Wat is een blaasorkest?

Harmonie, Fanfare, brassband én dweilorkest — Zo’n 100.000 Nederlanders zijn lid van een blaasorkest. Naast een boel blazers is er ook vaak een ritmesectie voor het betere melodische en niet-melodische slagwerk. Onder de blaasorkesten onderscheiden we Harmonie, fanfare en brassband: HaFaBra. — Hey Erik, wat heb je een leuke blazer aan. -Een blazer bedoel je? Blazer? Oh, ik zeg altijd blazer. Wat hebben urologen, de val van de Bastille en een vent genaamd Vent te maken met een blaasorkest? Eerst even uitblazen hoor. Zo. Het blaasorkest. -Auw! Sorry. Zo'n 100.000 Nederlanders zijn lid van zo'n orkest dat bestaat uit allerlei blazers, op bladblazers na. Die mogen door de strenge milieuzones het oefenlokaal niet meer in. Naast een boel blazers is er ook vaak een ritmesectie voor de betere melodische en niet melodische slagwerk. Al het goede komt in drieën en dat is hier ook zo. Onder het blaasorkest onderscheiden we harmonie, fanfare en brassband. HaFaBra is een mooie afko voor de vrijmibo. Die derde helft is bij veel verenigingen trouwens ook goed voor de sociale cohesie. Maar goed: HaFaBra. Om te beginnen de harmonie, de grootste van het stel. Het harmonieorkest bevat koperblazers, houtblazers en slagwerk. En meer. Soms tref je er zelfs een verdwaalde basgitaar of synthesizer aan. Naar gelang de compositie bevat een harmonieorkest een breed scala aan klanken, gevormd door de koperblazers, van trompet tot tuba. Een flinke bos hout, van piccolo tot de altfluit, van klarinet tot contrafagot. En vlak ook de saxofoonfamilie niet uit. Voor wie van saxy hou(d)t. Vergeleken met een symfonieorkest ontbreken de strijkplanken. Dus geen violen, altviolen, celli en contrabassi. Dat was vroeger ook een kostenkwestie, want strijkinstrumenten zijn duurder dan blaasinstrumenten. Overigens zou je kunnen zeggen dat de houtblazers in de harmonie de rol van de strijkers in een symfonieorkest vertolken. Dus mis je die violen? Ben je betoeterd! En tel daar het koperblazersbataljon en de slagerij bij op en je hebt een indrukwekkende klanksensatie die ook in de open lucht overeind blijft. Muzikaal was het vroeger voornamelijk functionele muziek, marsen en ander legerspul, ceremoniële muziek en wat bewerkte ouvertures uit de concertzaal. Tegenwoordig kan je alle kanten op van gearrangeerde symfonieën van Beethoven en Dvořák via filmmuziek tot covers van Abba en ACDC. Nou, dat was eind 18e eeuw nog knap lastig. Niet alleen omdat beide bands nog niet bestonden, maar vooral omdat de harmonie nog stukken compacter was. Een Boheemse vent genaamd Vent richtte in 1771 een harmonie op met twee hobo's, twee althobo's, twee hoorns en twee fagotten. En nog steeds wordt hij geëerd via de Vent-ielen van de blazers. De oudste Nederlandse harmonie is volgens het Guinness Book of Records de Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia Mheer uit 1821. In Vlaanderen waren ze er stiekem nog eerder bij. Op 1 mei 1770 werd in Herberg De Handboog in het Vlaamse Reet. De Sociëteit van Harmonie opgericht. De oudste harmonie van de Benelux staat dus geschreven op het conto van Reet. En laten we Jan niet vergeten Jan Klaassen was trompetter in het leger van de prins. Ja, maar ver voor die hit was de heer Claessen hoboïst in het leger van de Prins. Hoboïstenkorpsen, aangevuld met een klein beetje koper klonken aan het front. Dat is pure psychologische oorlogsvoering want laat 20 hoboïsten met 20 nét-niet-zuivere instrumenten tegelijk het volkslied spelen en de tegenstander blaast de aftocht. Hoeveel hobo's er betrokken waren bij de bestorming van de Bastille weet ik niet, maar die Franse Revolutie bleek ook een sleutelmoment in de ontwikkeling van de harmonie. Want naast de heer Vent en het conto van Reet was Parijs de plaats van handeling. Voor de Bastille bestond de Franse harmonie uit een man of acht. Na de bestorming ontstond er een Parijse beroepsharmonie van minstens 45 man. 1790 jaartje na de Bastille kan je dus zien als het geboortejaar van de moderne harmonie. Die werd al snel hip en professioneel. Concerten werden in de openlucht gegeven, maar ook al snel werden concertzalen uit de grond gestampt. Die concertzalen zijn er nu nog steeds en vind je vaak in de buurt van stadsparken. En eens in de zoveel tijd zit zo'n zaal tjokvol supporters van allerlei blaasorkesten. Afgelopen jaar was het weer zover tijdens het WMC, het Wereld Muziek Concours in Kerkrade. Zo'n concours is een geliefde manier om als orkest te excelleren, zorgt voor een kwaliteitsboost van je orkest en je houdt de eer van de vereniging en soms zelfs van je dorp of stad hoog. Als je in een bepaalde divisie speelt, is het zelfs verplicht om eens in de vijf jaar mee te doen aan een concours. Anders degradeer je. Het blijft dus flink oefenen geblazen. Het geldt niet alleen voor de harmonie, maar ook HaFaBra voor de fanfare en brassband. De fanfare is een iets compactere versie van de harmonie. Een uitgebreide houtblazersgroep plus bepaalde slagwerkinstrumenten die ontbreken. Zeg Fanfare en je ziet een stoet musici langstrekken een, twee in de maat, anders wordt de juffrouw kwaad en de juffrouw of meester of hen is de tambour-maitre die bij het marcheren voorop loopt en ritme en richting bepaalt. Van Koningsdag tot huldigingen en andere gemeenschapsfuncties. Koperblazers plus saxofoons, want saxen zijn officieel houtblazers vormen een herkenbaar geluid. Een typische fanfarebezetting bevat bugels die wat milder klinken dan de trompet plus de lager klinkende baritons, eufoniums en tuba’s. Net als het strijkkwartet is de fanfare ook de naam van een muziekvorm. Al in 1655 werd ‘fanfare’ in het Frans gebruikt met als betekenis een muziekstuk voor koper. Vaak met statige of feestelijke drieklanken, gespeeld door trompetten of hoorns met een dot slagwerk. De bekendste fanfare kennen we van het begin van talloze blockbusters. De 20th Century Fox Fanfare van Alfred Newman. En naast de naam van een blaasorkest en een muziekvorm is de fanfare óók de naam van een instrument. De fanfaretrompet, een hele lange unit die mag aantreden in de triomfmars uit Aïda van Verdi. Ze noemen ‘m ook wel de Aïdatrompet. En een kijktip is de Nederlandse filmklassieker Fanfare uit 1985. Over twee concurrerende clubs in een oer-Hollands landschap. Ha, harmonie? Check. Fa Fanfare check. Bra bh Uh bra brass band. Da's de derde smaak. Compacter dan de fanfare, want zonder saxofoons, louter koperblazers plus enig slagwerk zoals snaredrum en bekkens. De brassband stamt uit Engeland, omstreeks 1800. ‘K hoor net dat men cornetten in plaats van trompetten gebruikt. De cornet is ook wat compacter en minder luid dan de trompet. En waar de harmonie net als een symfonieorkest Franse hoorns gebruikt, daar bevat de brassband althoorns. Typisch Brassband is een bezetting met bugel, althoorn, bariton, eufonium en bastuba. De saxhoorns, zo worden deze rakkers genoemd, want ze zijn uitgevonden door Adolphe Sax. De Brassband bleek een mooie muzikale evangelisatiehulp voor het Leger des Heils. Die Blaasclub van The Salvation Army heette ‘The Happy Band’. Minder vrolijk is een begrafenis. In Amerika ontstond eind 19de eeuw een eigen brassbandtraditie, waarbij de band zich leende voor jazzbegrafenissen. YouTube staat vol met prachtige New Orleans Jazz Funerals. Weer eens wat anders dan Mieke Telkamp. Maar het eindigt niet bij de dood. Nee, we vieren het leven met het dweilorkest. Je kent zo'n club vast van voetbal dweilorkest Kleintje Pils is er wereldberoemd om geworden of van de carnaval. Daar komt ook de naam dweilorkest vandaan. Voor kijkers van boven de rivieren: dweilen is het beneveld rondzwalken. Tijdens een carnavaleske kroegentocht, ver voor de uitvinding van de Bluetooth speaker en de bijbehorende terreur voorzag zo'n dweilorkest je van muziek tijdens dat café kruipen. En nog steeds. Topsfeer! Vandaar dat zo'n dweilband ook wel pretband, Spaßband, plezierkapel en in Limburg de zaate hermenie wordt genoemd. Een dweilorkest bevat doorgaans trompetten, trombones, baritons of eufoniums, saxofoon, slagwerk, en die herken je van veraf, sousafoons. Deze feestsector komt ook nog eens regelmatig samen, bijvoorbeeld op de Bemmelse Dweildag. Bekende dweilorkesten zijn, naast Kleintje Pils, de Bellebloazers uit Eibergen, de RotDweilers uit Bemmel, ‘t Simpelfonisch Orkestje uit Oosterhout en Dokters Swingende Infuustoeters uit Lichtenvoorde. Limburg en Noord-Brabant hebben de meeste dweilorkesten. Flevoland maar één. Hou vol! Dweilorkest De Valkenier uit Lelystad. En tot slot: “In het mondiale Orkest der Urologie blaast de Nederlandse sectie een aardig toontje mee.” Zo lazen we in een urologenvakblad. Nou, onze gratis tip voor dit wittejassengilde: ben je betoeterd vorm Het Blaasorkest! Tjonge... jongens volgens mij mogen ze hier ook wel een keer dweilen hoor. Pfff.