Wat is een mis?

De dienstregeling van een kerkdienst in de katholieke kerk — De mis heeft een vaste structuur van gezangen en rituelen op een Latijnse tekst. Dit bestaat uit de volgende vaste gezangen: het Kyrie, het Gloria, het Credo, het Sanctus met het Benedictus en het Agnus Dei (Lam Gods). De eerste missen waren louter bedoeld voor kerkelijk gebruik. Later waren de composities ook te horen de concertzaal. En daarna kwam ook de dodenmis: het requiem. 'Requiem æternam' betekent 'eeuwige rust'. — Daar zijn we weer. Wat he... Oh, d’r gaat hier even iets helemaal mis. Loop je nog? Ok, uh, wat hebben Karel de Grote een duif en de dood te maken met een mis? Een mis kan je zien als de dienstregeling van een kerkdienst in een katholieke kerk. Het woord komt van de tekst: ‘Ite, missa est’, hetgeen betekent: ‘Gaat, dit is de wegzending’. Met die oude woorden besluit de priester in de rooms-katholieke liturgie de eredienst. Tijdens de mis -de eucharistieviering- herdenkt men de kruisdood van Jezus met een maaltijd van brood en wijn. Wijn is rood. De hostie is een brood. De mis heeft een vaste structuur van gezangen en rituelen op een Latijnse tekst. Het zogenaamde ordinarium. Om mis-verstanden te voorkomen. Het ordinarium bestaat uit de volgende vaste gezangen: het Kyrie Heer, ontferm U, het Gloria, eer aan God in de hoge, Credo, geloofsbelijdenis het Sanctus, heilig, heilig, heilig met Benedictus. ‘Gezegend Hij die komt’ en het Agnus Dei, Lam Gods. Al sinds de middeleeuwen schrijven componisten muziek voor de mis. De muzikale misontwikkeling had veel invloed op de westerse muziekgeschiedenis. Al in de zesde en zevende eeuw hadden veel kloosters hun eigen zangboeken. Karel de Grote wilde in niet mis te verstane woorden duidelijk maken dat de liturgie overal in zijn rijk hetzelfde moest zijn. Om dit te bereiken gebruikte hij een legende. Er werden afbeeldingen verspreid met daarop paus Gregorius, die door een duif, het symbool van de Heilige Geest, een aantal gezangen ingefluisterd krijgt. Roekoe! En voilà, de vaste liturgie was geboren. Die Gregoriaanse liturgie werd genoteerd in een bètaversie van ons huidige notenschrift: De neumen. In de elfde eeuw werd voor de mis in de Notre Dame in Parijs de eerste meerstemmige muziek geschreven door Perótinus of Perotìnûs. Geleidelijk ontstond de gewoonte om Gregoriaanse melodieën als uitgangspunt te nemen en daar andere stemmen aan toe te voegen. De eerste complete missen werden in de veertiende eeuw gecomponeerd door Guillaume de Machaut. En in de vijftiende en zestiende eeuw volgen Mis Masters Jacob Obrecht, Johannes Ockeghem, Josquin des Prez en Giovanni Pierluigi da Palestrina. Al deze componisten hadden een zeer belangrijke functie binnen de katholieke kerk de vorstelijke beloning uit de collectezak die deze heren ontvingen was bepaald niet mis. De eerste missen waren louter bedoeld voor kerkelijk gebruik, maar de composities vonden langzaamaan ook de weg naar de concertzaal. Ze waren niet te missen: Bachs Hohe Messe, Mozarts Krönungsmesse, Beethovens Missa solemnis en werken van Haydn, Schubert, Bruckner, Gounod, Liszt, Rossini, Stravinsky en Berlioz. De mooiste muziek is misschien wel geschreven voor de dodenmis. Het Requiem. Het is nagedachtenismuziek voor wie de doden mist. Requiem æternam betekent: eeuwige rust. Van het ordinarium. De gewone gedeelten van de mis worden het Gloria en het Credo niet gezongen en de andere delen worden toegevoegd. Het In Paradisum, mogen de engelen u geleiden naar het paradijs dat gezongen wordt bij het naar buiten dragen van de kist en het Libera me, Heer, bevrijd mij van de eeuwige dood. Dat gezongen wordt vlak voor het zakken van de kist. Die worden ook vaak verklankt als deel van het requiem, al horen ze er strikt genomen niet in. Bij het Dies Irae gaan componisten vaak helemaal los. En dat is logisch ook, want het gaat over de dag des oordeels. Het overweldigende Dies Irae uit het Requiem van Verdi, dat een mooi voorbeeld en nogal luid. Het is niet geschikt voor de mis-ofone medemens. Duizenden componisten hebben inmiddels een requiem geschreven. Wie als de dood is voor dit soort muziek moet vooral niet naar Requiemsurvey.org, want daar vind je een catalogus met ruim 5700 requiems van dik 3500 componisten. Ja, das nie mis-selijk he. Er zullen ongetwijfeld wat misbaksels tussen zitten, maar de publiekslievelingen, die noem ik even: Requiems van Mozart, Fauré en Brahms. En ik doe er ook even een persoonlijke geheimtip bij: het Requiem van Duruflé. Ik hoop dat ze dat in de hemel ook op het repertoire hebben staan. Hedendaagse parels om niet te missen zijn die van Andrew Lloyd Webber, Karl Jenkins en Joey Roukens. Je hoort het: de dodenmis is springlevend.