Wie was Wolfgang Amadeus Mozart?

De bestbetaalde musicus van de 18e eeuw — Wolfgang Amadeus Mozart was een echt wonderkind: op zijn vijfde schreef hij zijn eerste compositie. In zijn leven schreef hij een heleboel opera’s en sonates, die nog steeds gespeeld worden. Mozart overleed op zijn 35e. Hij had zelf het requiem voor zijn uitvaart geschreven. — Wat hebben een vieze mop, de Nokia 3310 en Hans Teeuwen te maken met…Als je in een winkelstraat aan Henk of Ingrid vraagt of ze één componist kunnen noemen, dan is de kans groot dat ze ‘Mozart’ of ‘Moo-zart’ zeggen. Maar wie was toch die man wiens muziek we twee eeuwen na zijn dood nog altijd en overal horen? Op Spotify, in de concertzaal, in films en series, als ringtoon van de net zo onverwoestbare Nokia 3310. Het begon allemaal op 27 januari 1756 aan de Getreidegasse 225 in Salzburg, de stad van de Mozartkugln, toen nog simpelweg kugln geheten. Anna Maria Pertl beviel van haar zevende en tevens laatste kind: Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart. Je mocht ook gewoon Wolfie zeggen. Vijf van de andere zes kinderen waren al overleden, alleen zijn zus Maria Anna - Nannerl - leefde nog. Vader Leopold was violist en gaf in de huiskamer muziekles aan Nannerl. De kleine Mozart keek vanaf zijn Stokke Tripp Trapp geboeid toe. Al op zijn derde dacht hij: ‘Genoeg gezien’ en kroop zelf achter de piano. Een jaar later kon hij ook viool spelen en op zijn vijfde schreef hij zijn eerste compositie. Ja, hoe wonderkind wil je het hebben? Dit waren zijn eerste noten. Dit was Menuet KV. 1 van Mozart en KV staat trouwens voor Köchelverzeichnis, genoemd naar Ludwig Köchel, de man die Mozarts muziekjes netjes rubriceerde. Hoest nou Kögel? Vader Leopold rook geld. Natuurlijk: uitmelken! Dit moest de hele wereld zien. In juni 1763, Mozart was zeven, begon de familie aan een grand tour door Europa, die uiteindelijk meer dan drie jaar zou duren. Blijkbaar kneep de onderwijsinspectie een oogje toe. Ze kwamen onder meer in Parijs, waar hij piano speelde voor Lodewijk de vijftiende en Marie-Antoinette. In Londen maakte hij kennis met koning George de derde en Johann Christian Bach, een van de zonen van Johann Sebastian. Ook deden ze ons kikkerlandje aan. Per trekschuit voeren ze van Rotterdam naar Den Haag en via Amsterdam weer terug naar Den Haag om daar de inhuldiging van Stadhouder Willem de Vijfde bij te wonen. In Haarlem speelde Mozart ook nog even op het Müllerorgel van de Grote of Sint Bavokerk. Het orgel bestaat nog steeds. Al snel kende heel Europa de jonge Wolfgang en kopten de kranten hun lof: ‘Dit is de nieuwe Michael Jackson’, ‘de nieuwe Jacob Collier’. Als dertienjarige werd Wolfgang benoemd tot concertmeester aan het hof van de aartsbisschop van Salzburg. Tegelijk bleef hij met zijn vader reizen door Europa. In Rome hoorde hij in de Sixtijnse kapel het Miserere van Gregorio Allegri. Niemand buiten het Vaticaan mocht die partituur zien. Geen probleem voor Mozart. Hij zag hem gewoon aan de binnenkant van zijn ogen na één keer luisteren. En hij zette Allegri’s koorkraker zo op papier. In Italië schreef hij ook zijn eerste opera. Al dat gereis zorgde er trouwens wel voor dat de aartsbisschop hem ontsloeg, is ook niet gek. Mozart was er nooit. Ons wondere wolfje, Suske en Wiske, ging verder als ‘s werelds eerste freelancemusicus. Mozart was actief binnen de vrijmetselarij en was ook een gelovig man, dacht vaak na over leven en dood, maar was ook niet vies van een grapje. Mensen in zijn omgeving werden voortdurend door hem in de maling genomen. In zijn ogen slechte concullega-componisten nam hij op de hak door parodieën te schrijven. Luister maar eens naar de bewust fout geschreven noten in ‘Ein musikalischer Spass’. Mozart werd omschreven als een ‘kinderlijk, vulgair, bijdehand persoon met een voorliefde voor onderbroekenlol’. Waarschijnlijk waren deze eigenschappen de reden dat hij in Salzburg niet erg gewaardeerd werd. Het is trouwens interessant om na te gaan hoe hij er eigenlijk uitzag. Hij is namelijk nooit vastgelegd door een echt goede schilder. Zijn zus omschreef hem als: ‘klein, schraal, bleek van gelaatskleur, zonder de geringste pretentie en gelaatsuitdrukking of lichaamsbouw’. “Thanks sis” En een schrijver die Mozart ooit ontmoette, noemde hem: ‘klein, vlug, beweeglijk en met puilogen, een onaanzienlijke figuur.’ Tóch vond hij een vrouw. In Wenen ontmoette hij bij een buurtbarbecue zangeres Constance Weber. Ze werden verliefd. Pa vond het maar niks, maar toch trouwden ze. Ze kregen zes kinderen, van wie er maar twee volwassen werden. Carl en Franz. Mozart reisde er lekker op los en scoorden hits in alle genres. Opera: En natuurlijk deze: Eine Kleine Nachtmusik. Ik moet opeens heel erg aan Hans Teeuwen denken, ik weet niet waarom. En zoete melodieën, daar was hij heel goed in. Out of Africa, in die film zit ook het klarinetconcert met deze muziek: Of pianogeweld: sonates. Heerlijk. De Turkse mars. Dit succes legde hem geen windeieren. Hij was de bestbetaalde musicus van de achttiende eeuw en toch had hij veel geldzorgen. Mozart had een groot huis met heel veel personeel. Hij speelde kaart en biljart om geld, kocht graag dure kleren, boeken en muziekinstrumenten. Zo kwam het dat hij aan het eind van zijn leven nogal rood stond. Na zijn dood moest vrouwlief heel veel muziek laten uitgeven om zo in haar levensonderhoud te kunnen voorzien. Mozarts laatste werk was een requiem, een dodenmis. Het werd zijn eigen requiem. Hoewel hij hondsberoerd was, werkte hij op zijn ziekbed koortsachtig door, maar Magere Hein was sneller. Mozart overleed op 5 december 1791, slechts 35 jaar jong. Vijf dagen later werd het Requiem, voor zover het af was, uitgevoerd ter nagedachtenis aan deze grote componist. Zijn leerling Franz Xaver Süssmayr zou het later voltooien. De film ‘Amadeus’ uit 1984 zorgde voor enorme populariteit van Mozarts muziek bij het brede publiek. De suggestie in die film dat Mozart vergiftigd werd door zijn jaloerse collega Antonio Salieri is een mooi verhaal, maar niet waar. In werkelijkheid stierf Mozart door een plotselinge ziekte, waarschijnlijk een streptokokkeninfectie. Hoeveel meer mooie muziek zouden we hebben gehad als Mozart niet 35 maar 135 jaar oud was geworden? Maar goed, ik wil niet ondankbaar overkomen, want Mozarts muzikale erfenis is sowieso goed voor minstens nog eens 135 jaar luisterplezier.