Arbeiders uit andere landen aan het werk in Nederland

Wat betekende de komst van gastarbeiders? — In de jaren 60 en 70 komen er duizenden buitenlandse arbeiders naar Nederland. Ze worden geworven door de overheid en grote bedrijven om de arbeidstekorten op te vullen. Ze zijn hiermee essentieel voor de welvaart van Nederland. Met name veel Marokkaanse en Turkse arbeiders besluiten hierna zich permanent in Nederland te vestigen. Hierdoor wordt Nederland een multiculturele samenleving. — Ik ben hier bij het bedrijf begonnen als inpakker, maar nu werk ik als hulp vak arbeider aan deze drukmachine. Ik verdien goed en ik kan goed opschieten met mijn Nederlandse collega's. Ik denk hier zo'n jaar of tien te blijven. Dan heb ik zoveel gespaard dat ik een stuk land bij mijn boerderij in Turkije kan kopen. In de jaren zestig en zeventig komen er duizenden arbeiders uit landen als Italië, Turkije en Marokko naar Nederland. Gastarbeiders worden ze genoemd. Waarom? En wat betekent hun komst voor de Nederlandse samenleving? Laten we even terugspoelen. Eind jaren vijftig. Nederland komt net uit de Tweede Wereldoorlog. In hoog tempo wordt het land weer opgebouwd. De wederopbouw noemen we dat. De economie raakt in een stroomversnelling. De welvaart stijgt en daardoor gaat ook de Nederlandse arbeider er flink op vooruit. De zesdaagse werkweek gaat naar vijf dagen, waardoor mensen veel meer vrije tijd hebben en de lonen stijgen. Veel Nederlanders kunnen zich meer veroorloven, zoals vakantie of een auto. Met goede lonen. Er zat werk komt kieskeurigheid. Met name ongeschoolde en laagbetaalde arbeid doen veel mensen liever niet meer. Hierdoor zijn er grote personeelstekorten in de industrie, de mijnbouw, havens en in de schoonmaak. En dat is een probleem. Dus gaan de Nederlandse regering en grote bedrijven op zoek naar een oplossing. Werk genoeg, maar handjes tekort, dat was het voornaamste probleem. En het ging niet om de technische mensen, maar het ging om ongeschoolde mensen en die waren op de Nederlandse arbeidsmarkt niet voorradig. En als er een paar waren die hadden liever zin om dit te gaan doen. En die oplossing wordt gevonden buiten Nederland. De staat werft arbeiders uit andere landen om tijdelijk te komen werken als gast. Vandaar gastarbeider. Al in 1957 maakt Nederland hier afspraken over met Italië en hierna ook met Spanje, met Griekenland, met Joegoslavië, met Turkije en Marokko. Van het bedrijf uit werd er dus geworven, ging de tolk, ging mee. Ben eigen tolk ook en een Turkse man dus sprak vloeiend Nederlands en ging mee en ging personeelsfunctionaris mee. En dan gingen ze naar... in dit boek staat ook. Naar de slavenmarkt toe. Ja, zo zag het eruit. Voor de Nederlanders in de landen waar de gastarbeiders vandaan komen is in die tijd veel armoede en hoge werkloosheid. Veel jonge mannen zien werken in Nederland als een kans om geld te verdienen en hun familie te ondersteunen. Hoe kom je dan een keer naar Nederland? Wie? Wie heeft dat bedacht? Toen ik in Italië uit dienst kwam, kwam ik bij het bureau en zei dat ik werk zocht.. Ze vroegen hoe oud ik was. Ik zei: volgende maand word ik 23 jaar. Ze zeiden dat ze in Nederland vrijgezellige, Italianen zochten. Gezond en niet getrouwd. Wil je naar Nederland gaan? Ja, dat wilde ik wel. In totaal komen er in de jaren zestig zo'n 200.000 mannelijke gastarbeiders naar Nederland. Van Almelo tot IJmuiden. Ze komen overal terecht. Ze werken in de fabrieken, mijnen, in de landbouw, in de havens. Het is vaak zwaar werk onder slechte omstandigheden. Er zijn nauwelijks veiligheidsmaatregelen en de werkdagen zijn lang. De bedrijven regelen meestal wel huisvesting en maaltijden. Zo worden er pensions opgericht waar de arbeiders met meerdere mensen op één kamer moeten slapen. De mannen worden door de overheid niet actief betrokken bij de Nederlandse samenleving. Ze spreken vaak dus nauwelijks Nederlands en hun leven speelt zich af binnen hun eigen gemeenschap. Het oorspronkelijke idee is namelijk dat de gastarbeiders tijdelijk in Nederland werken en de meeste Spanjaarden en Italianen blijven ook echt maar tijdelijk. Als hun contract voorbij is, gaan ze weer terug. Maar de bedrijven zien het liefst dat de gastarbeiders juist niet vertrekken. Ze zijn intussen afhankelijk geworden van de buitenlandse mannen die veel goedkoper zijn dan Nederlandse arbeiders. En daarom blijven de bedrijven de contracten verlengen. Dit geldt met name voor de Turkse en Marokkaanse arbeiders. In Nederland hebben ze zekerheid, dus lijkt hun toekomst hier rooskleuriger dan in hun thuisland. Steeds meer van hen kiezen er dan ook voor om zich hier permanent te vestigen. In het begin dacht ik twee of drie jaar te gaan werken en als ik dan een beetje geld had verdiend, dan ga ik wel weer terug naar mijn eigen gezin. Maar achteraf gezien, nee, dat was niet de bedoeling. Toen ik terugkwam in Turkije was er geen werk. Ik moest werk zoeken. Dan kan ik beter hier blijven. Doordat zoveel gastarbeiders hier blijven. Verandert de situatie bij de Nederlandse bevolking rijst de vraag of de nieuwkomers moeten integreren. Dat betekent aanpassen en opgaan in de Nederlandse maatschappij. Zou je het onaangenaam vinden of zou je er bezwaar tegen hebben wanneer bijvoorbeeld uw dochtertje later zou trouwen met een buitenlandse gastarbeider? Nou, dat ligt er natuurlijk aan wat voor jongen dat het is. Hè als hij goed voor haar is en zo. Maar ja, het is natuurlijk altijd wel uitkijken. Maar ja, het zijn net zo goed mensen als wij. Waarom niet? Nee, geen enkel bezwaar. Waarom zou ik daar bezwaar tegen hebben? Ik zie daar een reden voor om ze niet als medemensen te behandelen. Zou je bezwaar tegen hebben? Ja. Nou, waarom? Nou, ik hou niet van buitenlandse gastarbeiders, ik vind ze hier niet horen. De jaren zeventig. Het tij begint te keren. Na jaren van welvaart belandt Nederland in een economische crisis. We zijn hier vandaag gekomen met vele duizenden vakbondsleden om te demonstreren, te demonstreren voor werkgelegenheid. En dan zijn er ook nog grote veranderingen in de sectoren waarin met name de gastarbeiders weer de mijnen worden gesloten. De textielindustrie wordt verplaatst naar Azië en er is toename van automatisering. Het werk dat de arbeiders eerst met de hand moeten doen, wordt nu door machines gedaan. Ja, economisch gezien is de gastarbeider niet meer nodig. Het werk zit erop. De regering besluit de werving van gastarbeiders te stoppen. Intussen wonen een heleboel oud gastarbeiders nu permanent in Nederland, vaak alleen. Hun gezin is meestal nog in het land van herkomst. De regering vindt het onmenselijk om de mannen bij hun gezinnen weg te houden en bovendien is Nederland door internationale verdragen verplicht om het recht op gezinsleven te respecteren. In 1974 wordt daarom de wet op gezinshereniging ingevoerd. Met deze wet wordt het de mensen mogelijk gemaakt om hun families naar Nederland te halen. Duizenden, met name vrouwen en kinderen emigreren naar Nederland. Maar het leven in Nederland is niet altijd makkelijk. Veel gastarbeiders zijn werkloos en hebben door de taalbarrière moeite met het vinden van nieuw werk. Gezinnen komen in financiële problemen en dan hebben ze vaak ook nog eens te maken met discriminatie, racisme en kansenongelijkheid. De regering besluit toch meer aandacht te besteden aan het integreren van deze nieuwe groep Nederlanders. Er worden taalcursussen georganiseerd en kinderen van migranten gaan naar Nederlandse scholen, zodat ze betrokken worden bij de samenleving. De gastarbeiders zijn de eerste grote groep migranten die na de Tweede Wereldoorlog naar Nederland komen, maar niet de laatste. Niet lang erna volgen ook mensen uit de voormalige koloniën, zoals Suriname en Indonesië. En dan zijn er nog zogenoemde illegale arbeidsmigranten die een kans op overleven zoeken in Nederland. Door deze groepen migranten verandert Nederland na de oorlog steeds meer in een multiculturele samenleving. Dit leidt ook tot meer culturele diversiteit. Zo komen er nieuwe religies als de islam en het hindoeïsme bij. Net als nieuwe muziekstijlen, taalgebruik en tradities. En ook de eetcultuur is veranderd. Denk maar eens aan pizza, muntthee en döner. Voor sommige mensen zijn die nieuwe culturele uitingen wennen, zoals de man-vrouwverhoudingen binnen sommige nieuwe geloven en kleine dingen zoals wel of niet schoenen uit een huis. Ook groeit de angst voor islamisering. Dit leidt zowel op straat als in de politiek tot discussie met name over de vraag of er wel integratie moet zijn en of nieuwe migranten welkom zijn. Willen jullie in deze stad en in Nederland meer of minder Marokkanen? Minder! Minder! Minder! De gastarbeiders komen, uitgenodigd door de staat en grote bedrijven naar Nederland om de arbeiders te korten op te vullen. Ze zijn daarmee essentieel voor de economische groei en welvaart van het naoorlogse Nederland. En dit is niet alleen iets van vroeger. Ook vandaag de dag komen er nog steeds veel arbeidsmigranten naar Nederland, zowel legaal als illegaal. Al noemen we ze geen gastarbeiders meer. Die groep die in de jaren zestig kwam, is inmiddels al generaties lang Nederlander. Ze horen bij de Nederlandse samenleving, maar nog steeds ervaren veel van hen een achterstand. De kloof tussen groepen met en zonder een migratieachtergrond lijkt moeilijk te dichten. Ook vandaag de dag. Als je het hebt over begrijpen van een cultuur correcte manier hanteren van de taal omgangsvormen, dan denk ik dat ik meer Nederlander ben dan iemand die mij op internet bijvoorbeeld uitmaakt voor ‘vieze kut moslim’ die terug moet naar zijn eigen land. Om maar wat plastisch te roepen. Ik wil daar zeg maar niet te dramatisch over doen, maar je voelt je wel regelmatig ontheemd daardoor. En het hele idee van nooit volwaardig Nederlander kunnen zijn, tenminste in de ogen van sommige mensen nooit vol kunnen meedoen omdat er toch altijd reserves zijn bij anderen. Dat maakt soms.. Daardoor voel je je soms ontheemd, soms wanhopig, soms moedeloos, dan weer strijdvaardig.