‘Je kreeg klappen als je Surinaams sprak’

Zo werd Suriname onafhankelijk — Nederland koloniseerde Suriname in 1667. Er werd een oorlog gestart tegen de oorspronkelijke bewoners. Nederland verdiende veel geld door tot slaaf gemaakten naar Suriname te vervoeren en ze op plantages te laten werken. Na de slavernij werken er goedkope werkkrachten uit China, India en Indonesië. Suriname werd onafhankelijk in 1975. — Suriname heeft zo’n pijnlijk verleden als het gaat om Nederland. 300 jaar lang is Nederland de baas in Suriname. En dat begint met oorlog, slavernij en uiteindelijk controle over alles. Als we onafhankelijk zijn, dan kunnen we onze eigen zaken gaan regelen. Maar na protest en strijd komt het land los van Nederland. In deze video leggen we je uit hoe dat is gegaan. Wat Nederland ermee te maken heeft. Als je Surinaams ging praten, kreeg je klappen. Als je niet oppaste, kreeg je peperzalf in je mond. En hoe deze geschiedenis nog altijd impact heeft op jongeren hier. Alles wat van hun is afgepakt en wat ze eigenlijk nog terug willen hebben, doet ons denk ik toch wel een beetje pijn. Oké, we beginnen even hier bij NOS Stories, want ik zit hier met een groep jongeren die allemaal Surinaamse roots hebben. Hey. Hey! En dat kan van alles zijn. Mijn vader is volledig Hindoestaans en mijn moeder is een mix van een heleboel dingen. Portugees, Indo, inheems. Ik ben vol van het binnenland, vol Marron dus. Half Saramaccaans, half Aukaan. Mijn ouders zijn geboren in Suriname als Javanen en zijn naar Nederland gereisd. Ik ben Creools en inheems. Je hoort het al, Suriname is echt een mix van culturen. Om te begrijpen hoe dat is gekomen, duiken we eerst even de geschiedenis in. Disclaimer: We kunnen niet alles in een video uitleggen. We staan daarom stil bij de belangrijkste momenten. We beginnen in de zeventiende eeuw. In Suriname, een land in Zuid-Amerika dat hier meer dan 7000 kilometer vandaan ligt. Het is vier keer zo groot als Nederland en bestaat bijna volledig uit tropisch regenwoud. In 1667 veroveren de Nederlanders Suriname. Het wordt hun kolonie. Oftewel: ze claimen het land en worden er de baas. Er wonen alleen al mensen en dus beginnen ze een bloedige oorlog met de oorspronkelijke bewoners. Velen van hen worden vermoord, anderen vluchten het regenwoud in. Nederland wil met de kolonie vooral rijk worden. Ze halen mannen, vrouwen en kinderen uit Afrika naar Suriname. Ze worden tot slaaf gemaakt. Dat betekent dat ze gedwongen onder gruwelijke omstandigheden moeten werken op suiker-, koffie- en katoenplantages zonder daar betaald voor te krijgen. Zo verdienen de Nederlanders veel geld. Al die tijd is er verzet van de oorspronkelijke bewoners en de tot slaaf gemaakten. Ook sommigen tot slaaf gemaakte mensen slaan op de vlucht. Zij worden de marrons genoemd. De slavernij duurt meer dan 200 jaar tot het wordt afgeschaft in 1863. Al moeten de tot slaaf gemaakten daarna nog tien jaar verplicht doorwerken. Mijn collega Rayen ging langs bij zijn oma en haar vriendinnen, die allemaal zijn opgegroeid in Suriname. Hey, hallo. Hey Rayen. Hallo. Hallo. Hoe gaat-ie? Goed, met u? Ja, heel goed. Wees welkom. Dit is mijn clubje. Dit is Eline, Lucia, Oma Alibux en Anita. Ik heb eigenlijk in mijn jeugd niets over slavernij gehoord. Dat kan komen omdat mijn oma behoort tot de oorspronkelijke bewoners van Suriname, toen nog indianen genoemd. Uiteindelijk zijn die niet tot slaaf gemaakt. Ze waren naar de bossen gevlucht en vandaar dat de indianen ook in de bossen wonen. Wat zijn de verhalen die u hoorde over die slavernij? Pijn. Want dat leerden mijn grootouders ons ook, de pijn moet je kunnen verdragen. Ik had geen verstand van de slavernij, maar ik zag dat mijn overgrootmoeder wel wat had. Waar zag u dat aan? Hoe ze eruit zag en hoe ze was. Ze was onderdanig. Je zag het gewoon. Ja. Je zag het gewoon. Hoe vond u dat om te zien? Ik vond het vreselijk. Na de afschaffing van de slavernij wil Nederland geld blijven verdienen met de plantages in Suriname. Ze gaan daarom op zoek naar zo goedkoop mogelijke werknemers. Mensen uit China, het huidige India en het Indonesische eiland Java vertrekken naar Suriname met de hoop op een betere toekomst. Alleen het leven is er heel anders dan hen is beloofd. Ze krijgen betaald, maar de werkomstandigheden zijn nog steeds heel slecht. Ze maken lange dagen en wie niet doet wat de plantagebaas wil, krijgt straf. Nederland haalt dus vanuit allerlei delen in de wereld mensen naar Suriname. Daardoor wonen er ook nu nog verschillende groepen mensen. Iedere groep met hun eigen geloof, cultuur en taal. Want Anu, wat is dan typisch jouw cultuur? Volgens mij kent iedereen wel de roti. Dat is typisch Hindoestaans. Maar als mensen mij zien, denken ze ‘lekker, nasi’. Waarom? Ja, creolen. Is er één Surinaamse cultuur, zouden jullie zeggen. Ik denk dat het eigenlijk allemaal een beetje samenkomt, uiteindelijk. Ik denk dat het een mix is en dat het daarom allemaal bij elkaar komt. Klopt. Als jullie elkaar dus bijvoorbeeld op straat zouden zien, is het dan allemaal van oh, dat is ook een Surinamer, herken je dat bij elkaar? Stel je voor, je ziet een Chinees buiten en dan denk je, het is een pure Chinees, maar opeens blijkt dat ze gewoon ook Surinaamse woorden in hun taal hebben. En als ik zeg, ik ben Javaans, dan vragen ze ‘Oh, wat is dat?’. Heleboel culturen, maar we zijn gewoon allemaal Surinamer en dat is gewoon heel fijn. Maar oké, even terug naar de geschiedenis. Tussen al die verschillende groepen in Suriname wordt Sranan Tongo gesproken, de Surinaamse taal, maar de officiële taal in de kolonie, dat is Nederlands. Net als veel andere dingen trouwens. Nederlanders hebben de belangrijkste banen. De producten in de supermarkt zijn Nederlands en ook op school leren de leerlingen niet de Surinaamse, maar de Nederlandse geschiedenis. En de grote beslissingen? Je raadt het al, die worden in Nederland genomen. Alles wat Nederlands is, wordt als beter gezien. En deze jongeren merken dat ook nu nog bij het spreken van de Surinaamse taal. Op school vroeger, als je die woorden gebruikte, dan... Het wordt echt gezien als een lage taal, straattaal toch? Ik merk ook heel vaak dat bijvoorbeeld... Iemand komt naar me toe en zegt faka of fawaka. Het is leuk dat je het dan terughoort en dat je dan denkt van oh, dit ken ik. Maar dan is het wel jammer dat ze dan gewoon niet weten waar het vandaan komt. Toen wij in Suriname woonden, moesten we de Nederlandse taal spreken, hè? Dat was verplicht. Surinaams leerde je niet, nee. Dat kende je al van huis uit. Maar we hebben er vooruitgang van. Want hier kunnen we ons goed verstaanbaar maken. Ja, iedereen thuis die hoort je nu gewoon. Kijk eens. Ja. Als je het toch deed, toch Surinaams praatte, kreeg je klappen. Ja? Als je Surinaams praatte, kreeg je klappen? Klappen, als je niet oppaste, kreeg je peperzalf in je mond. Vanaf 1930 spreken steeds meer mensen zich hiertegen uit. Er zijn protesten en er wordt geschreven over hoe mensen kunnen opkomen voor hun rechten. Nederland treedt daar hard tegenop. Wie kritiek heeft, krijgt straf. In de jaren 40 levert bauxiet veel geld op in Suriname, een belangrijke grondstof tijdens de Tweede Wereldoorlog voor het maken van oorlogsvliegtuigen. Er komen meer mensen aan een baan en het gaat goed met de economie. Suriname wil zelf bepalen wat er met dat geld gebeurt en dus eigen beslissingen nemen. In 1954 komt er daarom een tussenoplossing. Geen volledige onafhankelijkheid voor Suriname, maar een zelfstandig land binnen het Nederlandse koninkrijk. Het land krijgt eigen verkiezingen en een eigen regering, maar mag over veel zaken nog steeds niet zelf beslissen. Nederland blijft de baas. Sommige Surinamers blijven daarom strijden voor echte onafhankelijkheid, onder andere in 1971 tijdens een protest in Suriname. Ze willen vrij zijn. Fri. De opa van Anu was erbij. Eén van hen, de leraar Chin A Foeng, secretaris van de SSU... Dat is ‘m. Mijn opa is echt een inspiratiebron voor mij geweest in het dagelijks leven. Hij was echt een man die echt vocht voor zijn land. Hij heeft wel eens een keer in de cel gezeten. Dat hij een spotprent had gemaakt waar de toenmalige leider niet zo blij mee was. Ook onder Surinamers in Nederland groeit het verzet. Suriname vrij! Totale onafhankelijkheid. Dat willen we hebben. Twee jaar later, in 1973, zijn er verkiezingen. De Afro-Surinaamse. Henk. Aaron wint en wordt premier. Hij is voor onafhankelijk Suriname op geen later tijdstip dan ultimo 1975. Maar niet iedereen is het daarmee eens. Sommige bevolkingsgroepen vinden dat er te weinig rekening met ze wordt gehouden, en anderen zijn weer bang dat het land er nog niet klaar voor is. Wij zijn hier in dit land nog steeds niet volledig één natie. Het leidt tot onrust en er zijn demonstraties tegen de onafhankelijkheid. Vijf huizen werden totaal verwoest. Vijf andere liepen zware brandschade op. Nou, aan de ene kant had ik gehoopt dat Nederland Suriname zou behouden, weet je, want Suriname was nog niet klaar om of onafhankelijk te zijn. Suriname is eigenlijk in een diep gat gevallen. Want als we die onafhankelijkheid nemen, dan moet je toch een afspraak met Nederland maken: we willen wel onafhankelijk, maar kan je ons zoveel jaren nog helpen met de infrastructuur, met dit of met dat. Maar dat is niet gebeurd. Vindt iemand aan tafel het wel goed dat Suriname op dat moment onafhankelijk is geworden. Ik vond het goed, in die zin. Laat Suriname een beetje onafhankelijk zijn. Laat ze strugglen, laat ze vechten. Hier hebben we toch ook gestruggeld. Hier moest je vechten om te overleven. Dus laat ze het ook doen. Maar hoe werd er gekeken naar de onafhankelijkheid vanuit de inheemse bevolking, de oorspronkelijke bewoners? Ze herdenken niet vrijheid, maar ze herdenken alles wat van hun is afgepakt en wat ze eigenlijk nog terug willen hebben. Door de onzekere tijd in het land vertrekken veel Surinamers naar Nederland en niet iedereen wordt warm ontvangen. U kunt niet wonen in Amsterdam. U kunt niet wonen in Den Haag, niet wonen in Rotterdam en niet wonen in Utrecht. Die plaatsen zitten mudvol. De Nederlandse premier op dat moment, Joop den Uyl, steunt de onafhankelijkheid van Suriname. Het koloniale systeem is niet meer van deze tijd, vindt hij. En Nederland moet de vingers afhouden van bemoeienis intern met Surinaamse zaken. Maar wat ook meespeelt: Suriname kost inmiddels meer dan dat het oplevert. Er gaat veel geld naar toe. Daarnaast hebben Surinamers ook een Nederlands paspoort en reizen ze hier makkelijk naartoe voor werk, studie of zorg. Nederland wil dat niet meer, en ook dat de onafhankelijkheid dat kan stoppen. Na flink onderhandelen komt er een deal. Het topoverleg over de komende onafhankelijkheid... Suriname krijgt 3,5 miljard gulden van Nederland. Wel moet een deel van dat geld naar Nederlandse bedrijven toe. Ook al zijn er in het land verschillende meningen over die onafhankelijkheid... ‘Kabinet Arron houdt zijn woord, 25 november onafhankelijkheid.’ ...besluiten zijn politieke tegenstanders toch ook akkoord te gaan. En zo wordt Suriname op 25 november 1975 een onafhankelijk land. De oude vlag met vijf sterren die voor meerdere bevolkingsgroepen stond, wordt vervangen door deze met één ster, om te laten zien: we zijn samen één volk. Tegen middernacht beginnen in het stadion van de Surinaamse hoofdstad de feestelijkheden. Een spontaan volksfeest barst los. Na 300 jaar koloniale onderdrukking kan de opbouw van het nieuwe Suriname beginnen. Makkelijk is het niet, want er is weinig politieke en economische ervaring. Er volgen opnieuw onzekere en onrustige tijden, maar Suriname is vrij en 25 november wordt een belangrijke nationale feestdag, Srefidensi Dey. Wat vinden jullie ervan dat Suriname zo gemixt is? Ik vind het mooi. Ik vind het mooi hoe alles zo bijeen is geworden. Uiteindelijk zijn we allemaal één cultuur. Je weet nu hoe Suriname loskomt van Nederland en hoe dat nog impact heeft op jongeren hier. Want ook al is Suriname onafhankelijk, fri, de gedeelde geschiedenis blijft.