Zo werden Molukkers naar Nederland gehaald

‘Mijn oma hoort op de Molukken’. De Molukken is een eilandengroep. In de 17e eeuw maakt het deel uit van Nederlands-Indië, dat door Nederland gekoloniseerd is. Als Indonesië onafhankelijkheid wil, vechten sommige Molukkers aan de kant van de Nederlanders, omdat ze hopen dat ze een eigen staat kunnen krijgen. Dat lukt niet. De Molukkers worden naar Nederland gebracht, eerst tijdelijk. Maar teruggaan gaat niet.. Het is een cultuur van pesta's, papeda, familie en trots. Molukkers hebben altijd stijl. Maar er is ook pijn. Ja, ik zie het trauma wel een beetje in mijn oma's. De pijn en verdriet van het verlaten van hun land. Ze hoort gewoon thuis in de Molukken. Duizenden Molukkers worden 75 jaar geleden naar Nederland gehaald. Tijdelijk, zegt de Nederlandse overheid, maar tijdelijk wordt voor veel van hen voor altijd. In deze video gaan we het hebben over Molukkers in Nederland. Over de strijd die ze voerden om terug naar huis te kunnen, hoe verschillend de community is en over de cultuur. En nee, we gaan het zeker niet alleen hebben over het verleden. Want kom je bijvoorbeeld in een Molukse wijk? Weet dan dat je een hele hoop mensen gaat begroeten. Sorry. Alles goed met u? Jullie zijn aan het filmen. We komen snel langs. Oké, doei. We zijn te gast in het Molukse restaurant van Chesron. Dit voelt zo ongemakkelijk. Want eten is heel belangrijk in de Molukse cultuur. Vandaag gaan we maken... Ikan ritja ritja, de boemboe ervan. Ik heb nasi kuding, rendang en... Wat typisch Moluks is qua eten: Dat eigenlijk elke familie het beste recept heeft. Ja, we zijn een enorm trots volk. Van je moeder of van je oma is altijd het beste. Voor deze video deelden we een vragenlijst en meer dan 1300 jongeren met Molukse roots vulden die in. Een groot deel daarvan, dik 75%, laat weten dat hun Molukse achtergrond belangrijk of heel belangrijk is voor wie ze zijn. Het is gewoon eigenlijk één hele grote familie. Je voelt je echt verbonden met elkaar. Dat is heel mooi. De muziek, het eten. Het is eigenlijk gewoon alles voor mij, waar ik vandaan kom. En dat is ook goed te zien op dit evenement van de Molukse community. Ik maak hier salawakus, dat zijn Molukse schilden. Het zijn allemaal Molukse symbolen, wat allemaal betrekking heeft tot iemands dorp, iemands clan, iemands familiesymbool. Die zet ik erop en die graveer ik. Wat is jouw favoriete Molukse gerecht? Oef, ja. Beetje basic, maar gewoon een goede saté. Daar kan je niet aan tippen natuurlijk. Haar oma's lemper is altijd het lekkerst. Daar ben ik het wel mee eens. Dan vind ik papeda het lekkerst. Dat moet ik even toegeven. En wat we ook veel hoorden, dat ze het jammer vinden dat andere jongeren vaak niet weten wat de Molukken eigenlijk zijn. Wat weet jij van de Molukken? Ik weet gewoon dat Molukken mensen zijn van afkomst. Dat ze gewoon Moluks zijn. Ik zeg heel eerlijk, ik ken ze niet. Weet niet wat het is. Nee, maar ik heb wel ooit iets gehoord over iets met een trein ofzo? Dat zijn volgens mij mensen die van de Nederlandse kolonies naar Nederland zijn verhuisd. Ik weet het niet. Ik weet alleen dat vroeger niet alles best ging met ze. Dat ze niet goed gezet zijn. De Molukken is een eilandengroep met meer dan duizend eilanden. Die liggen hier. In de zeventiende eeuw gaan Nederlanders er met de VOC naartoe. De reden? Kruidnagel en nootmuskaat. Nu overal te krijgen, maar toen heel kostbaar. De Nederlanders willen niet alleen specerijen, ze willen een heel gebied. Daarvoor gebruiken ze veel en extreem geweld. Het gebied noemen ze Nederlands-Indië. Eeuwenlang is Nederland er de baas. Tot de Tweede Wereldoorlog. In 1945 roept Indonesië de onafhankelijkheid uit. Maar Nederland wil de kolonie niet opgeven. Er begint een heftige oorlog. Sommige Molukse soldaten vechten mee aan de kant van Nederland, tegen Indonesië dus. Dat komt omdat ze al jaren in dienst zijn van Nederland en hopen dat Nederland hen helpt om een eigen Molukse staat te krijgen. Na vier jaar strijd is Indonesië officieel de baas. Sommige Molukkers sluiten zich aan bij Indonesië, maar anderen willen dus hun eigen staat. En daarom roepen ze, tot woede van Indonesië, op 25 april hun eigen republiek uit, de RMS. Tot op de dag van vandaag wordt de RMS niet officieel als losse staat gezien of erkend. Ook niet door Nederland. Ik vind het heel mooi dat jongeren zoals wij nog steeds heel erg bezig zijn met de RMS. Ik wil ook gewoon dat wij gewoon vrij zijn. Geen corruptie in ons land. Ik was een paar jaar geleden naar Den Haag gegaan en dan loop je met zijn allen met vlaggen en al die dingen. Zo demonstreer je eigenlijk een beetje, voor een vrij RMS. Als de jongeren het niet doen, dan zal het wegvagen. Oké, weer even terug in de tijd. Een groep Molukse militairen zit nog verspreid door Indonesië. Ze willen terug naar de Molukken, maar Indonesië houdt dat tegen. Want sterke mannen die daar gaan meevechten tegen Indonesië, dat willen ze niet. Indonesië ziet hen als landverraders. De Nederlanders zijn nog verantwoordelijk voor hun Molukse militairen, die nu nergens heen kunnen. Omdat ze geen andere oplossing zien, halen ze de militairen en hun gezinnen naar Nederland. Tijdelijk. Een half jaar, is het idee. Veel gezinnen laten ook kinderen achter om bijvoorbeeld voor oudere familieleden te zorgen. En zo komen in 1951 bijna 13.000 mannen, vrouwen en kinderen hier met koffers aan. Met de verwachting: Nederland zal ons snel terug naar huis helpen. Eenmaal aangekomen in Nederland krijgen de soldaten en hun gezinnen geen warm welkom, want Nederland ontslaat alle militairen. Ze worden opgevangen in kazernes, kloosters en in voormalig concentratiekampen, zoals Kamp Westerbork of zoals hier, Kamp Vught. Je gaat naar school op het kamp of in de buurt daarvan. En je eet en slaapt met zijn allen op een heel klein oppervlak. En oma was vier jaar toen zij meeging met haar gezin richting Nederland. Het was sowieso een hele lange tocht en je zit gewoon in een krappe kamer, dus dat helpt ook niet echt bij het traumatische gedeelte zeg maar. Ze komen op een hele onbekende plek terecht en dan ook hier in de barakken. Die waren toen nog in dezelfde staat als van de Tweede Wereldoorlog. Ja, je werd gewoon vreemd aangekeken zeg maar. Dat hoor ik terug. Er gaan vele jaren voorbij en de koffers staan nog altijd klaar om terug te gaan. De Molukkers protesteren ieder jaar om aandacht te vragen voor hun situatie, maar er komt geen oplossing. En als je denkt, dan ga je op eigen houtje naar de Molukken. Nou, dat was echt heel moeilijk. Veel Molukkers toen hadden maar weinig geld. Een deel had geen paspoort en ook waren de Molukken nog steeds niet vrij van Indonesië. Eva Metselaar deed onderzoek naar de geschiedenis van Molukse families. Dit ben ik met mijn opa en mijn oma. Ik denk dat ze heel veel heimwee hebben gevoeld, zowel naar hun thuisland als naar familie. Ze hebben vaak familieleden achtergelaten. Ze wisten niet waar ze aan toe waren. Dus ik denk dat het heel veel onrust gaf en dat daar dus de pijn in zat. Volgens Eva gaat iedere familie hier op een andere manier mee om. Maar over het algemeen werd er echt vrij weinig gepraat over de geschiedenis. Als je een legergezin hebt, dan moest je hard zijn en je moest door. Je moest vechten. Dus ik denk dat je dan sowieso al wat minder praat over gevoelens en dat je dat al niet leert van je ouders. En dat blijkt dus echt wel omdat die pijn zo hevig was zoals bij mijn eigen familie. Het leven in de kampen is na al die jaren niet meer te doen. En dat brengt ons hier, in de Molukse wijk in Vught. Er komen namelijk meer dan zestig Molukse wijken waar alleen Molukkers mogen wonen. Maar niet iedereen wil daarheen. Naar een woonwijk toe. Eigenlijk ben ik helemaal tegen. Waarom? Wij zijn hier naartoe gekomen. Niet om mooi te wonen. Nee. En groot te wonen. Nee? Wij zijn hier eigenlijk gekomen, alleen maar wachtende op het moment dat wij weer naar ons land terug kunnen keren. Ja, ja. De wijken liggen verspreid over het land en bestaan nu nog steeds. Ook hier in Vught maken de oude barakken begin jaren negentig plaats voor een woonwijk. We zijn nu in het kamp. Ofja, woonoord Lunetten, kamp Vught. En ja, hier wonen wij. Alle straten hier op het kamp hebben namen van de schepen waar de Molukkers mee aankwamen. Dus hier heb je Atlantis. Maar je hebt ook Astorias en Fairsea bijvoorbeeld. Het zijn overal gewoon open deuren hierzo, dus je wordt altijd gewoon met liefde ontvangen. Dat is het enige wat je nodig hebt eigenlijk. En dat heb je wel bij een Molukse wijk. Er wordt over je geschiedenis gepraat. Je familie is gewoon altijd bij je. Zien jullie jezelf hier voor altijd wonen? Ik zou het niet erg vinden. Nee? Nee, ik vind het heel leuk hier. Terug naar de jaren zeventig. Want weet je nog? Molukkers zouden een half jaar blijven. Maar het is inmiddels twintig jaar later en ze kunnen nog steeds niet terug. Steeds meer Molukse jongeren protesteren tegen een manier waarop Nederland hen en hun ouders behandelt, en voor hun eigen Molukse staat. De acties worden steeds extremer. Ik ben zelf dus ook tegen geweld. Maar als het zo doorgaat, dan.... Dan moet ik zeggen, desnoods geweld. Eind jaren zeventig zijn er meerdere kapingen en gijzelingen. Er wordt een basisschool bezet en meer dan honderd kinderen worden gegijzeld. En ook deze trein bij De Punt in Drenthe wordt voor bijna drie weken gekaapt. Bijna drie weken na het begin van de gijzelingsacties in Bovensmilde en bij De Punt, besloot de regering gewapenderhand daaraan een einde te maken. Zes kapers en twee gegijzelden worden gedood. De acties lossen niets op, maar ze hebben nog wel steeds effect op Molukse jongeren nu. Bijna alle jongeren in onze vragenlijst horen wel eens het volgende: (variaties op ‘hey treinkaper). Molukse roots hebben is voor mij heel veelzijdig. Ik moet denken aan de cultuur en tradities die we hebben. Zo is Gero een jaar geleden begonnen met vliegers maken. We hebben allemaal gehoord dat onze opa allemaal vliegergevechten deed met iedereen hier op kamp, elke opa. Uiteindelijk is dat wel minder geworden. Dat vindt hij zonde. Ja, we houden gewoon een beetje traditie in stand. Ook gewoon leuk om weer te maken. Het is 1986, 35 jaar na de eerste aankomst hebben heel veel Molukkers hier hun leven opgebouwd met kinderen, kleinkinderen. Nederland begint steeds meer in te zien dat er fouten zijn gemaakt. Na gesprekken tussen de Molukse gemeenschap en de regering komt er hulp voor jonge Molukkers bij het vinden van werk. Molukse wijken worden opgeknapt en de oudere eerste generatie krijgt een erespeld en een jaarlijkse uitkering. Het is eigenlijk te lang. 35 jaar heeft het geduurd voordat we tot die erkenning komen. Van de jongeren die onze vragenlijst invulden, praten de meeste soms of regelmatig over het verleden. Maar er wordt sowieso verschillend naar gekeken vanuit de community. Sommigen willen dat er meer stilgestaan wordt bij de pijn en anderen willen juist meer focus op de toekomst. Mijn moeder vond het altijd wel heel lastig om sowieso over Molukse cultuur te praten. Alles wat ik aan haar vroeg, was ‘Ja, zo is het gewoon’. Eva vindt dat jongeren van nu meer afstand mogen nemen van het verleden. Dat zij het wel kunnen lezen, kunnen voelen, maar dat ze ook kunnen bedenken, wat gaan we met deze pijn doen? Hoe zetten we dat om in kracht? En hoe zorgen we ervoor dat onze cultuur wel in leven blijft hier in Nederland? Op wat voor manier vind jij dat er naar de toekomst moet worden gekeken? Ik vind dat wij het verdienen om te leven. Om de geschiedenis zeker niet te vergeten, maar absoluut door te gaan, de trauma's te doorbreken en eigenlijk een beetje cherry picking en de mooiste dingen uit onze cultuur halen. Om dat door te geven aan de nieuwe generaties. Om die pijn en het trauma een plekje te kunnen geven. Veel jongeren met Molukse roots zijn tegenwoordig bezig met het onderzoeken en uitdragen van hun cultuur en taal. Zo ook in de kleding van Ninetyfour, een merk opgericht door Geronimo. Hij heeft Molukse roots en probeert dat ook in zijn kleding terug te laten komen. Wat je bij mij ziet zijn Molukse tekens. Alles is gelijk. Dus je ziet dat iedereen dezelfde stijl heeft. Maar Molukkers hebben altijd stijl. Molukse roots komen veel terug in muziek, eten, films en series. En ook zijn er veel bekende Nederlanders waarvan je misschien niet wist dat ze Molukse roots hebben. Ze zijn heel creatief, muzikaal. Ook goede voetballers. Iedereen doet wat en ik denk in de jaren nu later weet iedereen wie wij zijn. Op een goede manier. En daarom zie je nu, 75 jaar na de eerste aankomst, de Molukse roots overal terug. Selamat makan.