Wat is de band tussen Indonesië en Nederland? | Twee miljoen mensen met Indonesische wortels

Jongens Lekker strand dagje in Nederland. Super koud, Het regent, het waait. Echt ik ben zeiknat maar ergens ongeveer aan de andere kant van de wereld, daar ligt Indonesië. Daar wonen zo'n 276 miljoen mensen. Even ter vergelijking hier in Nederland wonen er zo'n 18 miljoen. En als je het qua grootte gaat vergelijken dan loopt Indonesië helemaal van mijn duim tot aan een pink. En als je dan gaat kijken naar Nederland. Kijk, dat ligt hier. En dan zou het dus helemaal lopen tot aan ver buiten Europa, in Kazachstan. Zo groot is Indonesië. In Nederland wonen zo'n 2 miljoen mensen met hun wortels in Indonesië. Hoi! Ik ben veertien jaar en mijn opa komt uit Indonesië. Hoi, ik ben Reza en ik ben elf jaar oud. Mijn oma is Indo-Europees en toen ze bijna drie jaar oud was, is in 1952 verhuisd naar Nederland. Ik ben Valerie Kraft. Mijn moeder komt uit Surabaya. Mijn vader komt uit Bogor en dat ligt in West-Java. Mijn vader is met zijn ouders in 1965 in Nederland gekomen. Mijn moeder is in 2018 gekomen. Hallo, ik ben Timo. Toen mijn vader één was, kwam hij van Indonesië naar Nederland. Ik ben Eli van de Laag. Mijn moeder is Indonesisch en mijn vader is Nederlands. Mijn moeder is naar Nederland gekomen om geschiedenis te studeren en daarvoor wist ze al veel over de geschiedenis van Nederland en Indonesië. En mijn tante Diana. Jij bent in Nederland geboren. Klopt. Maar de rest van de familie niet? Nee, mijn twee broers en twee zussen zijn in Indonesië geboren. In Java en die zijn met de boot in 1956 naar Amsterdam gekomen. Met jouw ouders. Met mijn ouders. Met je ouders. Zeker weten. Het is natuurlijk geen toeval dat er zoveel mensen hier in Nederland wonen met roots in Indonesië. We nemen een duik in dat enorme eilandenrijk aan de andere kant van de wereld om uit te zoeken hoe dat zit. Komt ie hoor! Het is dus het grootste eilandenrijk ter wereld. We weten niet eens precies hoeveel eilanden, maar er zijn er ooit eens 17,5 duizend geteld. Indonesië is een land met een enorme geschiedenis. Ooit waren het allerlei verschillende rijken waar sultans en koningen de baas waren. Het is een heel vruchtbaar gebied waar bijzondere specerijen en kruiden voorkomen. Bijvoorbeeld kruidnagel, nootmuskaat, peper. En hierdoor raakte rond 1600 ook Nederland heel erg geïnteresseerd in dit gebied. In die tijd wilde Nederland graag geld verdienen met handel en daarom werd er een bedrijf opgericht. De VOC. De Verenigde Oost-Indische Compagnie met een eigen leger. De VOC deed echt alles voor geld. Oorlogen beginnen, landen veroveren en zo ook in Indonesië. Hey Feba. Jij bent journalist. Jij doet onderzoek naar de geschiedenis van Indonesië en je komt er zelf ook vandaan. Wat gebeurde er in de tijd dat Nederland naar Indonesië ging en zijn geld wilde verdienen aan die handel? Nederland wilde de handel voor zichzelf hebben. Dus dat is die handel in nootmuskaat en peper en al die specerijen? Ja, dus daar handelden de bewoners zelf in. Maar Nederland wilde toen alles voor zichzelf hebben en ze gebruikten ook heel veel geweld om de eilanden te veroveren. De lokale bewoners werden vermoord of tot slaaf gemaakt en ze moesten werken op plantages waar ze dan specerijen verbouwden. En de winst, die ging dan naar Nederland. De winst ging helemaal naar Nederland, helemaal naar Nederland. Maar dat is toch bizar? Ja, dat was ook bizar. En de lokale bevolking vond het ook helemaal niet leuk. Nee, er is altijd heel veel verzet geweest tegen Nederlanders, maar toch bleven de Nederlanders de baas en ze noemden het Nederlands-Indië. Ik kan me voorstellen dat er dan een hele oneerlijke samenleving was als al die winst gewoon naar Nederland ging. Ja, dat klopt. Het was een oneerlijke samenleving, maar ook racistische samenleving. Je werd verdeeld op basis van waar je vandaan komt, van je huidskleur. Je kan het zien als een piramide. Dus de Nederlanders stonden helemaal bovenaan en de lokale bevolking helemaal onderaan. En daartussen heb je dan wat je noemt de Indo-Europeanen. Oké. Dus dat zijn de kinderen van meestal een Nederlandse vader en een Indonesische moeder. En ze waren meestal Nederlands opgevoed, dus zij zaten dan op de tweede lagen van de samenleving en de lokale bevolking in de onderste lagen van de samenleving. Ze hadden dan veel minder recht dan de Nederlanders. Indonesische kinderen mochten zelfs toen niet naar school. Jeetje, en hoe lang duurde deze samenleving? Hoe lang waren de Nederlanders in Indonesië? Best lang. Het duurde zo'n 350 jaar. Zo, dat is inderdaad best lang. Maar op 17 augustus 1945, dat is een heel belangrijke datum voor Indonesiërs, werd de onafhankelijkheid van Indonesië uitgeroepen. En dat was het begin van een nieuwe tijd. We staan voor het museum Sofiahof waar onder andere Indisch Herinneringscentrum zit en zij hebben een tentoonstelling die te maken hebben met de band tussen Indonesië en Nederland. Dus Indonesië ging aan de slag met het opbouwen van eigen land: Indonesië voor Indonesiërs. Dat was het sentiment. En voor de Nederlanders, voor de Indo-Europeanen en de mensen die meevochten aan de kant van het Nederlandse leger was er geen plek meer, dus ze moesten noodgedwongen weg uit Indonesië. En hier in deze zaal zijn die verhalen heel mooi verbeeld. In de jaren na de onafhankelijkheid van Indonesië zijn er zo'n 350.000 mensen naar Nederland gekomen. Hallo, ik ben Jitske en mijn overgrootopa -en oma zijn Indo-Europees en moesten met de boot naar Nederland omdat het voor hun in Indonesië niet meer veilig was omdat ze Indo-Europees waren. In 1949 moesten ze vluchten. Ze kwamen aan in Friesland. Ze hadden het daar vreselijk koud. Mijn vader weet zich niks te herinneren van zijn reis. Hij was toen twee jaar. En zo is dus ook jouw familie naar Nederland gekomen, hè Diana. Jazeker. Heel hun hebben en houden, heel hun leven zat in vier van zulk soort kisten. En dat was het. Daar was het. Ze hebben gewoon alles achter moeten laten. Dit is dan op de boot met het hele gezin. Maar mijn oudste broer heeft zich daar eigenlijk prima vermaakt met mijn oudste zus. En er was ook een verkleedpartijtje en dat heeft toevallig mijn oudste broer gewonnen. Zij kwamen dus aan in Amsterdam, werden toen naar Breda gebracht. Met de bus werden zij naar Breda gebracht en toen is ons gezin daar naartoe verhuisd en zij hebben alles mogen aanschaffen. Meubels, want ze hadden natuurlijk helemaal niks, maar dat moest wel tot de laatste cent terugbetaald worden. En in Breda ben jij dan uiteindelijk geboren. Ik ben in Breda geboren en mijn zus Edith is in Breda geboren. Dat is eigenlijk zo'n beetje wat ik van van de overtocht weet, zeg maar. Maar ik ben natuurlijk onder andere omstandigheden hier naar Nederland gekomen. Jij bent Indonesisch en niet Indo-Europees. Nee, ik ben Indonesisch. Oké, maar hoe ben je dan in Nederland terechtgekomen? Had je niet zoiets van ik wil niet naar die Hollanders toe? Nee, nee, nee, nee. In Indonesië is Nederland bekend, dus wij leren dan geschiedenis over Nederlandse kolonialisme. Toen ik klein was ging ik vaak naar musea met mijn ouders en daar zag ik dan een erfenis uit de Nederlandse tijd. En toen dacht ik dat lijkt me wel leuk om een keertje naar Nederland te gaan. Ik ben benieuwd hoe het land eruit ziet. Dus zo kwam jij hier terecht? Ja, ik ben hier komen studeren. En als je het dan hebt over die Nederlandse erfenis, waar moet ik dan aan denken? We hebben oude koloniale gebouwen, we hebben grachten in Indonesië. Grachten? Ja, uit de uit de Nederlandse tijd. Oké. Ja, en in de taal kun je ook heel goed merken dat er een band is met Nederland. Want wij hebben dan leenwoorden uit het Nederlands: wastafel kantoor, handdoek, asbak. Dat gebruiken we dagelijks in het Indonesisch. Dat zit gewoon in jullie taal? Ja, ja, maar andersom ook, want in Nederland gebruiken we ook Indonesische woorden bakkeleien, pienter, piekeren, pakkie aan, toko. Dat zijn allemaal Indonesische woorden. Wow. Maar dat is wel mooi, want zo zie je dus wel heel goed eigenlijk een band tussen die twee landen. Ja, dat klopt. En zo zijn er dus bijna 2 miljoen mensen met wortels in Indonesië, in Nederland. Net als bijvoorbeeld mensen uit Suriname en de Antillen. Door ons gedeelde verleden. Even proeven. Niet te pittig voor je? Nee heerlijk. Goed zo meiske. Doei doei.