Zwart-wit, simpel, emotioneel, herhaling, cool en onopgemerkt

Wat zijn de zes kenmerken van propaganda? — Propaganda brengt informatie op een misleidende, manipulatieve, eenzijdige manier. Het probeert je gedachten ergens over te beïnvloeden. Propaganda herken je aan zes kenmerken. De boodschap is zwart-wit en simpel te begrijpen. Het probeert gevoelens bij je op te roepen. Het herhaalt steeds dezelfde boodschap. De stijl is cool (of probeert dat te zijn). Propaganda is vaak verpakt als iets anders, bijvoorbeeld entertainment, en daardoor min of meer onopgemerkt. — In deze video laat ik je zien wat dit te maken heeft met dit. En hoe oorlogspropaganda verandert. Propaganda hebben we te danken aan de Paus. Of nouja, het woord dan. Het betekent letterlijk 'dat wat verspreid moet worden'. Paus Gregorius de vijftiende richtte ruim 400 jaar geleden het kerkelijk orgaan 'propaganda fide' op dat het geloof onder ongelovigen moest verspreiden. Met andere woorden: zielen winnen. De Van Dale legt propaganda uit als 'aanhangers winnen voor zekere principes'. Eigenlijk campagnevoeren, een neutrale term. Dus ja, deze posters zijn in principe ook propaganda. Maar het woord propaganda heeft tegenwoordig een heel andere lading niet meer neutraal, maar negatief. Propaganda is vaak misleidend, manipulatief, eenzijdig. Deze video gaat over oorlogspropaganda waarmee vijanden elkaar en hun eigen volk willen beïnvloeden. Een sterk wapen. Succesvolle propaganda herken je aan zes elementen. Waarmee deze onderzoeker de talloze boeken en onderzoeken over propaganda samenvat. Kijk even mee naar deze AI-video. Allereerst: Trump en Netanyahu staan afgebeeld met de duivel. De boodschap: zij zijn het kwaad. Dat is het eerste element: propaganda bevat een zwart-wit boodschap. Dat kwaad herken je direct aan dit duivel-poppetje. Het tweede element: propaganda is simpel te begrijpen. Verderop in de video zien we een rouwende Iraanse militair. Propaganda is emotioneel, het probeert gevoelens bij je op te roepen. Bovendien zitten in zo'n beetje elke Iraanse Lego-video dezelfde boodschappen Trump die vooral Israëls belangen dient én verwijzingen naar de Epstein-files. Nou, en dan nog de stijl: Lego, de muziek, de teksten het sluit aan bij wat 'cool' of beter gezegd populair of trending is. In dit geval op sociale media, waardoor het viral kan gaan. Brengt me bij het laatste element: propaganda is vaak verpakt als iets anders en daardoor min of meer onopgemerkt. Het ziet er bijvoorbeeld uit als entertainment, gewoon een filmpje op TikTok terwijl het intussen draait om een boodschap. Dit zijn dus de zes elementen voor effectieve propaganda. En als je dacht dat dit vooral iets is uit de tijd van social media of AI? Nope, dit gaat way back. Deze inscriptie dateert uit het jaar 500 voor Christus, in het voormalige Perzië. Je ziet koning Darius als de overwinnaar van een burgeroorlog. Hij verplettert z'n vijand en staat klaar om dat ook met z'n andere tegenstanders te doen. Het is Darius' versie van het oorlogsverhaal, waarmee hij z'n macht claimt. Ook hier kun je die zes elementen in zien. Of nouja… Is het 'cool'? Mwah, voor die tijd misschien. Een echte meester in propaganda is Napoleon. Zijn schilderijen laten er geen twijfel over bestaan: hij is de overwinnaar. Maar propaganda wordt ook subtieler gebracht, kijk Napoleon ziet er moe uit, de kaarsen zijn half gedoofd en het is ongeveer kwart over vier 's nachts. De boodschap? Napoleon werkt tot in de late uurtjes door, voor het Franse volk. En als het moet, ligt het zwaard voor 'm klaar. Goed. Is er dan in al die eeuwen niets aan oorlogspropaganda veranderd? Jawel de manier waarop. Inscripties worden schilderijen. Later komen er kranten en posters waarmee de Sovjet-Unie decennialang in haar typische stijl propaganda verspreidt. En ook de komst van radio, tv, en internet: ieder nieuw medium is het begin van een nieuw propagandatijdperk. Dat ga ik je laten zien. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kunnen veel mensen lezen en schrijven. De krant wordt dus populair. En, nog nieuwer de bioscoop. In Amerikaanse bioscopen speelde bijvoorbeeld deze geluidloze film. Duitsland die de wereld als een boze aap in z'n greep heeft. Hoeveel elementen zie jij terug? Later gebruikt Nazi-Duitsland alle propagandamogelijkheden uit die tijd. Berucht voorbeeld is deze bioscoopfilm die Joden met ongedierte vergelijkt. Zulke boodschappen herhalen de nazi's jarenlang. In posters, kranten, films overal. Die propaganda ontmenselijkt Joden steeds verder. Speelt een grote rol in het mogelijk maken van de Holocaust waarin nazi-Duitsland zes miljoen Joden vermoordt. Sommige van die beelden duiken trouwens nog steeds op. Onthoud even deze poster die Joden uitbeeldt alsof ze tentakels over de wereld verspreiden. Kom ik zo op terug. Eerst een andere ontwikkeling tijdens de Tweede Wereldoorlog. Radio wordt een massamedium en daar spelen de nazi's op in. Ze maken een goedkope variant van de radio zodat meer mensen er eentje kunnen kopen, en die alleen frequenties kan ontvangen waar nazi-propaganda op te horen is. Het doel: propaganda direct in de woonkamer van mensen krijgen. Aan de andere kant is er de anti-nazipropaganda. Van, jawel, het Amerikaanse Disney. En niet bepaald subtiel. Ja, zei het toch. Donald Duck beleeft in deze bioscoopfilm z'n grootste nachtmerrie onder het bewind van nazi-Duitsland. Maar wordt uiteindelijk wakker in het vrije Amerika. Propagandaverhalen verspreiden zich nog makkelijker via dat andere nieuwe medium televisie. Propaganda komt net als via radio rechtstreeks huiskamers in maar met beelden. De uitspraak is niet voor niets 'een beeld zegt meer dan duizend woorden'. Dus die zes elementen? Doen het prima op tv. Het Amerikaanse leger zendt z'n eigen documentaires uit over onder meer de Koude Oorlog. Ook in Nederlandse spotjes en uitzendingen gaat het daarover Dat betekent dat wij de middelen die wij mede door onze pactgenoten bezitten moeten verdelen tussen kanonnen en margarine. En een ander groot voordeel van tv: je kunt rechtstreeks het volk toespreken. Met enorme impact. Oké, en dan de revolutionaire uitvinding waarmee iedereen propaganda kan verspreiden. Internet. En specifieker, social media. Daarmee bereikt propaganda ook makkelijker de vijand, in plaats van alleen de eigen bevolking. En die sociale media zitten dus vol met memes, zoals deze. Ook oorlogspropaganda, met een gigantisch bereik. Kun je zien als moderne versie van vroegere cartoons. De vorm is anders, maar de kern van propaganda blijft dus hetzelfde. En dat zie je soms wel heel duidelijk terug. Check deze Amerikaanse poster die vrouwen tijdens de Tweede Wereldoorlog stimuleert om meer te gaan werken. Later wordt het een feministisch symbool en nog later gebruikt het Israëlische leger hetzelfde beeld. En weet je nog, deze antisemitische poster? Precies zo'n octopus-symbool verspreidt ook de Nederlandse regering tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar de octopus is hier Japan, dat Nederlands-Indië bezet en Nederland wil Japan verslaan om zelf weer de macht in Nederlands-Indië te grijpen. En afbeeldingen van Joden als duivels of demonen. Zoiets zie je ook nu weer in de Iraanse Lego-propaganda. Brengt me bij de nieuwste ontwikkeling in oorlogspropaganda. AI. Of zoals deze onderzoekers het noemen: 'slopaganda'. Met nog meer bereik en snelheid. Iran wil met die Lego-video's vooral jou en mij bereiken. Als die video's hier populair zijn, leidt dat de aandacht af van kritiek op Iran. Over het recordaantal executies bijvoorbeeld of de duizenden doden bij een protestgolf begin dit jaar. En ook al beweren de makers van de Lego-video's Het regime is wel klant, zeggen ze. Tegelijkertijd verspreidt het Witte Huis propagandavideo's gericht op Amerikanen waarin Hollywood-films met echte oorlogsbeelden gemengd worden. En memes. Hmm, hier mist in ieder geval wel een elementje. Wat de VS met deze video's probeert? Maar of dat nou zo aanslaat? Een ding is zeker: deze oorlogspropaganda zal niet de laatste zijn die in jouw tijdlijn voorbijkomt.