Andere Tijden in de klas

Wilders en de val van kabinet Rutte I — In juni 2025 valt het kabinet Schoof. Geert Wilders en zijn PVV besluit uit het kabinet te stappen. In 2010 was er een soortgelijke gebeurtenis toen Wilders wegliep uit de samenwerking. Het VVD, CDA vormden toen met gedoogsteun van de PVV het kabinet-Rutte 1. Na twee jaar besloot Wilders na mislukte onderhandelingen zijn steun in te trekken. Waar ging het mis? — Dan heb je het meest rechtse kabinet ooit en dan blaast Wilders het op. Een beetje naïef: 'Nou, we hadden niet gedacht dat het zo uit de hand zou lopen!' De VVD heeft al geregeerd met hem het is ongeveer een blauwdruk van hoe het de vorige keer ging -Daar heb je gelijk in. Zagen we dit niet allemaal al aankomen? Het lijkt op die vorige keer dat Wilders eruit stapte. We gaan terug naar 2012 Ik ben Dominique van der Heyde en in 2012 was ik politiek verslaggever voor de NOS. Het was een heel groot deja vu-gevoel vooral vanwege de verbazing van die andere partijen die totaal verrast werden door wat Wilders deed. En ook eigenlijk door de standvastigheid die Wilders weer had. Want dat had hij ook toen in 2012. Ik ben Uri Rosenthal. Ik was in 2010 informateur. In Rutte 1 was ik minister van Buitenlandse Zaken. Het kabinet werd uiteindelijk. Een coalitiekabinet van twee partijen VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV. Een gedoogakkoord. Wilders aan de zijlijn. Prima, kon hij lekker van de zijlijn blijven schieten. Het doel van CDA en VVD was natuurlijk wel degelijk om ook te proberen om Wilders klein te krijgen. Het temmen van de leeuw. Nu dan, ik hoopte daarop ik wil niet zeggen dat ik erop vertrouwde maar ik hoopte erop dat het zou kunnen. Maar ik herinner me nog goed dat Ruud Lubbers toen ik hem daarover sprak een keer zei tegen mij 'Uri, dat gaat niet lukken. Hij is niet te temmen.' Ja, je kan van Wilders alles zeggen, maar hij is niet te temmen. En hij blijft ook nog steeds toch wel ja, voor zijn kiezers in elk geval natuurlijk de de slimste politicus die er rondloop. Ik ben Gerd Leers, oud-minister Immigratie Integratie en Asiel in het eerste kabinet Rutte. Nee, dat was wel de laatste post die ik ambieerde. Ik was me wel er zeer terdege van bewust dat dit een hele moeilijke klus zou worden. Nog maar net opgestapt als burgemeester van Maastricht is hij nu ineens de minister met misschien wel de spannendste portefeuille in dit kabinet. Hij moet vormgeven aan het immigratie en asielbeleid. Scherp in de gaten gehouden door PVV-leider Geert Wilders over wie hij eerder niet altijd even aardig was. Nou ja, laat ik ook gewoon heel eerlijk zijn in de tijd dat ik burgemeester was, heb ik me regelmatig niet erg positief uitgelaten over hem. Ik vond het heel erg populistisch, heel erg kort door de bocht, zonder nuance mensen wegzetten. Zeg maar de kopvoddentax en en dat soort dingen. Ja, dat is iets wat mij tegen borst stuit. Dat vond ik niet prettig. Tijdens mijn ministerschap van Buitenlandse Zaken heb ik op allerlei momenten gedoe met Geert Wilders gehad. Ik herinner me twee zaken die nog wel stevig de aandacht trokken. Het ene was het zogeheten Polenmeldpunt Het Polenmeldpunt, dat was wel een van die acties van Wilders dat iedereen dacht: 'Wow! Oké, hij gaat wel behoorlijk ver.' Dat ertoe leidde dat de ambassadeurs van Oost-Europa met mij moesten praten over de zaken en ik ze een beetje moest geruststellen. Heel erg lastig voor de minister van Buitenlandse Zaken. Nou, dat is typisch Wilders: gewoon, hup bam. We hebben last van Polen in de steden. Ook weer gewoon aan zijn kiezers laten zien: 'Nou, jullie zien een probleem. Ik ga het eens even aan de kaak stellen hier.' Tjonge, jonge, jonge. Ik heb wel wat beters te doen dan dit. Ik had regelmatig met de heer Wilders overleggen en dat vond ik ook prima. Ik leg hem uit wat ik wat ik ervan vond. En ook waar ik tegenaan liep en ik had de indruk dat hij daar ook voor openstond. Dat hij het begreep. Maar ja, als ik dan 's avonds in de dienstauto zat, dan hoorde ik op de radio: 'Wat een slappe knieën.' -Wat dacht u toen? Nou ja, onbetrouwbaar! Ik vond dat gewoon niet zoals het hoort, omdat je dan met mekaar denk ik toch afspraken maakt. Maar ja, goed, dus dat is politiek. Ik vond het absoluut geen onaardige man om mee te praten. Maar als je dan buiten was, in de ring kreeg hij opeens een heel andere houding en was het veel meer klits-klats-klander. Er tegenaan om de achterban te bedienen. Ik kan mijn kiezer recht in de ogen kijken ik heb mijn rug recht gehouden. Bij Geert Wilders was het bijzondere van zijn doen en laten dat het vaak van die zaken waren waarvan je je kon voorstellen dat hij zelf ook wel begreep dat het een brug te ver was. Zo van: kijken tot hoever je kunt gaan. Ik heb aangegeven, en ik herhaal dat hier dat niet alle migratie verkeerd kan zijn en dat migratie een verrijking kan zijn. Voor Wilders was dit tegen het zere been en er zijn dagen, uren is daar energie aan besteed over één of twee woordjes. Zo flauw dat ik denk: 'Waar gaat dit over? Waarom moet je dit gevecht nou per se willen winnen?' En ik moest echt terug, bakzeil halen in de kamer. Ik had iets gezegd wat kennelijk niet mocht. Hij moest dit winnen. -Dit voelt u nog steeds hè? Van toen. Ah zeker, zeker. Ik weet het nog zo goed en het zit me ook nog af en toe dwars. Dat ik denk verdorie nog aan toe. Er zijn extra bezuinigingen nodig en om daarover te onderhandelen zonderen de partijen zich af in het Catshuis. Daar zullen ze zes weken blijven zitten. Wij zullen totale mediastilte in acht nemen. We zullen deze gesprekken in vertrouwen met elkaar voeren om de kans op succes zo groot mogelijk te maken. Onderhandelingen over het geld. Miljarden moest bezuinigd worden. En ze deden er heel erg lang over. Dus ze fietsten in en uit bij dat Catshuis. Ze zeiden helemaal niks en Wilders die ging naar binnen samen met Agema. En er werd steeds maar onderhandeld, kennelijk ging dat ook ongelooflijk moeizaam. Wij lagen in de bosjes want ja, je moet er toch gewoon bij zijn. Want je weet nooit wanneer het misgaat. Hij heeft zijn tas bij zich en dat betekent dat Geert Wilders het pand gaat verlaten en dat hij niet meer terugkomt. Einde oefening. Wilders, heb ik wel eens gezegd, is geen bestuurder, maar een bijrijder. Die zijn moment kiest, die de koers wil bepalen, maar zo zijn moment kiest om eruit te stappen hij ziet: het gaat me niks meer opleveren. Dan stapt hij eruit. Hij speelt op een ander schaakbord. Hij zit iedere keer gewoon ook in het zijspiegeltje te kijken: wat doen mijn kiezers? Wat vinden ze van me? Maar op een bepaald moment als hij denkt: 'Ja, maar we komen in een soepzooi terecht en we gaan vallen dan maar vallen door mij onder mijn regie, heel erg doordacht.' En dan heb ik gewoon mijn rug recht gehouden sta ik er weer buiten en kunnen mijn kiezen zeggen: 'Ik ga voor Geertje. Dat is wat we willen.'