Kan je een schilderij vertrouwen? | Rijksmuseum Junior Fellowship profielwerkstukprijs

Nepnieuws is van alle tijden. En het komt zelfs voor op plekken waar je het niet zou verwachten. Bijvoorbeeld op schilderijen in het Rijksmuseum. Laten we even kijken. We gaan naar 1672. De Franse koning Lodewijk de veertiende kijkt toe hoe zijn leger Schenkenschans belegerd op de grens tussen Duitsland en Nederland. Het ziet er best realistisch uit, toch? Je zou denken. Zo is de belegering gegaan en zo zag Schenkenschans eruit. Laten we dan nog eens goed kijken. Is het je bijvoorbeeld opgevallen dat ze op een berg staan? De laatste keer dat ik checkte was Schenkenschans helemaal plat. Kan je een kunstwerk van een historische gebeurtenis gebruiken als bron? En zo niet, is het dan nepnieuws? Laten we naar een ander schilderij kijken. Hier verschijnt stadhouder Frederik Hendrik als de Griekse held Perseus die de Nederlanden bevrijdt van het Spaanse zeemonster. Is dit echt gebeurd? Nee, natuurlijk niet. Er bestaan helemaal geen vliegende paarden. Het doel is om Frederik Hendrik als held neer te zetten. Is dit dus een heel oud voorbeeld van nepnieuws? Wat is nepnieuws eigenlijk? Nepnieuws is misleidende of verzonnen informatie die wordt gepresenteerd als feitelijk nieuws, ook wel propaganda genoemd. Nepnieuws lijkt iets van vandaag. Maar lang voor Instagram, TikTok of AI gebruikten mensen media om verhalen te sturen, macht te tonen en soms zelfs de waarheid te verdraaien. Dus ook via schilderijen. Maar om het verleden te begrijpen, hebben we die beelden wel nodig. Het lastige is alleen hoe kunnen we weten welke beelden van vroeger nep zijn en welke niet? Dit is het grootste werk in het Rijksmuseum en het trekt veel publiek. Maar het beeld dat hier wordt weergegeven van de Slag bij Waterloo klopt van geen kant. Het doel van het schilderij is helemaal niet om de werkelijkheid weer te geven, maar om de Engelse generaal in het midden van het schilderij als held neer te zetten. In het echt precies de strijd op bloederig en rokerig. Chaotisch met de mannen in het midden. Die stonden er echt niet zo rustig bij. Zo zie je maar dat ook in het museum niet alles is wat het lijkt. Toch hebben we kunst van vroeger nodig om een beeld te krijgen van het verleden. Dus hoe moet je als museum daarmee omgaan? Moet je over alle kunstwerken de waarheid vertellen? Of mag je ook iets aan een verbeelding overlaten?