Het verhaal van de Tweede Wereldoorlog in de klas

Verzet in Nederland — Terwijl de meeste Nederlanders gehoorzamen aan de Duitse bezetter, zijn er ook mensen die in verzet komen. Op universiteiten, via illegale kranten, door hulp aan onderduikers. Door heel Nederland ontstaan verzetsgroepen. De bezetter bestraft elke vorm van verzet met opsluiting en zelfs met de dood. — Het is 1943. Het verzet neemt toe. En dat wordt door de nazi's niet bepaald onbeantwoord gelaten. Het wordt meer en meer een zaak van leven of dood. Dit is het verhaal over ons land in de greep van oorlog en onderdrukking. Over mensen zoals jij en ik die hun vrijheid verliezen. Een verhaal over handelen in onmogelijke situaties over wegkijken, betrokkenheid en over het maken van keuzes die zowel het beste als het slechtste in ons naar boven halen. Dit is het verhaal van Nederland in oorlogstijd. De meeste Nederlanders waren tegen de bezetter, maar hielden zich gedeisd en proberen zo goed en zo kwaad als het kon door te gaan met hun leven. Sommige Nederlanders kozen ervoor om de Duitsers actief te steunen uit overtuiging of op opportunisme. Er waren ook Nederlanders die opstonden tegen de bezetter. Zij kwamen in verzet. Maar wat je ook deed, groot of klein, zonder risico was het nooit. Er was een specifieke groep die zich van nature sneller uitsprak. Maatschappelijke betrokkenheid jeugdige overmoed, een hang naar avontuur. Studenten waren duidelijk minder terughoudend in hun kritiek op het naziregime. Ze hadden vaak geen gezin of grote financiële verantwoordelijkheden en daardoor minder te verliezen. Hogescholen en universiteiten werden al gauw een broeinest van anti-Duitse stemming. Tijdens de bezettingsjaren volgen ook studenten uit Nederlands-Indië, Suriname en de Antillen hier in Nederland onderwijs. Zoals Boy Ecury, geboren op Aruba. Door het uitbreken van de oorlog kunnen deze studenten uit de koloniën niet terug naar huis. Zij belanden in een oorlog die niet voelt als hun oorlog. Maar omdat deze studenten weten wat uitsluiting op basis van afkomst, kleur en religie is herkennen ze als geen ander de discriminatie van de Joden. Deze overzeese studenten hebben een voordeel: ze kunnen hun moedertaal inzetten als geheimschrift, zoals het Papiaments. Het aantal verzetsgroepen neemt toe. Maar omdat alles in het geheim gebeurt, is samenwerken lastig. En dus werkt iedereen op zijn eigen houtje de bezetter tegen. In de zomer van 1942, dan zie je dat er groepjes ontstaan die onderduikers gaan helpen. Dan moeten er ook persoonsbewijzen vervalst worden. De J moet verwijderd worden uit het persoonsbewijs. Soms moeten namen veranderd worden en dan ontstaan er groepjes die vervalsingen gaan maken. Voor Joden die willen onderduiken is dit allesbehalve eenvoudig. Er zijn Nederlanders die hen proberen te helpen bijvoorbeeld door het smokkelen van Joodse kinderen. Alles met gevaar voor eigen leven. Want de bezetter dreigt met zware straffen voor het helpen van Joden. Vrouwen worden door de bezetter minder snel verdacht. Daar maken ze gretig gebruik van. Zo goede vrouwen uit tot zeer belangrijke schakels binnen het Nederlandse verzet. De nazi's leken onverslaanbaar. Wereldwijd werden ze steeds machtiger. In Nederland had dat zijn weerslag op het moreel van het verzet. Met elke overwinning van de Duitsers leek de V van Victorie steeds verder weg. Maar in februari 1943 gebeurde er iets waar vrijwel niemand rekening mee had gehouden. In een verwoeste spookstad, waar bloedige man tot man gevechten werden gevoerd draaide de strijd volledig om. Het Duitse leger werd in februari 1943 omsingeld door Russische troepen. De Duitsers leken in eerste instantie Stalingrad in te kunnen nemen, maar Stalin vaardigde eigenlijk een order uit dat er geen enkele meter verloren mocht worden. En wat het gevolg was, was een enorm bloedige strijd. Het was eigenlijk het eerste hele grote verlies van het Duitse leger aan het Oostfront en het wordt over het algemeen ook gezien als een keerpunt in de oorlog. De bittere koude winter aan het front bleek voor de nazi's de genadeslag. Eindelijk is daar het bewijs dat nazi-Duitsland inderdaad verslagen kan worden. Voor het eerst verschijnen er scheuren bij de machtige vijand. Dit geeft het verzet een enorme impuls. Het geloof in een overwinning op de Duitsers wordt sterker. Zo ook bij de illegale pers. Er komen steeds meer verzetskrant en het aantal lezers neemt toe. De illegale pers schrijft over onderwerpen die door de bezetter verboden zijn en roept op tot verzet. Er werd opgeroepen tot nog meer actie om te staken, te saboteren en zelfs te doden. ‘Toon uw haat tegen de Hitler-Mussertbende en beantwoord hun zware terreur met tegenterreur’, zo was de boodschap. Verschillende verzetsgroepen zoeken elkaar op en bundelen hun krachten. Door de samenwerking kunnen nieuwe grootschalige verzetsacties worden opgezet om de Duitsers te saboteren. De acties van het verzet worden steeds gewelddadiger. En dus verhevigt de bezetter zijn jacht op de verzetslieden. Bijvoorbeeld door het belonen van verraad. Maar ook door verzetslieden als mollen in te lijven. En zo informatie te vergaren. Vernietiging van binnenuit. Nederlanders die verzetsdaden pleegden, klein of groot, liepen de kans om zonder enige vorm van proces te worden doodgeschoten. Ze werden hier in het Oranjehotel in Scheveningen opgesloten en gemarteld om informatie los te krijgen. Het Oranjehotel was een gevangenis in Scheveningen tijdens de oorlog waar veel verzetsmensen gevangen zaten en daarom kreeg de gevangenis ook de bijnaam Oranjehotel want Oranje was het symbool van verzet. Mensen werden gemarteld, er zijn zelfs mensen doodgemarteld en ze zaten daar vaak ook in hele grote onzekerheid, omdat ze niet wisten wat hun lot zou zijn. Terdoodveroordeelden maakten hun laatste gang door deze lage poort om daarna door de Duitsers te worden afgevoerd naar de Waalsdorpervlakte. Het laatste stuk daar legden ze te voet af waarna een vuurpeloton het vonnis voltrok. In de zomer van 1944 rukten de geallieerden op. De bevrijding leek dichterbij te komen. Steeds meer mensen sloten zich aan bij het verzet. De Nederlandse regering, nog steeds in Londen richtte in september ‘44 de Binnenlandse Strijdkrachten op waarin ze de grote verzetsgroepen onderbrachten in de hoop dat ze beter gingen samenwerken. De strijd tegen de bezetter werd voortgezet.