iedereen reageert op beelden en er is op heel veel terreinen iets te zeggen over beeldvorming. Maar ik vind het hier wel heel erg belangrijk vanwege dat fundamentele recht wat er is. En we moeten het mensen niet onmogelijk maken om te demonstreren. Het mag schuren, het mag zelfs een beetje burgerlijk ongehoorzaam zijn over de grenzen heen, maar niet te ver. Dat hoort er allemaal nog bij. Maar als we vinden dat dat de inhoud van het recht is, dan moeten we daar niet verder over mekkeren. Voor mij is dat demonstratierecht veel meer dan alleen maar op straat met spandoeken lopen. Het is beschermen wie je bent, ook in situaties waarin je in de minderheid bent. Dat vind ik echt een ongelooflijk belangrijk uitgangspunt, wat ons onderscheidt van alle andere vormen van regeren. En nou ja, weet je, tot dictatuur en autocratie aan toe. Maar dat is de essentie van onze samenleving.