Wat is klankkleur?

Het onderscheidende vermogen van tonen in een klank — Hoe jij iets vindt klinken, is heel persoonlijk. Een stem of instrument kan warm klinken, of juist vlak en kaal. Een ander woord voor klankkleur is timbre. Zelfs het belletje van het riemen-vast-signaal in het vliegtuig heeft een klankkleur. — Wat hebben de attack, een spectralist en Nickelback te maken met klankkleur? Het is naast toonhoogte en toonverloop een van de fundamentele eigenschappen in de muziek. Klankkleur. Ken je Nickelback nog? Het markante stemgeluid van die arme Chad Kruger. Arme, want er zijn dus talloze websites waarop zijn band Nickelback wordt afgekraakt. Er is zelfs sprake van het Nickelback-effect. Ik citeer: Nickelback is too much of everything to be enough of something. De band is kleurloos en nep. Wat heeft dat nou met stemgeluid of met klankkleur te maken? Nou, geinig genoeg best veel. Want als een klank te veel van alles heeft, ervaren we dat als onprettig. Is een klank op een bepaalde manier uitgesproken dan is die herkenbaar en potentieel aangenaam. Ik zeg potentieel, want klankkleur is een heel persoonlijke zaak. Persoonlijk, in de manier waarop we geluiden waarderen. Eerst nog even over de definitie van klankkleur of timbre als je ook ijskast, taartje en oto zegt. Hey, waar is mijn taartje? Oh, in de ijskast van de oto schat. Timbre of klankkleur is het onderscheidende vermogen van tonen van dezelfde toonhoogte in een klank. Of zoals de Amerikaanse akoestische federatie het stelt: timbre is het kenmerk van een auditieve sensatie, waardoor een luisteraar kan beoordelen dat twee niet identieke geluiden die op dezelfde manier even luid en op dezelfde toonhoogte worden gepresenteerd, toch ongelijk zijn. Ik hoop dat je er nog bent. Leuk wordt het namelijk als we klankkleuren onder woorden proberen te brengen. Want zo complex als de samenstelling van een bepaalde klankkleur kan zijn, zo complex is de keuze van een passend Nederlands woord om de stem van die ene zangeres, dat gekke orgelregister of die oude elektrische gitaar te verzinnen. Een stem kan hees, doorleefd, raspend of juist stralend goudomrand of zijdezacht zijn. Een orgelmixtuur kan fonkelend, sprankelend of juist bijtend en schreeuwerig zijn. Die oude Gibson Les Paul, die kan romig, vet en wulps of juist gillend, huilend en snijdend zijn. En het hangt ook allemaal weer af van de gebruikte versterkers en pedaaltjes. Maar goed, het gaat om een specifiek geluid en onze perceptie daarvan. Dat proces van het ontcijferen van een geluid is best delicaat. Neem een trompet. Nee, dank je. Trompet wordt aangeblazen en dan ontstaat het geluid. Maar hak je dat eerste moment van het aanblazen van de rest van het geluid af? Dan is het al moeilijk om te horen of het nou om een trompet of een klarinet, een hobo, cello of zelfs een synthesizer gaat. Dat eerste moment, de attack of de aanzet van een toon, is erg bepalend voor het identificeren van het geluid. Die aanzet is karakteristiek voor een instrument of ding en mede dankzij de rest van de envelope, dat wil zeggen het traject van aanzet tot wegsterven van de klank, maakt dat we er een bepaald instrument, een bepaalde stem of een zeker ander object in herkennen. Van je koffiemachine via bubbeltjesplastic en een krijtje op een schoolbord tot het dingdongetje dat je je gordel om moet doen omdat er turbulentie komt. Allemaal timbres, klankkleuren die we de hele dag lopen te ontleden. Ik had het trouwens over de envelope, dat gaat over de zogenaamde ADSR-curve. Attack, decay, sustain en release. Aanzet, afzakken tot constante klank. De constante klank zelf en tenslotte het wegsterven ervan. Bij een piano gaat het bij de attack om de hamer op de snaar. Bij decay om de tijd en de sterkte waarmee die eerste aanslag vervolgens overgaat in de uit-klank. De sustain is dat hamerloze doorklinken van de snaar en de release, dat is het moment waarop je de toets loslaat. Bij een trompet zou de attack de eerste persing via de lippen zijn, waarop de trompet vanuit stilte ineens tot klinken wordt gebracht en hoe bruusker je blaast, hoe sterker en puntiger die attack is. Vervolgens kan je met je longen bepalen hoe sterk de decay, het verval, is en hoe lang de sustain. Als je de trompet op een persluchtleiding aansluit is de sustain theoretisch oneindig. Je longen zijn dat niet, dus andere sustain. De release is het moment waarop je lippen de trompet weer loslaten. Dat lucht op. Maar misschien ben je pas echt opgelucht als ik de technische motorkap nog even verder open doe. Nou, vooruit dan maar. Klankkleur ontstaat door de manier waarop een grondtoon samengaat met boventonen. Die grondtoon is de basis waaruit ons gehoor de toonhoogte filtert. Boven die grondtoon kan een heel legertje aan boventonen zitten en elk van die boventonen kan een eigen sterkte en verloop hebben. Met die specifieke combinatie van grondtoon en boventonen is elk geluid op aarde opgebouwd. Je kan het dus ook weer ontleden en dat doe je met een spectrometer. Uit het apparaat rolt een spectrogram en dat is eigenlijk dus een foto van de frequentieverdeling van een bepaald geluid. Een zichtbare klankkleur dus. Dat was smullen voor spectralisten. Componisten die vanaf 1970 met een stapel spectrogrammen in de hand muziek gingen maken waarbij klanken dus gedicteerd werden door de samenstelling van de boventonen. Allemaal dankzij het geestverruimende werk van het Franse IRCAM-Instituut. Mocht je het nou niet meer zien zitten was dan maar synesthetisch geworden, hoewel, dan ben je of ben je niet. Als je synesthesie hebt, zie je geluid en hoe precies? Ja, dat verschilt een beetje per persoon. Billie Eilish, Kanye West, Jean Sibelius, Alexander Scriabe, pianiste Sterre Hond die erover vertelde in Maatwerk. Ik zie kleur als ik muziek maak. De lijst is nog veel langer. Het zijn allemaal musici voor wie muziek en kleuren met elkaar verbonden waren of zijn. En dat kan heel handig zijn bij het componeren of improviseren. Het kan ook irritant zijn als je muziek moet spelen van iemand die onbewust de lelijkste kleurcombinaties maakt. Of dat je een half uur lang een poepbruine pianosonate moet spelen. Bah. Over mooi vies geluid gesproken: kerkklokken. De koepel van de kerkklok heeft een fascinerende klankkleur, want een klokkentoon is in zekere zin vals, dissonant, want boven die grondtoon stapelen zich allemaal boventonen en die boventonen zijn hier en daar lekker stout. Zo, nu heb je de klok horen luiden en weet je waar de klok hangt en weet je waar de klok de klepel raakt. Wacht, jongens, als je de klok hoort luiden dan weet je waar de klepel hangt. Klepel. Waar die hangt. Waar die hangt. Weten we dat nou eigenlijk?Instagram influencersales. Passief inkomen Bitcoin Papa's erfenis.