EenVandaag in de klas

Krijg je dementie van TikTok?. Scrollen op social media op je telefoon is verslavend en kan er bij veel gebruik voor zorgen dat je je slechter kan concentreren en dat je geheugen slechter wordt. Dit wordt digitale dementie genoemd.. ‘Doomscrolling is giving you dementia.’ Hersenschade of zelfs dement worden van je telefoon? Uiteindelijk ging het gewoon zo slecht bij mij. Ik vergat alles. Ik kon nergens op concentreren. Gemiddeld zit Gen Z zo'n 4,5 uur per dag op hun telefoon. Hoe kun jij nadenken over iets als het volgende alweer visueel aan je wordt aangeboden? Mag je me uitleggen. Worden we echt dement van TikTok? En welk wetenschappelijk bewijs is ervoor? Goed. Hoeveel telefoonnummers ken jij nog uit je hoofd? Weet jij hoe je abonneren schrijft? En kun je nog wel de weg vinden zonder Google Maps? Als je op die vragen nee beantwoordt, dan zou je volgens sommigen dan lijden aan digital dementia. Digital dementia. Die term is in 2012 bedacht door deze wetenschapper, Manfred Spitzer. Hij vernoemde zelfs zijn boek ernaar. Daarin waarschuwt hij voor cognitieve achteruitgang door te veel gebruik van digitale media. Wat dat precies betekent, kom ik zo op. Maar sinds 2012 duikt die term te pas en te onpas op. Op je tijdlijn... Phone is giving you dementia. ...geassocieerd met brainrot... Here are four signs of brain rot. ...of zelfs met waarschuwingen in het nieuws. There now seems to be proof screen time is making people less intelligent. En wie veel TikTokvideo's kijkt, zou een extra groot risico lopen. Ik ben best wel verslaafd geweest. Snapchat. TikTok natuurlijk ook, Instagram. Uiteindelijk ging dat gewoon zo slecht bij mij. Ik vergat alles. Ik kon nergens op concentreren. Dit is Rens en dit is zijn broer Pepijn. Beiden deden ze een jaar lang mee aan een detox van hun telefoon voor de podcast Het Brokkelbrein. Verslavend is scrollen, vooral. Sowieso dat scrollen. Ik zag natuurlijk hoe erg mijn broertje last had van het schermgebruik, dat hij ook wel depressief was. En ook omdat ik zelf vaak moeite had met, als ik bijvoorbeeld een lange tijd Reels aan het scrollen was, dat ik me daarna best wel slecht voelde over mezelf. En bij Rens ging dat nog wel iets verder. Ik zat toen ook die tijd niet op school en ik heb eigenlijk de hele dag door gewoon zitten scrollen op mijn telefoon of zitten gamen. En als ik wist dat mijn vrienden bijvoorbeeld ergens heen gingen, waar ik dan uiteindelijk... Bijvoorbeeld het zwembad. Maar ik dacht, daar mag ik mijn telefoon de hele tijd niet hebben, ging ik toch heel de tijd denken van, wat mis ik nou, wat mis ik nou? En daardoor ging ik gewoon veel minder met mijn vrienden chillen. Bijvoorbeeld ook met mijn familie enzo. En ja, dat was uiteindelijk niet heel best. Hoeveel schermtijd had je uiteindelijk? Ik had sowieso wel boven de 10 uur per dag. 10 uur per dag. Wie niet oplet, zit er zo aan. Je staat op. Je pakt meteen je telefoon. Ga je naar school, dan ben je eigenlijk heel de dag ook een beetje bezig met je telefoon in de pauze. En als je thuiskomt, ga je dan lekker op de bank liggen, lekker YouTube kijken of scrollen en dan in de avond zit je daar eigenlijk ook de hele tijd op. En zo komt ook Pepijn, die zichzelf niet verslaafd zou noemen, aan flink wat schermtijd op een dag. Ik denk wel rond de acht uur. Beiden merkten ze de gevolgen ervan. En op school had ik echt wel moeite met gewoon concentratie en dingen onthouden. Uiteindelijk met ook plannen van dingen, ook op school, maar ook buiten school, gewoon thuis enzo, voor wat verjaardagen of feestjes of weet ik veel. Maar uiteindelijk ging dat gewoon zo slecht bij mij. Ik vergat alles. En op zich. Je haalt je toetsen eigenlijk wel, maar je merkt na zo'n hele lange dag studeren en je telefoon de hele tijd pakken dat je brein echt helemaal op is. Een soort brain fog. En dat voelt gewoon echt niet fijn. Dan ben je helemaal moe en dan kun je eigenlijk niks meer. En daar wilden ze wat aan gaan doen. Dit onderzoek steekt hun voorspelling niet onder stoelen of banken. Wie veel op zijn telefoon zit, loopt een hoger risico op Alzheimer. Dat we bang zijn voor de gevolgen van moderne technologie is niks nieuws. Neem bijvoorbeeld de Griekse filosoof Socrates, die waarschuwde dat het lezen van te veel boeken je afleidt en dat het je geheugen verzwakt. En toen de tv vanaf de jaren vijftig in steeds meer Nederlandse huiskamers verscheen, was ook dat aanleiding om te waarschuwen voor de gevolgen ervan. Met die boeken en de tv bleek het uiteindelijk allemaal wel mee te vallen. Maar geldt dat ook voor digitale dementie door TikTok? Even over het algemeen gesproken, de studies over het onderwerp. Dan wijzen ze allemaal in dezelfde richting. Naarmate je meer achter het scherm zit, gaan je cognitieve functies erop achteruit. Digitale dementie is geen diagnose. Het beschrijft alleen de klachten die lijken op de symptomen van dementie. Dus aandacht- en concentratie- en geheugenproblemen. Cognitieve functies zoals wij dat noemen. Die niet passen bij de leeftijd, maar juist onder invloed staan van die schermtijd. Zo blijkt uit onderzoek dat we ons steeds korter kunnen concentreren op een scherm. In 2004 was dat nog zo'n 2,5 minuut, in 2012 75 seconden. En de laatste jaren ligt dat rond de 47 seconden. We zijn dus steeds sneller afgeleid. Andere wetenschappers concludeerden ook dat het uitmaakt wat voor content je ziet. Hoe korter, hoe slechter het lijkt voor je geheugen. Bijvoorbeeld TikTokvideo's of Insta-Reels. Die feeds zijn zo gemaakt dat je kan blijven scrollen en dat jou telkens iets nieuws wordt aangeboden, met als gevolg een kortere concentratieboog. Dus stel dat je dit soort dingen heel veel doet per dag, dan raak je jouw brein er aan gewend dat er niet zoveel inspanning is voor de hoge beloning. Het wordt lastiger om trage, meer inspannende activiteiten te doen, zoals lezen. En volgens dit onderzoek vergeet je tijdens het scrollen op TikTok ook nog eens wat je van plan was voordat je begon met scrollen. Maar er zijn natuurlijk ook kanttekeningen te plaatsen. Dat eerste artikel wat ik aanhaalde, dat voorspelde dat we Alzheimer krijgen van TikTok, die heeft het steeds over overmatig schermgebruik. Maar hoeveel uur dat is en wat iemand dan op zijn scherm doet, dat is niet duidelijk. En let op: in alle studies zijn de conclusies nog voorzichtig. Ze kunnen niet zeggen: TikTok leidt tot dementie. Maar wat ze natuurlijk wel in die relatie kunnen zien: hoe meer, hoe minder. Dus je ziet wel in dit type studies, hoe meer die kinderen erop zitten, hoe groter de achteruitgang. Sporten wordt voor Rens en Pepijn een van de belangrijkste manieren om minder op hun telefoon te gaan zitten. Die tijden was ik minder aan het sporten. Uiteindelijk kwam mijn broer binnen, hij zei ‘Wil je samen gaan sporten?’ En door het sporten werd ik heel rustig, waardoor ik ook gewoon minder zit op mijn telefoon en meer gewoon beter zou worden in mezelf, weet je wel. Nu gaan zij elke dag naar de gym, maar voor wie daar niet zo van is, het kan ook anders. Ja, voor mij was het echt hobby's zoeken. Kleine dingen leren zoals Rubik's kubussen, dat soort dingen. Gitaar spelen heb ik heel lang gedaan inderdaad. Als je jezelf maar weet af te leiden. Zodat ik bezig ben met iets en niet heel tijd moet denken van oh, ik ben niks aan het doen, dan kan ik even op mijn telefoon zitten. En Pepijn gebruikt een app om te voorkomen dat hij bewust of onbewust z’n telefoon pakt. Clearspace. Wat die app doet, is dat je eerst via die app een paar ademhalingsoefeningen moet doen, en daarna kun je er pas in. En dan stel je ook nog van tevoren in hoe lang je erop mag van jezelf. Na die tijd word je er ook weer uitgegooid. Dan denk je eigenlijk, het is eigenlijk wel genoeg geweest. Wat was ik aan het doen? Ik ga gewoon weer door met met mijn ding. Het detoxen voor de podcast dwong hen te veranderen. Na het luisteren van zo'n aflevering niet meer kennis hebt. Maar ook bijvoorbeeld als je die challenge hebt gedaan, dat je echt voelt hoe het is om zonder telefoon iets te doen. En ik denk dat dat heel veel mensen missen. Ze weten het allemaal wel, maar ze ervaren het niet. Ondertussen zijn ze qua schermtijd wat minder streng voor zichzelf. Maar dat sporten, dat blijft, het liefst samen. Dat je zorgt dat je met z'n tweetjes gewoon gaat kletsen tussen de sets, want dan heb je toch minder de neiging om op je telefoon te zitten. Het helpt ook wel dat mijn broertje best wel heel sterk is. Dat geeft mij ook weer motivatie dat hij me niet kan inhalen, want dat is ook niet zo leuk. Je telefoon heel veel gebruiken of juist weer minderen, wat doet dat nou met je brein? Digitale dementie kan je als je kijkt in het brein terugvinden in de witte stof. Daar waar het gaat over je cognitieve functies. Die witte stof zijn hersenverbindingen die een rol spelen bij bijvoorbeeld geheugen en concentratie. Deze baan en deze baan, die zie je hier echt weer terug. Hier en daar, zie je? En dan zie je dus hier... Op die blauwe plekjes, heeft men met blauw aangegeven, is er al sprake van een kwetsbaarheid in die baansystemen. Dit kan gebeuren als je, zoals Scherder het noemt, hangt achter je scherm. En dat moet je niet willen. Want dan gebruik je die witte stof te weinig. En gebruiken wil zeggen: inspanning. En dat is ook goed nieuws, want je kunt dus van alles doen om je brein weer uit te dagen. Dus die witte stof, die wil heel graag lekker actief en dan is de doorbloeding goed en veel bloed heen en alle cellen werken lekker en dat is belangrijk voor de kwaliteit daarvan. Schaken, dammen, kruiswoordraadsels die moeilijk zijn. Bridgen. Sporten. En als je dus achter dat ding hangt, ja, dan gebeurt dat niet. Ja, ik ben echt lekker bezig. School gaat goed, sporten gaat goed. De twee merken het verschil met pak ‘m beet 1,5 jaar geleden, voordat ze met de podcast begonnen. Nou, ik heb natuurlijk dat ik heel veel opgesloten zat in mijn kamer, omdat ik heel veel online wou zitten. En sinds dat ik dus minder online zit en meer naar buiten ga, heb ik meer vrienden gemaakt. Meer connecties. En wat ik nu merk als ik bijvoorbeeld moet studeren, is dat ik eigenlijk juist veel helderder ben, omdat ik mijn telefoon dus de hele tijd wegleg. Ook het concentreren gaat makkelijker, omdat ik niet de hele tijd denk, vergeet ik iets. Maar hun schermtijd naar nul, dat niet. Ik zit nu denk ik twee tot drie uur per dag op mijn telefoon. En dan nog niet eens alleen social media. Ook gewoon contact met vrienden, waar je natuurlijk dingen afspreekt. En om te gaan sporten bijvoorbeeld. Nee, ik zit natuurlijk wel nog even op mijn telefoon, maar ik probeer het zo min mogelijk te houden. En als ik iets kijk, wil proberen om lange dingen te kijken. En niet van die kleine films, maar lange filmpjes, documentaires vooral, podcasts. En hoe hou je dit vol? Ja. Goede vraag. Uiteindelijk is het toch gewoon dat ik weet dat ik niet terug wil gaan naar de eerste, naar de tijd van te voren. Ik weet dat ik nu goed ga en dat wil ik vasthouden. Want ik wil natuurlijk niet weer zoveel online gaan zitten natuurlijk. Worden we dement van TikTok? Nee, het is niet zo dat je later sowieso Alzheimer krijgt van je telefoon. Dat heeft onderzoek niet aangetoond. Maar ondertussen weten we wel: je concentratie en je geheugen, die gaan er niet op vooruit.