Het verhaal van Oranje Nassau in de klas

De opvolger van Willem van Oranje — Na de moord op Willem van Oranje in 1584 lijkt de rol van de Nassaus in de Nederlanden uitgespeeld. Er barst een strijd los over wie zich de rechtmatige opvolger mag noemen van de Vader des Vaderlands: zijn oudste zoon Filips Willem of de jongere Maurits. — De Tachtigjarige Oorlog draait niet alleen om de onafhankelijkheid van de Nederlanden. Maar ook om het voortbestaan van de Oranjes. De Spaanse koning voert een persoonlijke strijd tegen de familie en wil haar macht breken door het meest dierbare van Willem van Oranje af te pakken, zijn oudste zoon en erfgenaam. Filips Willem. Hij zal zijn vader nooit meer terugzien. Dit is het verhaal van Oranje Nassau. Bijna 500 jaar geleden kwamen de Nederlanden in opstand tegen het wettige gezag van de Spaanse koning. De provincies dachten vooral aan hun eigen belang en werkten alleen samen dankzij de inspanningen van Willem van Oranje. Maar de leider van de opstand werd hier in de Prinsenhof in Delft vermoord. Met twee schoten brengt Balthasar Gerards de vader des vaderlands om het leven. De dag van de begrafenis kwam hier een eindeloze lijkstoet aangelopen met edelen in zwart fluwelen mantels en paarden die de belangrijkste erfgebieden van Willem symboliseerden. Breda, Veere en Vlissingen. Achter de kist liep de belangrijkste persoon, herkenbaar aan een mantel met lange sleep. Zo werd de opvolger van Willem van Oranje aan de buitenwereld gepresenteerd. Maurits van Nassau, de zoon van Willem van Oranje en Anna van Saksen. Maurits is niet meer dan een graaf zonder land, maar om zijn aanzien wat op te vijzelen wordt hij geboren Prins van Oranje genoemd. Een verzonnen titel zonder inhoud, want hij is geen echte prins van Oranje. De Spaanse koning was machtiger dan ooit en de opmars van zijn regeringsleger leek onstuitbaar. Antwerpen, Venlo, Nijmegen, Deventer. De ene na de andere stad gaf zich over en het gebied van de opstandige provincies werd steeds kleiner. Alleen Holland, Zeeland, Friesland en Utrecht waren nog volledig in handen van de rebellen. Zonder een leider als Willem van Oranje zou het snel zijn afgelopen met de opstand. In Spanje was al een opvolger gevonden om het bestuur over te nemen zodra de orde in de Noordelijke Nederlanden was hersteld. Filips Willem, de oudste zoon van Willem van Oranje en halfbroer van Maurits. Zeventien jaar eerder was hij door de Spaanse koning ontvoerd. Zo stonden er twee zoons van Willem van Oranje klaar om hun vader op te volgen. De protestantse Maurits, die zich voordeed als prins en de katholieke Filips Willem, de echte prins van Oranje. Want als oudste zoon erft hij het prinsdom Orange in Zuid-Frankrijk, waarmee de titel is verbonden. Maurits noemt zich niet alleen geboren Prins van Oranje maar ook markies van Veere. En om zijn woorden kracht bij te zetten laat hij zich zelfs inhuldigen. Een brutale machtsgreep, want Maurits heeft helemaal geen recht op de titel zolang de erfenis nog niet is verdeeld. De bestuurders van Veere brengen er niets tegenin. Want tegen de zoon van Willem van Oranje durft niemand zich te verzetten. Zo probeert Maurits de macht naar zich toe te trekken. Maurits heeft bereikt wat hij wilde. Hij heeft zijn vader vervangen als hoofd van de Republiek en van het Huis Oranje-Nassau. Maar voor hoe lang? De echte Prins van Oranje keert na 28 jaar gevangenschap terug aan het Hof van Brussel in de Nederlanden. Door de overwinningen van Maurits begrijpt de Spaanse koning dat hij de opstand op korte termijn niet kan onderdrukken. Hij heeft besloten zijn troefkaart te spelen en Filips Willem vrij te laten. Met groot vertoon wordt hij verwelkomd in Brussel. Hij krijgt cadeaus en onderscheidingen en wordt uitgenodigd op alle feesten, zodat iedereen kan zien: hier is de opvolger van Willem van Oranje. De Spaanse koning had misschien verwacht dat het Nederlandse volk hun verloren zoon in de armen zou sluiten, maar dat viel tegen. Filips Willem was al op jonge leeftijd ontvoerd en aan het grootste deel van zijn leven doorgebracht bij de vijand. In de Nederlanden was iedereen hem vergeten. Maar nu is de erfgenaam weer terug. Wat betekent dat voor alle goederen en titels die Maurits naar zich heeft toegetrokken? Die mag hij nooit houden als Filips Willem zijn rechten opeist. Willem van Oranje heeft duidelijk gesteld dat zijn oudste zoon het bestuur op zich neemt zodra hij weer vrij is. Maurits kan alleen maar hopen dat zijn broer zich gedeisd houdt. Dan is iedereen hem snel vergeten en kan alles blijven zoals het was. In het begin van de zeventiende eeuw probeert de Nederlandse Republiek een vredesovereenkomst met Spanje te sluiten. Het land is is oorlogsmoe, maar Maurits is fel gekeerd tegen die vrede. De status van zijn huis hangt samen met die oorlog. Maar die oorlog zorgt ook voor een belangrijke inkomstenbron voor de voor de familie. En bovendien is het de vraag: wat is de rol van een legerleider in vredestijd? Daarnaast zou Maurits ook nog eens een vergoeding krijgen voor de misgelopen oorlogspremies en plundertochten waarvan hij nu niet meer kon profiteren. Maar hij weigert akkoord te gaan, want zonder oorlog zou Filips Willem zich vrij kunnen bewegen en zijn hele erfenis opeisen. Voor het eerst ontmoet Filips Willem zijn halfbroers en zijn stiefmoeder. Is hij degene die voor verzoening zal zorgen? Is het stiefmoeder Louise de Coligny die tussen de kinderen bemiddelt? Of bekommert zij zich alleen om haar eigen zoon Frederik Hendrik en neemt Maurits de leiding? Het blijft voor de buitenwereld in nevelen gehuld. We kunnen alleen maar gissen hoe de familie Nassau de onderlinge geschillen bijlegt en afspraken maakt voor de toekomst. Maar het is duidelijk dat ze nu pas het advies van Willem van Oranje volgen om niet hun volledige erfdeel te eisen en elkaar tegemoet te komen. Zo kan de erfenis eindelijk worden verdeeld. 25 jaar na het overlijden van Willem van Oranje zijn alle kwesties rond zijn erfenis definitief opgelost. De weg is vrij voor een vredesbestand en de strijd met de Spanjaarden wordt twaalf jaar lang gestaakt. Voortaan kan de familie Nassau ongehinderd haar erfgebieden bezoeken en de opbrengsten innen. Maurits is met de verdeling van de erfenis akkoord gegaan, maar wel tegen een prijs. Hij wil alles erven als Filips Willem komt te overlijden. Jaren later, op zijn sterfbed, bekrachtigt Filips Willem de afspraken nogmaals in zijn testament. Zijn lieftallige vrouw probeert de erfenis nog weg te kapen met een onverwacht bijvoegsel. Maar haar man is te zwak om nog te tekenen. Hij sterft kinderloos en laat al zijn bezittingen en titels aan Maurits na. Hij was de laatste rooms-katholieke prins van Oranje Nassau, de oudste zoon die misschien nog wel het meest op zijn vader leek. Willem van Oranje en later de Spaanse koning hadden grote plannen met hem, maar daar kwam niets van terecht. Maurits wordt de prins van Oranje. De echte.