Wat droegen vrouwen vroeger? | Van stijve jurk tot baljurk

Lang, kort, wijd, strak. Broeken, jurken, jacks, pakken. Tegenwoordig kan en mag alles in de mode, zoals je hier kunt zien in het Kunstmuseum in Den Haag. Kleding moet natuurlijk ook lekker zitten, soepel en niet al te strak. Maar vroeger was dat heel anders in Europa en Nederland. En dan vooral voor vrouwen. Want honderden jaren lang heeft de mode de vorm van ons lichaam aangepast aan het schoonheidsideaal van die tijd. Bijvoorbeeld brede schouders en dunne taille, enorm brede heupen. En om er zo uit te kunnen zien moesten vrouwen soms hele aparte hulpmiddelen of steunvormen onder hun kleding aan. Ik ben heel benieuwd welke dat waren en hoe het was om die kleding te dragen. We gaan terug naar het jaar 1620. Nederland gaat het dan voor de wind door de handel en er komen steeds meer rijke kooplieden. En als rijke vrouw draag je dan vaak dit: het vliegerkostuum. Dat is een lange, zware, mouwloze mantel van fluweel of van zijde die je over je hooggesloten jurk draagt. En onder de jurk zit een strak stijf korset en onder die rokken heb je dan een grote heuprol om. Een soort bol kussentje, want daar kreeg je dan weer mooie bolle buik en brede heupen van. Dat vonden ze in die tijd namelijk prachtig. En ook dit soort molensteenkragen. In het echt waren die vaak nog veel stijver en groter, want daarmee kon je namelijk showen hoe rijk je was. Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik dit soort zware lange jurken niet heel lekker vind zitten. En die stijve molensteenkragen, die zorgde ervoor dat je vaak amper je hoofd kon bewegen. Ik ben eigenlijk maar wat blij dat dit nu niet meer in de mode is. We spoelen even vooruit in de tijd naar 1760. En moet je kijken wat er nu helemaal in is bij de rijken in Europa. De zogenoemde Mantua uit Engeland. En wat meteen opvalt zijn de enorm brede heupen, de smalle taille en de blote hals. Ik ben heel benieuwd welke steunvormen je hiervoor moest gebruiken en hoe het is om dit zelf te dragen. Thirza en Madelief, jullie zijn van het kunstmuseum in Den Haag en jullie gaan mij helpen aankleden in deze Mantua zoals een rijke dame er uitzag in 1760. Wat had je in die tijd allemaal aan? Het begin is er. Je hebt een mooi hemd aan. Dat is de basis van alles wat je draagt. Kousen. Meestal had je daar geen onderbroek bij aan. Oh, nou, lekker luchtig. En dan gaan we beginnen met het rijglijf. Je kon je dus ook niet zelf aankleden, dus je had echt hulp nodig om aangekleed te worden. Dit is wel eh ja. Zit heel strak. Je schouders worden ook helemaal naar achter getrokken. En daarna komen de paniers. Dat is deze mooie steunvorm die ervoor gaat zorgen dat je rok echt op zijn allerwijdst worden. Zo, dit is wel echt een hele brede ook. Deze was echt voor de hofbaljurken toch? Ja dus eigenlijk een van de wijdste vormen. Nu komen we met de onderrok. Er gaan echt meters en meters kostbare stoffen in. En hier komt de echte rok die bij de japon hoort. Oké, de volgende laag. Je ziet dat dit gelijk heel mooi glanst. Nou! Het is hele mooie achttiende eeuwse zijde en als je een modieuze vrouw was in die tijd droeg je alleen maar zijde. Het staat prachtig en je hebt hier aan de achterkant ook zo'n hele grote staart die zo heel mooi over je grote rok valt. En dat is heel typisch voor die Mantua. Wat een kleine maatjes hadden ze in die tijd. Nou tadaaa, daar ben ik dan. Ja, ik voel me wel meteen zo'n hele sjieke statige dame uit 1760. Compleet met prachtige muiltjes en pruik die ze in die tijd op hadden. Is allemaal heel prachtig, maar ik vind het niet heel lekker zitten. Het zit heel strak en stijf. Ik ben ook benieuwd of ik überhaupt op een stoel kan gaan zitten hiermee. Even kijken hoor. Nou dat gaat niet heel soepel, maar kijk, ik zit. Ja, nou dat gaat dus wel. De jurken hier om je heen die zijn allemaal net iets kleiner, maar die werden ongelooflijk populair in Europa. À l’Anglaise met zo'n mooie aangesloten rug of met zo'n hele wijdvallende rug à la Francaise. Mooi! Allemaal van mooie zijde, maar dan gewoon voor ja, voor het daagse: voor overdag. Nou, het ziet er ook wel een stukje comfortabeler uit moet ik zeggen dan deze enorme baljurk. En dan verandert de mode weer totaal, want het nieuwe schoonheidsideaal rond 1800 is slank en recht en dit soort jurken zijn nu helemaal in met een hoge taille en een slanke rok. En nog maar vijftien jaar later is dit de look in de romantische tijd. Wow! Ja, als modieuze vrouw had je toen een ingesnoerde taille, brede wijde rokken en ook weer brede, pofferige schouders aan de bovenkant. Goh Nicky, je ziet er echt fantastisch uit! Dank je wel! Jij maakt deze historische kleding allemaal zelf voor de historische evenementen waar je ook naartoe gaat. Dat klopt. Wat droeg je als vrouw in deze tijd nou aan steunvormen? Nou, om zulke wijde rokken te krijgen draag ik een aantal petticoats. Hele gekke vraag, maar mag ik even onder je rok kijken? Ja, tuurlijk. Oké, de eerste is een gewatteerde katoenen onderrok. Oh, die is heel lekker dik en warm denk ik. Ja zeker. Oké, en dan de tweede is een katoenen gesteven onderrok waar veters in gestikt zijn. Oh, dat zorgt er echt voor dat die mooi wijd blijft staan. Ja, en dan nog twee katoenen onderrokken die ook gesteven zijn. Ohja, die zijn hetzelfde. Ja, het voelt allemaal wel heel dik en stijf, maar ja, dat moet natuurlijk ook want dan valt het mooi wijd. Kijk, en ik neem aan dat je ook een korset aan hebt? Ja, oh ja, dat is helemaal ingesnoerd. Ja, dat is om een slankere taille te krijgen en dan wordt ie nog slanker door de brede schouders. Oh ja, door deze. Oh, dit voelt gewoon. Dit zijn gewoon kussentjes, helemaal opgevuld. Precies. Zo krijg je dan natuurlijk dat zandloperfiguur in die tijd heel erg is.