De Arbeitseinsatz

Gedwongen werken in Duitsland — Om de oorlogseconomie draaiende te houden, had Duitsland arbeiders nodig. Steeds meer Nederlandse werklozen kregen een oproep om te werken in Duitsland. De meeste dwangarbeiders kwamen terecht in de Duitse wapenindustrie. In totaal zijn er honderdduizenden Nederlanders tewerkgesteld in nazi-Duitsland. — Terwijl de sfeer in bezet Nederland steeds dreigender wordt, is Groot-Brittannië inmiddels in een hevige strijd verwikkeld met de Duitsers. De Duitse oorlogsmachine denderde intussen voort in Europa. Er ontstond een tekort aan soldaten. Die werden uit de Duitse fabrieken gehaald, waardoor deze onbemand raakten. Om de oorlogseconomie draaiende te houden werd er een oplossing gezocht in de bezette landen. In het begin van de oorlog, eigenlijk in de periode tot het voorjaar van 1942 gingen er formeel alleen vrijwilligers naar Duitsland om daar te werken maar er werd ondertussen ook druk uitgeoefend op werklozen en tegen hun werd gezegd: als je geen werk in Duitsland aanneemt dan ben je eigenlijk vrijwillig werkloos en dan vervalt je recht op steun. Seyss-Inquart gaf de arbeidsbureaus in Nederland het dwingende bevel om zoveel mogelijk werklozen naar Duitsland te sturen zoals het Amsterdamse arbeidsbureau dat hier gevestigd was. Als werklozen niet naar Duitsland gingen om daar te werken, dan hadden zij geen inkomen. En op die manier werden zij dus onder druk naar Duitsland bewogen. De oproep dwingt werklozen te kiezen tussen leven in armoede of werken voor de bezetter. Wat naar buiten toe als een keuze wordt gepresenteerd, is in werkelijkheid dwang verpakt in nette taal. Mannen die geen gehoor geven aan de Arbeitseinsatz die worden gevangengenomen en in een latere fase als Kamp Erika en Kamp Amersfoort openen, kunnen zij zelfs daar worden opgesloten als zij niet meewerken met de Arbeitseinsatz. Dit is het begin van de Duitse dwangarbeid. Tewerkgestelden konden in heel Duitsland terecht komen in de landbouw, mijnbouw, soms bij een wijnboer, bakker, maar de meesten werden ingezet in de wapenindustrie. Bijzonder gevaarlijk werk omdat de wapenfabrieken een belangrijk doelwit waren van de Britse luchtmacht. Er zijn Nederlanders die echt verschrikkelijke ervaringen hebben doordat ze met onveilige machines moesten werken in wapenfabrieken en waar bijvoorbeeld ook lijfstraffen werden uitgedeeld. Maar er zijn ook Nederlanders die bijvoorbeeld terechtkwamen in een boerengezin waar de verhoudingen relatief goed waren en zij werden opgenomen als zoon in het gezin en zij spreken soms zelfs van een leuke tijd in Duitsland. De Duitsers hanteerden een strikte hiërarchie onder dwangarbeiders. Mensen uit Oost-Europa stonden helemaal onderaan de rangorde en Nederlanders als zogenaamd broedervolk bovenaan. En dat gaf voor Nederlanders een dubbel gevoel. Want enerzijds waren zij verplicht in Duitsland vaak onder dwang en werden zij denigrerend behandeld ten opzichte van Duitsers. Dat voelden zij ook zo. Maar ten opzichte van andere buitenlanders waren zij juist sterk bevoorrecht.