Olie, religie en Westerse bemoeienis in West-Azië

Waarom is er altijd oorlog in het Midden-Oosten? — In West-Azië is vaak oorlog. Dit gebied is een complexe wirwar aan belangen en strijdende partijen. Er zijn veel verschillende bevolkingsgroepen en religies in een gebied dat met een liniaal in landen verdeeld is. Bovendien is er rijkdom uit olie te verkrijgen, waar ook de Verenigde Staten en Groot-Brittannië van willen meeprofiteren. — En weer is het oorlog in het Midden-Oosten. Waarom? Simpel. Olie. Nou. Of speelt er toch meer? Religie. Allebei waar. Maar ook veel té simpel. Het Midden-Oosten is een nog veel complexere wirwar aan belangen en strijdende partijen. Vooral sinds de Tweede Wereldoorlog zie je wel erg veel oorlog in de wereld hier. Van het Heilige Land tot het zwarte goud. En van revoluties tot executies. Niet alleen nu. Maar altijd. In deze video leg ik je uit waarom. Waarom het zo is. En waarschijnlijk zo blijft. Let op ik zoom voor de verandering een keer niet in maar juist uit. Om te laten zien wat voor onopgelost ingewikkeld vraagstuk het Midden-Oosten is. Want dat is het punt van deze video. En ik beloof dat je straks meer inzicht hebt in die complexiteit. Dan nog even dit het begrip 'Midden-Oosten' is bedacht door een Europese bril. Want het ligt 'in het midden' als je naar het Verre Oosten kijkt. Toch is die term ook in het Midden-Oosten zelf ingeburgerd. En belangrijk het Midden-Oosten bakenen we af tot dit gebied met deze landen. Klaar? Ik begin op een nog lege kaart. Zonder landsgrenzen. Een puur geografische blik op dit gebied rondom deze drie grote rivieren. Dit was altijd al het kruispunt tussen drie continenten. Met een hoop verkeer. Hier volgt 5000 jaar geschiedenis in 1 minuut. Die begint in dit gebied: Mesopotamië de wieg van de menselijke beschaving. En iets later het Oude Egypte. Met ontelbaar veel goden. Dan ontstaat het jodendom. De eerste monotheïstische religie, dus één god. Sinds een kleine 3000 jaar domineren grote rijken wisselend het gebied eerst de Assyriërs, vanuit het midden. Dan de Perzen vanuit het oosten. En daarna de Grieken vanuit het westen. Dan de bloeitijd van de Romeinen. En het ontstaan van het christendom: de tweede monotheïstische religie. Een paar eeuwen later ook de derde de islam. Die zich als een olievlek over een enorm Arabisch Rijk verspreidt het kalifaat. De islamitische hoogtijdagen. Zo'n duizend jaar geleden volgen de Europese kruistochten en de veroveringen van de Mongolen vanuit het Verre Oosten. En de laatste 500 jaar domineren de Turkse Ottomanen als de laatste echt grote speler het Midden-Oosten. Tot de Eerste Wereldoorlog. Daar kom ik zo op. Door die vijfduizend jaar is het gebied nu een historische smeltkroes van uiteenlopende talen, culturen en bevolkingsgroepen. Het Midden-Oosten vormt daardoor nu een palet aan etniciteiten. Wat je ziet is dat al die vlekken op de kaart nou niet bepaald overeenkomen met de huidige landsgrenzen. Paar dingen die opvallen. De in flink wat landen opgeknipte Arabische 'wereld'. Dit stukje land aan de Middellandse Zee. De ongeveer 40 miljoen Koerden zonder eigen land. En deze lappendeken die nu Iran heet. Dan religie. In Egypte, Syrië en vooral Libanon vind je aanzienlijke christelijke minderheden. Met ook nu spanningen. In de islamitische wereld bestaat vooral de scheidslijn tussen de twee hoofdstromingen soennisme en sjiisme. Ook daar snijden de landsgrenzen vaak dwars doorheen. En sinds vorige eeuw zet een eigen joodse staat in het Midden-Oosten de hele regio op z'n kop. Met lijnen die voortdurend opnieuw worden getrokken. Daarover gesproken. Waar komen deze landsgrenzen vandaan? In het kort door een staaltje verdeel en heers. Want steeds meer belangen in de regio. Neem eind 19de eeuw het Suezkanaal, hier dwars door Egypte. Het is de zeeroute van de Fransen en Britten naar het Verre Oosten. En het machtige Britse Rijk is dan ook al flink aanwezig in het Midden-Oosten. Nog tijdens de Eerste Wereldoorlog, terwijl het Ottomaanse Rijk instort schudden de Britten en Fransen de kaarten opnieuw. In het geheim trekken ze letterlijk met een liniaal deze streep dwars door het Midden-Oosten met een Franse en Britse invloedssfeer. En de regio Palestina, met zijn enorme religieuze betekenis komt voorlopig onder internationaal bestuur. Een jaar later déze verklaring van de Britten met "de uitgesproken sympathie voor Joodse zionistische ambities en steun voor een eigen nationaal thuis voor het Joodse volk." Dit is de eerste voorzet voor een joodse staat in het Midden-Oosten. Maar ook waar minder vaak naar wordt verwezen " dat er niets zal worden gedaan dat de rechten van de bestaande niet-Joodse gemeenschappen in Palestina zou kunnen schaden." Die joodse staat kwam er in 1948. Hoe dat verder is gegaan Even terug nog naar eind Eerste Wereldoorlog. Van het ooit zo reusachtige Ottomaanse Rijk blijft niets meer over. Maakt de Turken woest, die rebelleren met uiteindelijk het huidige Turkije als resultaat. En de contouren van het huidige Midden-Oosten worden langzaam zichtbaar. Maar met veel openstaande vragen nog over de gebieden onder Frans en Brits gezag. Met de volgende antwoorden. Er komt geen onafhankelijk Koerdistan. Koerden worden door de Britten in Irak en door de Fransen in Syrië op een hoop gegooid met onder anderen soennitische en sjiitische Arabieren. De Britten houden Koeweit nog even voor zichzelf en de Fransen maken van Libanon een eigen staat vanwege de licht christelijke meerderheid. Weet je nog die landsgrenzen die maar weinig te maken hebben met al die verschillende bevolkingsgroepen. Het Midden-Oosten wordt zo een verzameling van tot op het bot verdeelde landen met vaak door het Westen gesteunde dictators die 'de ander' binnen hun grenzen onderdrukken. Dit alles is al een voedingsbodem op zichzelf maar er is nog iets dat generatie op generatie garant zou staan voor oorlog. De olie-fant in de kamer. Nu focus ik vooral op de Golfstaten en Iran. Want hier zit het zwarte goud overal in de grond. Goed voor ongeveer de helft van de wereldwijde oliereserves. Al deze vlekken zijn olie- en gasvelden en maken van de Perzische Golf en vooral deze nauwe doorgang 'de Straat van Hormuz' een van de belangrijkste stukjes water op aarde. Eerst deze kant van de Golf Iran. Waar meer dan een eeuw geleden de eerste olie wordt gevonden. Waar vooral de Britten van profiteren. Van cruciaal belang ook voor de oorlogsindustrie. Maar als Iran zelf aan de olie wil verdienen organiseren de Britten, samen met de VS een staatsgreep in Iran. Dat werkt totaal averechts, met uiteindelijk de Iraanse Revolutie en een streng-islamitisch dictatoriaal regime. Met strijdvaardige bondgenoten in de regio. Maar de weg naar die Revolutie is vanaf het begin dus gesmeerd met Westerse oliebelangen. Dan de andere kant van de Golf. Waar de Britten nog de macht en toegang tot olie hebben maar de Golfstaten in de jaren 50, 60 en 70 onafhankelijk worden. En steenrijk. En dat kan zo lang ook maar de belangen beschermd zijn van de Amerikanen. Want waar de Britse macht afbrokkelt nemen de Amerikanen het over en ze zijn steeds meer militair aanwezig in de regio. Kijk inmiddels hebben de Amerikanen op al deze plekken legerbases. Zoals hier in Bahrein het marine-hoofdkwartier. Maar ook in Koeweit en Irak al gingen daar nog wel de nodige 'interventies' aan vooraf. Of moet ik zeggen oorlog in het Midden-Oosten. Het gebied is synoniem geworden voor instabiliteit, conflict en humanitaire crises. Die al biljoenen dollars hebben gekost, miljoenen mensen op de vlucht hebben gejaagd maar vooral ook al miljoenen levens hebben ge-eist. Samengevat op de kaart vanwege die 5000 jaar bewogen geschiedenis, die lappendeken aan etniciteiten de enorme religieuze verschillen, de olie- en gasreserves de met een liniaal getrokken landsgrenzen, geopolitiek, dictaturen en vooral ook een mix van dit alles. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het er onafgebroken onrustig. Dit is die driekwart eeuw in 1 minuut. Komt ie. De Arabische wereld verklaart de oorlog aan het kersverse Israël. Daarop volgt de Nakba, de catastrofe, voor de Palestijnen. En nieuwe confrontaties in de jaren 50, 60 en 70. Die gunstig uitpakken voor Israël. Dan een lange burgeroorlog in buurland Libanon en het ontstaan van Hezbollah. Niet toevallig vlak na de gewelddadige Iraanse Revolutie. Met later ook de vorming van de Houthi's en Hamas. Die zich opwerpt tegen Israël, dat decennialang de Palestijnse gebieden militair bezet. Saddam Hoessein valt met Irak het instabiele Iran binnen voor de olie. Doet-ie later ook in Koeweit, maar dat pikt de VS niet. En die gaat na 9/11 tien jaar later op herhaling in de Golf. Anti-dictatoriale Revoluties tijdens de 'Arabische 'Lente' maar vooral ook de aftrap van bloedige burgeroorlogen in Syrië en Jemen. In alle chaos kan terreurgroep IS ontstaan en toeslaan. Hamas pleegt ongekende terreur. En Israël reageert met genocidaal geweld in Gaza. En dan het nu. De aanval van Israël en de VS op Iran. En diens reactie. En de verdere escalatie in Libanon. Ok was iets meer dan een minuut. En of die compleet was? Nee. Tot nu toe onbenoemd: Al Qaida. De Russen in Syrië. De Moslimbroederschap in Egypte en daarbuiten. En kan ik de Armeense genocide onbenoemd laten in een video over het Midden-Oosten? Nee, dus bij deze. Massavernietigingswapens. Dat woord is nog niet eens een keer gevallen maar Nogmaals, m'n punt is, het Midden-Oosten is veel. En wordt nog meer. Een naderende zoetwatercrisis hangt als een pikdonkere wolk boven het gehele Midden-Oosten. Dat ooit zo vruchtbare land rondom die drie grote rivieren wordt droger en droger. Hier zie je hoe bijna het hele Midden-Oosten al in 2050 extreem hoge waterstress wacht. Zowel door inefficiënt menselijk handelen als klimaatverandering. Op veel plekken zijn ze al afhankelijk van installaties om van zeewater drinkwater te maken. En check dit. Conclusie dit was dus zeker niet de eerste maar ook zeker niet de laatste keer dat wij het over het Midden-Oosten zullen hebben. Want je weet nu waarom het er altijd oorlog is en waarschijnlijk voorlopig ook blijft.