Hoeveel macht heeft de oppositie? | Regering bekritiseren en eigen ideeën laten horen

In de oppositie zitten klinkt simpeler dan regeren. Is ook een veelgehoord verwijt in debatten. U zit daar wat in de oppositie. U doet helemaal niets voor de mensen. Want als je in de regering zit en het gaat mis, ja, dan krijg je dat te horen. U was de afgelopen anderhalf jaar aan de macht. U had de meerderheid in de Tweede Kamer om wat te doen en u heeft niets, maar dan ook niets voor die mensen geleverd. Kijk, zonder oppositie geen democratie. Precies. De oppositie controleert de regering. En levert kritiek. Zwart, nog meer zwart. Worden wij nog wel een beetje serieus genomen hier, voorzitter? Oppositiepartijen zijn er om een alternatief te bieden voor die macht. En soms is dat wel heel letterlijk. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld zit de regerende partij recht tegenover de oppositiepartijen. Traditioneel gaat het daar vooral tussen twee grote partijen waardoor de oppositie veel duidelijker een groep en daardoor ook een echt alternatief is voor de regering. Het is veel meer gericht op botsen en laten zien dat ze beter zijn dan de zittende macht. Oh en fun fact: ze hebben daar dus niet genoeg plek voor alle 650 parlementsleden. Sterker nog: ze komen er zo'n 200 tekort. En als iedereen er is dan krijg je dus dit. Moet je staan. Orde! Waar ik naartoe wilde: onze Tweede Kamer ziet er natuurlijk heel anders uit waar alle partijen naast en door elkaar heen zitten. En alleen maar heel hard schoppen is hier ook best lastig. Want ons parlement is gericht op samenwerking. Tenzij je in je eentje 76 zetels haalt, maar dat is nog nooit voorgekomen. Daarom bestaan regeringen altijd uit meerdere partijen: een coalitie. Kijk, in het Verenigd Koninkrijk gaan de conservatieven en Labour waarschijnlijk nooit samenwerken. Dus dan kun je ook lekker bashen. Ik verwijs nog steeds naar hem als Onbetrouwbare Dave. Maar hier kan het zo maar zijn dat jij nu in de oppositie zit, maar de volgende keer moet samenwerken met een partij waarmee je dan in de coalitie zit. Dus altijd met gestrekt been erin gaan kan in je nadeel werken. Maar goed. Kan natuurlijk wel. Doe eens normaal man. Wat ach? Zal ik er een nietje doorheen slaan? Wat had u gedacht? Dit is de grootste prutser die ooit in Vak K heeft gezeten. Hier staat gewoon een prutser? Fucking hell zeg. Tegenovergestelde kan ook: een constructieve oppositie. Dat is als oppositiepartijen meerderheden zoeken voor eigen ideeën die niet in de plannen van de regering voorkomen. Maar ook als ze meestemmen met de regering. Al moet je met dat laatste wel voorzichtig zijn, want als je het te vaak doet dan loop je het risico dat het voor je achterban één pot nat lijkt. Dat wil je ook niet. Dus je moet balanceren. Een ding is in ieder geval duidelijk. Als oppositiepartij moet je stiekem altijd bezig zijn met die volgende ronde. En als dan er weer verkiezingen zijn, dan hebben kiezers wel een duidelijke keuze. Als ze tevreden zijn met het regeringsbeleid kunnen ze weer de regeringspartij kiezen. En als ze ontevreden zijn kunnen ze kiezen voor het alternatief dat de oppositie heeft geboden. We gaan een deurtje verder. Welkom in de Eerste Kamer der Staten Generaal. Minder bekende koppen dan in de Tweede Kamer maar als hier een meerderheid niet wil dat een wet er komt, komt die er ook niet. Waarom we hier zijn? Voordat wetten daadwerkelijk van kracht worden moet zowel de Tweede als Eerste Kamer ze aannemen. Een wet wordt aangenomen als daar een meerderheid voor is. En als het goed is heeft de coalitie dat in principe altijd in de Tweede Kamer waardoor ze dus altijd machtiger zijn dan oppositiepartijen. Maar nu komt het. In de Eerste Kamer zijn de kaarten heel anders geschud. En dat is al een tijdje zo. Omdat sinds 2010 de oppositie vaker nodig is voor een meerderheid. Check dit: je kijkt naar een verkiezingsuitslag. Stel dat D66, GroenLinks-PvdA, CDA en VVD samen een coalitie gaan vormen. In de Tweede Kamer komen ze uit op 86 zetels. Maar in de Eerste Kamer komen ze te kort. En dat geldt eigenlijk voor alle combinaties. Check bijvoorbeeld eens de zetels van de BBB. Klein jongetje hier, maar grote jongen daar. Ja, en dan sta je ineens sterk als oppositiepartij. Weet deze man trouwens alles van. In 2010 had-ie één zetel nodig voor een meerderheid. En ja, dan ga je dealtjes sluiten. Premier Mark Rutte werd met de partijleider van de SGP gespot op de achterbank van de dienstauto. Ja, dan zeg je natuurlijk als oppositiepartij: ik help jou nu, maar what's in it for me? En dat gaat het kabinet vast vaak horen de aankomende tijd. Want een nieuwe Eerste Kamer komt pas in 2027. Oké. Is die Eerste Kamer dan echt de enige troef die de oppositie in handen heeft? Nou, nee. Laten we even terugpakken op dat alternatieve geluid zijn in de Tweede Kamer waar we het in het begin over hadden. Oppositiepartijen, ook kleine, kunnen hun stempel drukken op het maatschappelijke debat door hun stem te laten horen en zo toch invloed hebben. Kijk bijvoorbeeld naar de Partij voor de Dieren. Nog nooit aan de macht geweest. Zij hebben in geen kabinet gezeten. In ieder verkiezingsprogramma van bijna elke partij staat inmiddels een paragraaf over dierenwelzijn. Ja, of wat denk je van BIJ1? Die hebben het nu niet gehaald maar wel het onderwerp slavernijverleden op de kaart gezet. Daarvoor bied ik namens de Nederlandse regering excuses aan. Dat is wel degelijk invloed. En dat geldt natuurlijk ook voor Geert Wilders. Die op zijn manier al bijna 20 jaar dit narratief verkondigt… Voorzitter. De islam maakt ons kapot. De islam die u hier iedere dag opnieuw binnenhaalt is een gigantisch probleem in ons land. …en de kijk van mensen, en partijen, op bepaalde onderwerpen wel degelijk beïnvloedt. En dat zijn de PVV. Daarnaast kan de oppositie ook qua beleid dingen regelen. Ook al heeft de coalitie de meerderheid, heel veel dingen zijn ook niet geregeld in een regeerakkoord. Dus oppositiepartijen kunnen ideeën agenderen, meerderheden zoeken en zo invloed uitoefenen op regeringsbeleid. Wellicht kan dat gewoon meegenomen worden in het onderzoek wat nu wordt gedaan. Ja? Gaan we doen. In de oppositie gaan kan ook in het voordeel werken van de partij. Want wonden likken en aan je achterban proberen te laten zien dat de concurrentie toch minder goed werkt zonder jou erbij. En op die manier toch ook toewerken naar meer stemmen bij volgende verkiezingen. En daardoor kan in de oppositie zitten soms best vruchtbaar zijn. Het liefst regeren wij, maar oppositie voeren is veel leuker. Dat kan ik ook heel goed.